\nWielkanoc jest najwi\u0119kszym \u015bwi\u0119tem chrze\u015bcija\u0144stwa. Przypomina wszystkim wierz\u0105cym m\u0119k\u0119 i zmartwychwstanie syna Bo\u017cego – Jezusa Chrystusa. Miliony chrze\u015bcijan bierze wtedy udzia\u0142 w eucharystii mszy \u015bwi\u0119tej. Niezwyk\u0142e znaczenie maj\u0105 zw\u0142aszcza obchody dni Wielkiego Tygodnia – Zielonego Czwartku, Wielkiego Pi\u0105tku, Bia\u0142ej Soboty i Wielkanocnej Niedzieli.<\/p>\n
Opr\u00f3cz zwyczaj\u00f3w religijnych do dzi\u015b zachowa\u0142o si\u0119 na S\u0142owacji mn\u00f3stwo zwyczaj\u00f3w ludowych zwi\u0105zanych z tradycj\u0105 Wielkiej Nocy, kt\u00f3rych korzenie si\u0119gaj\u0105 czas\u00f3w przedchrze\u015bcija\u0144skich. Okolice \u0179iliny i obszary wojew\u00f3dztwa \u017cili\u0144skiego posiadaj\u0105 tereny urozmaicone masywnymi pog\u00f3rzami, gdzie w odleg\u0142ych wioskach i osadach \u017cyli przodkowie dzisiejszych mieszka\u0144c\u00f3w S\u0142owacji. By\u0142y tam dogodne warunki do piel\u0119gnowania i zachowania tradycji. Obrz\u0119dy ludowe mia\u0142y zapewni\u0107 dostatek i pomy\u015blno\u015b\u0107 gospodarstwu zwanemu gazdostwem. Pocz\u0105tek wiosny, pierwsze wyp\u0119dzenie byd\u0142a na pastwiska by\u0142o kiedy\u015b bardzo wa\u017cnym wydarzeniem w \u017cyciu i pracy rolnik\u00f3w.<\/p>\n
Wielki Tydzie\u0144 zaczynaj\u0105cy si\u0119 w Niedziel\u0119 Palmow\u0105 zwan\u0105 na S\u0142owacji \u201eKwiatow\u0105\u201d (\u201eKvetna nedel’a\u201d) obfitowa\u0142 w wiele zwyczaj\u00f3w i obrz\u0119d\u00f3w magicznych. \u015awi\u0119cono np. bazie wierzbowe i umieszczano je za krzy\u017cykiem wisz\u0105cym nad drzwiami wej\u015bciowymi. Mia\u0142y one chroni\u0107 dom przed po\u017carem i uderzeniami pioruna. Po\u015bwi\u0119conymi baziami okadzano chorych – ludzi i zwierz\u0119ta – w celu przywr\u00f3cenia zdrowia.<\/p>\n
W Zielony Czwartek gospodyni, zwana ga\u017adzin\u0105, musia\u0142a jeszcze przed wschodem s\u0142o\u0144ca umy\u0107 wszystkie zabrudzone naczynia kuchenne. Naczynia do przechowywania mleka porz\u0105dnie op\u0142akiwa\u0142a wod\u0105, aby przez ca\u0142y nast\u0119pny rok pe\u0142ne by\u0142y mleka. Nale\u017ca\u0142o pozamiata\u0107 ca\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 mieszkaln\u0105, aby w domu nie zagnie\u017adzi\u0142y si\u0119 owady i robaki. Cz\u0119sto w tym celu bielono ca\u0142y dom wapnem. Tego dnia r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cnymi sposobami starano si\u0119 zapewni\u0107 sobie przychylno\u015b\u0107 dla inwentarza. Aby byd\u0142o by\u0142o zdrowe i dobrze si\u0119 chowa\u0142o pasterze przep\u0119dzali je przez po\u0142o\u017cony na ziemi \u0142a\u0144cuch. R\u00f3zga, kt\u00f3r\u0105 byd\u0142o poganiano musia\u0142a by\u0107 odrostem z ostatniego roku. Nie wolno jej by\u0142o trzyma\u0107 go\u0142\u0105 r\u0119k\u0105, lecz przez szmatk\u0119, aby nie utraci\u0142a swojej \u017cyciodajnej si\u0142y. Pasterza oblewano wod\u0105, aby by\u0142 stale zwinny i \u017cywy jak woda. W miejscowo\u015bci \u010ci\u010dmany np. dostawa\u0142 chleb i jajka, aby kr\u00f3wki by\u0142y okr\u0105g\u0142e jak chleb i jajko.<\/p>\n
\n
\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Uwa\u017cano r\u00f3wnie\u017c, \u017ce woda ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci oczyszczaj\u0105ce i magiczne, i mo\u017ce zmywa\u0107 z ludzi i inwentarza wszystkie choroby, kt\u00f3re pozosta\u0142y po odchodz\u0105cej zimie. Dlatego w Zielony Czwartek m\u0142odzi ch\u0142opcy wprowadzali konie do potoku, a dziewcz\u0119ta my\u0142y si\u0119 w rzecznej wodzie, chc\u0105c pozby\u0107 si\u0119 liszaj\u00f3w i pieg\u00f3w. Kiedy w Zielony Czwartek ucich\u0142 g\u0142os ostatnich dzwon\u00f3w ko\u015bcielnych potrz\u0105sano drzewkami owocowymi, \u017ceby dobrze rodzi\u0142y. Dzwony milk\u0142y, bo jak m\u00f3wiono \u201eodlecia\u0142y do Rzymu\u201d, a wtedy w ich miejsce odzywa\u0142y si\u0119 grzechotki zwane \u201erapka\u010de\u201d. W niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach u\u017cywano grzechotek znacznych rozmiar\u00f3w. Tego dnia obowi\u0105zywa\u0142 post. Jedzono jedynie potrawy z jarzyn i \u015bwie\u017cych ro\u015blin np. ze szpinaku, pokrzywy lub szczawiu.<\/p>\n
Wieczorem w Zielony Czwartek odstawiano jagni\u0119ta od matek. W Wielki Pi\u0105tek po raz pierwszy dojono owce i uzyskane mleko jeszcze tego samego dnia spo\u017cywano z kluskami. W Belej i Kras\u0148anoch starsi ludzie, zw\u0142aszcza kobiety, \u015bci\u015ble przestrzegali postu od ucichni\u0119cia dzwon\u00f3w w Zielony Czwartek, a\u017c do ich ponownego odezwania si\u0119 w Bia\u0142\u0105 Sobot\u0119.
\nW Wielki Pi\u0105tek nie wolno by\u0142o pracowa\u0107 w polu, ale by\u0142 to dzie\u0144 sprzyjaj\u0105cy szczepieniu drzewek owocowych. Byd\u0142o chroniono w ten dzie\u0144 w \u010ci\u010dmanoch od wp\u0142ywu si\u0142 nieczystych i czarownic poprzez nacieranie wr\u00f3t stajennych atramentem i czosnkiem.
\nW Bia\u0142\u0105 Sobot\u0119 dominowa\u0142o przygotowywanie obrz\u0119dowego posi\u0142ku. Przygotowywano zw\u0142aszcza wieprzowin\u0119, aby ca\u0142y rok byt t\u0142usty i bogaty. Od wczesnego rana gospodynie gotowa\u0142y galaret\u0119, aby by\u0142a gotowa do jedzenia wieczorem, po powrocie z ko\u015bcio\u0142a.
\nW Dolinie Terchowej ka\u017cdy gospodarz w momencie odezwania si\u0119 dzwon\u00f3w szed\u0142 nabra\u0107 wody z potoku. T\u0105 wod\u0105 skrapla\u0142 dom i zagrod\u0119 co mia\u0142o zabezpiecza\u0107 przed ogniem.
\nWielkanocna Niedziela by\u0142a nadzwyczaj uroczysta. Przynoszono do ko\u015bcio\u0142a do po\u015bwi\u0119cenia koszyki pe\u0142ne jad\u0142a. Do koszyk\u00f3w wk\u0142adano przede wszystkim ko\u0142acze (ciastka) chleb i jajka Zjedzenie jajek mia\u0142o zapewni\u0107 obfito\u015b\u0107 i p\u0142odno\u015b\u0107. Nieod\u0142\u0105cznym elementem niedzielnego obiadu by\u0142a w\u0119dzona szynka wieprzowa. W niedziel\u0119 po po\u0142udniu m\u0142odzi ch\u0142opcy przygotowywali r\u00f3zgi z witek wierzbowych. Dziewcz\u0119ta w \u010ci\u010dmanoch w tym samym czasie zabawia\u0142y si\u0119 na powietrzu np. w \u201ekurcz\u0119ta\u201d. Jedna z dziewcz\u0105t by\u0142a kogucikiem i stara\u0142a si\u0119 schwyta\u0107 pozosta\u0142e.<\/p>\n
Poniedzia\u0142ek Wielkanocny by\u0142 na S\u0142owacji dniem \u201e\u0161iba\u010diek\u201d, czyli bicia r\u00f3zgami. Grupki ch\u0142opc\u00f3w w r\u00f3\u017cnym wieku odwiedza\u0142y domy, gdzie mieszka\u0142y m\u0142ode dziewcz\u0119ta. Oblewali je wod\u0105 i bili r\u00f3zgami. A wszystko dla zdrowia i dobrej kondycji. Panny nie tylko si\u0119 nie gniewa\u0142y, ale jeszcze obdarowywa\u0142y ch\u0142opc\u00f3w domowymi wypiekami i malowanymi jajkami. W okolicach \u017byliny z pisanek s\u0142yn\u0105\u0142 Fa\u010dkov. Tamtejsze pisanki by\u0142y wykonywane technik\u0105 pisania woskiem.<\/p>\n
Niestety jedynie bardzo niewielka cz\u0119\u015b\u0107 tych obrz\u0119d\u00f3w zachowa\u0142a si\u0119 do dzisiaj, przewa\u017cnie na wsiach i to w\u015br\u00f3d starszego ju\u017c pokolenia.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wielkanoc jest najwi\u0119kszym \u015bwi\u0119tem chrze\u015bcija\u0144stwa. Przypomina wszystkim wierz\u0105cym m\u0119k\u0119 i zmartwychwstanie syna Bo\u017cego – Jezusa Chrystusa. Miliony chrze\u015bcijan bierze wtedy udzia\u0142 w eucharystii mszy \u015bwi\u0119tej. Niezwyk\u0142e znaczenie maj\u0105 zw\u0142aszcza obchody dni Wielkiego Tygodnia – Zielonego Czwartku, Wielkiego Pi\u0105tku, Bia\u0142ej Soboty i Wielkanocnej Niedzieli. Opr\u00f3cz zwyczaj\u00f3w religijnych do dzi\u015b zachowa\u0142o si\u0119 na S\u0142owacji mn\u00f3stwo zwyczaj\u00f3w ludowych […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":1109,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[1,14],"tags":[],"class_list":["post-1108","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nezaradene","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1108","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1108"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1108\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1109"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1108"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1108"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1108"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}