{"id":1050,"date":"2013-03-17T16:15:11","date_gmt":"2013-03-17T14:15:11","guid":{"rendered":"http:\/\/polonus.sk\/?p=1050"},"modified":"2014-10-02T12:22:37","modified_gmt":"2014-10-02T10:22:37","slug":"architektonicky-klenot-gemeru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/architektonicky-klenot-gemeru\/","title":{"rendered":"Architektonick\u00fd klenot Gemeru"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>W miejscowo\u015bci Betliar znajduje si\u0119 pa\u0142acyk my\u015bliwski, typowa wiejska siedziba szlachty, nosz\u0105ca\u00a0 widoczne \u015blady rozwoju budowlanego z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w czasu, od p\u00f3\u017anego gotyku a\u017c po romantyzm. Najstarsze cz\u0119\u015bci pa\u0142acu, pochodz\u0105ce z\u00a0XV w., zachowa\u0142y si\u0119 w jego konstrukcji. Pierwotnie na jego miejscu sta\u0142 \u015bredniowieczny gotycki gr\u00f3dek, b\u0119d\u0105cy o\u015brodkiem osiedla. Niewielki zameczek z\u00a0fos\u0105, nale\u017caj\u0105cy do d\u00f3br pobliskiego zamku Kr\u00e1sna H\u00f4rka, wybudowa\u0142 \u00f3wczesny w\u0142a\u015bciciel Bebek. Po 1566 r. Betliar przeszed\u0142 w posiadanie cesarza i by\u0142 administrowany przez kasztelan\u00f3w z zamku Kr\u00e1sna H\u00f4rka. Od 1578 r. sta\u0142 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Petra I. Andr\u00e1ssy, kt\u00f3ry zapocz\u0105tkowa\u0142 prawie 400 letnie panowanie tego rodu nad maj\u0105tkiem. W tym czasie nast\u0105pi\u0142a jego renesansowa przebudowa na budynek blokowy, ze sko\u015bnie przybudowanymi naro\u017cnikowymi wie\u017cami, z\u00a0 kt\u00f3rych dwie zosta\u0142y usuni\u0119te w XVIII i\u00a0XIX z\u00a0powodu rozszerzenia rzutu poziomego.<\/p>\n

W ko\u0144cu XVII w. nast\u0105pi\u0142 podzia\u0142 maj\u0105tku pomi\u0119dzy dwie ga\u0142\u0119zie rodu,\u00a0 z\u00a0 kt\u00f3rych rozwin\u0119\u0142a si\u0119 starsza – betliarska i\u00a0m\u0142odsza – dlhol\u00fack\u00e1 lub monock\u00e1 (pozosta\u0142a na zamku Kr\u00e1sna H\u00f4rka i p\u00f3\u017aniej na dworze Dlh\u00e1 L\u00faka).<\/p>\n

Bracia Andr\u00e1ssy podzielili si\u0119 rodzinnym maj\u0105tkiem. Stefan I przeprowadzi\u0142 si\u0119 do Betliara, Juraj II natomiast pozosta\u0142 na zamku Kr\u00e1sna H\u00f4rka. Jego potomkowie jednak przeprowadzili si\u0119 p\u00f3\u017aniej z\u00a0zamku, do bardziej wygodnego dworu Dlh\u00e1 L\u00faka.<\/p>\n

Stefan I. Andr\u00e1ssy, kt\u00f3ry po \u015bmierci \u017cony\u00a0 Zofii Ser\u00e9dy opu\u015bci\u0142 zamek Kr\u00e1sna H\u00f4rka, przebudowa\u0142 w XVIII w istniej\u0105cy dworek szlachecki na pa\u0142acyk my\u015bliwski. W latach 1792-95 potomkowie Stefana przebudowali dw\u00f3r w stylu klasycystycznym. W ko\u0144cu XVIII w. Leopold Andr\u00e1ssy zbudowa\u0142 i urz\u0105dzi\u0142 korytarz w formie jaskini naciekowej, przez kt\u00f3r\u0105 wchodzono z\u00a0parku do pomieszcze\u0144 wej\u015bciowych i\u00a0 reprezentacyjnych pa\u0142acu. Z\u00a0wyra\u017anie widocznych element\u00f3w barokowo-klasycystycznej przer\u00f3bki, warto wspomnie\u0107 o urz\u0105dzeniu biblioteki i\u00a0sali z\u00a0galeri\u0105 obraz\u00f3w oficer\u00f3w pu\u0142ku N\u00e1dasdy. Wok\u00f3\u0142 pa\u0142acu utworzony zosta\u0142 70 ha, naturalny park z egzotycznymi drzewami i\u00a0 krzewami, z\u00a0 mn\u00f3stwem klasycystycznych i\u00a0 romantycznych budowli oraz\u00a0dekoracji budowlanych. Park urz\u0105dzony w stylu angielskim przeobra\u017cono z\u00a0czasem w park le\u015bny i\u00a0 zwierzyniec. Po przebudowie w 1880 pa\u0142acyk straci\u0142 sw\u00f3j klasycystyczny wygl\u0105d. Bardzo wp\u0142ywowa i \u00a0politycznie znacz\u0105ca rodzina Andr\u00e1ssy, kt\u00f3rej cz\u0142onkowie przebywali na dworze kr\u00f3lewskim i\u00a0 nale\u017celi do os\u00f3b bliskich monarsze, przebudowa\u0142a dw\u00f3r na pa\u0142acyk my\u015bliwski. Odwiedzali go go\u015bcie, wywodz\u0105cy si\u0119 z\u00a0wy\u017cszych sfer arystokratycznych i\u00a0bogaci przedsi\u0119biorcy. Z\u00a0tego r\u00f3wnie\u017c powodu, przebudowa skoncentrowana by\u0142a g\u0142\u00f3wnie na urz\u0105dzeniu wygodnych pokoi go\u015bcinnych i\u00a0pomieszcze\u0144, gdzie toczy\u0142o si\u0119 \u017cycie towarzyskie mieszka\u0144c\u00f3w dworu. Urz\u0105dzono salon muzyczny, jadalni\u0119, salon gier, salonik my\u015bliwski i bibliotek\u0119.<\/p>\n

Zbudowano r\u00f3wnie\u017c wtedy wielk\u0105 hal\u0119 wej\u015bciow\u0105, z\u00a0drewnianym kasetonowym stropem, zachowanym w niezmienionej postaci do dzi\u015b. Wn\u0119trze urz\u0105dzono z wykorzystaniem\u00a0cennych, dzi\u015b zabytkowych mebli, wykonanych w r\u00f3\u017cnych okresach czasu i\u00a0w r\u00f3\u017cnych stylach, obraz\u00f3w wybitnych malarzy w\u0119gierskich i\u00a0europejskich, trofe\u00f3w, broni, ciekawych eksponat\u00f3w, pochodz\u0105cych z\u00a0egzotycznych kraj\u00f3w.<\/p>\n

Powsta\u0142 wi\u0119c \u0142adny dworek my\u015bliwski i\u00a0siedziba szlachty. Z\u00a0architektonicznego punktu widzenia, chodzi o\u00a0dwupi\u0119trowy budynek z\u00a0czterema naro\u017cnymi wie\u017cami. Elewacja czo\u0142owa posiada p\u0142aski ryzolit. We wszystkich elewacjach umieszczone zosta\u0142y p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142e okna, z\u00a0kt\u00f3rych dwa posiadaj\u0105 po\u015brodku niewielkie balkony z\u00a0balustrad\u0105.<\/p>\n

\n

pa\u0142acyk jest od 1949 r. udost\u0119pniony publiczno\u015bci i\u00a0urz\u0105dzono w nim muzeum kultury. Ekspozycje w oryginalnych pomieszczeniach urz\u0105dzone zosta\u0142y g\u0142\u00f3wnie z\u00a0wykorzystaniem zabytkowych mebli (zw\u0142aszcza w stylu angielskiego empire z\u00a0I\u00a0po\u0142owy XIX w., klasycystyczne wiede\u0144skie z\u00a0 II po\u0142owy XVIII w.), uzupe\u0142nionych obrazami, \u015bwiecznikami, lustrami itd. Meble wykonane zosta\u0142y w wi\u0119kszo\u015bci przez miejscowych rzemie\u015blnik\u00f3w z\u00a0 pobliskiego regionu Spisz, Gemer, Szarisz. Niekt\u00f3re z\u00a0nich s\u0105 bardzo cenne (np. p\u00f3\u017anogotycki st\u00f3\u0142 z\u00a0ko\u0144ca XV w., renenasowy ikrustowany kufer z\u00a0 XVIw., rze\u017abiona polichromowana skrzynia posagowa z \u00a0I\u00a0 po\u0142owy XVII w., itd.). Ciekawo\u015b\u0107 przyci\u0105ga r\u00f3wnie\u017c kolekcja obraz\u00f3w (portrety, krajobrazy) autorstwa krajowych i\u00a0zagranicznych malarzy, sztuki u\u017cytkowej (ceramika, szk\u0142o, srebro), kolekcja zegar\u00f3w, biblioteka z\u00a0ko\u0144ca XVIII w. z\u00a0mn\u00f3stwem zabytkowych dzie\u0142 wydanych w j\u0119zyku w\u0119gierskim i\u00a0niemieckim (ok. 20 tysi\u0119cy wolumin\u00f3w), cenna kolekcja broni (od \u015bredniowiecza a\u017c po XIX w.), krajowe i\u00a0za\"\"<\/a>graniczne trofea my\u015bliwskie, egzotyczne eksponaty z\u00a0 Afryki i\u00a0Azji, zgromadzone tutaj prywatnie przez dawnych w\u0142a\u015bcicieli pa\u0142acu.<\/p>\n

 <\/p>\n

Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da\"\"<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W miejscowo\u015bci Betliar znajduje si\u0119 pa\u0142acyk my\u015bliwski, typowa wiejska siedziba szlachty, nosz\u0105ca\u00a0 widoczne \u015blady rozwoju budowlanego z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w czasu, od p\u00f3\u017anego gotyku a\u017c po romantyzm. Najstarsze cz\u0119\u015bci pa\u0142acu, pochodz\u0105ce z\u00a0XV w., zachowa\u0142y si\u0119 w jego konstrukcji. Pierwotnie na jego miejscu sta\u0142 \u015bredniowieczny gotycki gr\u00f3dek, b\u0119d\u0105cy o\u015brodkiem osiedla. Niewielki zameczek z\u00a0fos\u0105, nale\u017caj\u0105cy do d\u00f3br pobliskiego […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-1050","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1050","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1050"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1050\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1050"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1050"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1050"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}