{"id":1330,"date":"2013-07-15T09:42:59","date_gmt":"2013-07-15T07:42:59","guid":{"rendered":"http:\/\/polonus.sk\/?p=1330"},"modified":"2014-10-02T12:20:02","modified_gmt":"2014-10-02T10:20:02","slug":"herlany-neobvykly-gejzir-pl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/herlany-neobvykly-gejzir-pl\/","title":{"rendered":"Her\u013eany – neobvykly gejz\u00edr-pl"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Rzadkim i ciekawym zjawiskiem przyrodniczym jest wywieraj\u0105cy we wschodnios\u0142owackiej wiosce Her\u013eany, zimny gejzer. Wspominana miejscowo\u015b\u0107 po\u0142o\u017cona jest ok. 28 kilometr\u00f3w na wsch\u00f3d od Koszyc (Ko\u0161ice).<\/p>\n

Niniejsze zjawisko wywo\u0142ane zosta\u0142o wierceniami geologicznymi rozpocz\u0119tymi tutaj w 1870 roku. Administracja \u00f3wczesnego uzdrowiska zdecydowa\u0142a si\u0119 wtedy na poszukiwania wydatniejszego \u017ar\u00f3d\u0142a leczniczej wody mineralnej. Przeprowadzono wi\u0119c w\u0142a\u015bciwe wiercenie.\u00a0 Po kilku latach dotarto z odwiertem ostatecznie na g\u0142\u0119boko\u015b\u0107404,5 metra. W tym czasie pojawi\u0142 si\u0119 istniej\u0105cy do dzisiaj gejzer.<\/p>\n

S\u0142owacki gejzer w Her\u013eanoch r\u00f3\u017cni si\u0119 od znanych, klasycznych gejzer\u00f3w tryskaj\u0105cych z g\u0142\u0119bi Ziemi na Islandii lub Nowej Zelandii przede wszystkim temperatur\u0105 wody, kt\u00f3ra wynosi 14-18 o<\/sup>C. Poniewa\u017c podziemny zbiornik wody znajduje si\u0119 w pa\u015bmie geotektonicznym, gdzie czynno\u015b\u0107 wulkaniczna zako\u0144czy\u0142a si\u0119 ju\u017c przed tysi\u0105cami lat, nie jest typowym gejzerem gor\u0105cym. Jego erupcj\u0119 na powierzchni\u0119 ziemi powoduje wysoka koncentracja dwutlenku w\u0119gla (CO2<\/sub>) w zmineralizowanej wodzie. Obecnie, s\u0142up wody przy erupcji osi\u0105ga wysoko\u015b\u0107 15-20 metr\u00f3w. Erupcja pojawia si\u0119 okresowo, co 32-34 godziny i trwa oko\u0142o 25 minut.<\/p>\n

W przesz\u0142o\u015bci woda dociera\u0142a do wysoko\u015bci prawie 40 metr\u00f3w. Jej erupcja odbywa\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bciej i trwa\u0142a d\u0142u\u017cej. Niestety, w ci\u0105gu ponad stu lat czynno\u015bci, nast\u0105pi\u0142 znaczny ubytek gazu, co os\u0142abi\u0142o si\u0142\u0119 erupcji.<\/p>\n

\u015arednia wydajno\u015b\u0107 gejzera wynosi 25-30 litr\u00f3w\/sekund\u0119. Jest on chronionym pomnikiem przyrody. Jego \u017ar\u00f3d\u0142o znajduje si\u0119 na terenie starego parku, kt\u00f3ry otacza zabytkowe budynki uzdrowiskowe. Woda mineralna zawiera mn\u00f3stwo cz\u0105steczek i\u0142owych, dostaj\u0105cych si\u0119 na powierzchni\u0119 ziemi z pod\u0142o\u017ca. Leczniczne w\u0142a\u015bciwo\u015bci miejscowych w\u00f3d i \u017ar\u00f3d\u0142a znane by\u0142y ju\u017c w XVII wieku. W latach 1780-1790, czyli w czasach panowania cesarza austriackiego J\u00f3zefa II, zbudowane zosta\u0142y budynki uzdrowiskowe, dysponuj\u0105ce 112 pokojami. Opr\u00f3cz nich, kuracjasze skorzysta\u0107 mogli z 25 wanien kamiennych, przeznaczonych do k\u0105pieli. Uwa\u017cano, \u017ce tutejsze wody pomagaj\u0105 w leczeniu schorze\u0144 \u017co\u0142\u0105dkowych, uk\u0142adu krwiono\u015bnego i serca, uk\u0142adu pokarmowego, chor\u00f3b kobiecych i alergii.<\/p>\n

W tym czasie korzystano z czterech \u017ar\u00f3de\u0142 zimnej wody mineralnej, kt\u00f3re z up\u0142ywem czasu nie nad\u0105\u017ca\u0142y zaspokaja\u0107 potrzeb kuracjuszy. Dlatego zdecydowano si\u0119 na wywiercenie bardziej wydajnej studni g\u0142\u0119binowej. W 1870 roku odwiert dotar\u0142 na g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 111 metr\u00f3w. Prace wiertnicze kontynuowano i dwa lata p\u00f3\u017aniej odwiert osi\u0105gn\u0105\u0142 ju\u017c g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 172 metr\u00f3w. Wtedy wytrysn\u0119\u0142a z niego woda pod ci\u015bnieniem na wysoko\u015b\u0107 4-5 metr\u00f3w. Natrafiono bowiem na studni\u0119 artezyjsk\u0105 \u2013 wielki zbiornik wody mineralnej, silnie nasyconej gazem. W nast\u0119pnym roku (1873) wiercenie studni dotar\u0142o na g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 275 metr\u00f3w. Nast\u0105pi\u0142a niespodziewana i silna erupcja, kt\u00f3ra zniszczy\u0142a wie\u017c\u0119 wiertnicz\u0105. Pojawi\u0142 si\u0119 wytrysk o wysoko\u015bci 20 metr\u00f3w. Podobne erupcje pojawia\u0142y si\u0119 do\u015b\u0107 cz\u0119sto i regularnie podczas wiercenia przez okres zimy 1873\/1874. Gdy na jesie\u0144 1874 roku odwiert osi\u0105gn\u0105\u0142 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 330 metr\u00f3w pod powierzchni\u0105 ziemi, nast\u0105pi\u0142a erupcja wody do nieprawdopodobnej wr\u0119cz wysoko\u015bci 112 metr\u00f3w. Trwa\u0142a bez przerwy a\u017c 10 dni. Wiercenie studni zaprzestano w maju 1875 roku, po dotarciu na g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 404 metr\u00f3w. W tym czasie erupcje pojawia\u0142y si\u0119 najpierw co 8 \u2013 9 godzin, p\u00f3\u017aniej, prawid\u0142owo co 12 godzin. Z up\u0142ywem czasu, a zw\u0142aszcza wraz ze spadkiem naturalnego ci\u015bnienia wody, przerwa mi\u0119dzy kolejnymi erupcjami przed\u0142u\u017ca\u0142a si\u0119, a\u017c do dzisiejszych 32 \u2013 34 godzin.<\/p>\n

Woda z gejzera uwa\u017cana jest, ze wzgl\u0119du na sk\u0142ad mineralny, za wod\u0119 mineraln\u0105 \u017celazisto-jodowo-kwasow\u0119glow\u0105. W okresie dzia\u0142alno\u015bci miejscowego uzdrowiska, podczas jednej erupcji gejzera, gromadzono ok. 300 \u2013 1700 hektolitr\u00f3w wody\u00a0 leczniczej i dostarczano j\u0105 ruroci\u0105giem do \u0142a\u017ani. Tutaj ogrzewano do w\u0142a\u015bciwej temperatury i wlewano do wanien.<\/p>\n

Jeszcze przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Her\u013eany by\u0142y jednym z najbardziej znanych uzdrowisk s\u0142owackich. Przyje\u017cd\u017ca\u0142o do nich mn\u00f3stwo kuracjuszy, prawie ze wszystkich zak\u0105tk\u00f3w monarchii austrow\u0119gierskiej. Przywozi\u0142y ich kursuj\u0105ce regularnie omnibusy i fiakrzy.<\/p>\n

Po drugiej wojnie \u015bwiatowej znaczenie tutejszego uzdrowisko zupe\u0142nie upad\u0142o i jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 zosta\u0142a zako\u0144czona.<\/p>\n

 <\/p>\n

Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da<\/em>\"\"<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Rzadkim i ciekawym zjawiskiem przyrodniczym jest wywieraj\u0105cy we wschodnios\u0142owackiej wiosce Her\u013eany, zimny gejzer. Wspominana miejscowo\u015b\u0107 po\u0142o\u017cona jest ok. 28 kilometr\u00f3w na wsch\u00f3d od Koszyc (Ko\u0161ice). Niniejsze zjawisko wywo\u0142ane zosta\u0142o wierceniami geologicznymi rozpocz\u0119tymi tutaj w 1870 roku. Administracja \u00f3wczesnego uzdrowiska zdecydowa\u0142a si\u0119 wtedy na poszukiwania wydatniejszego \u017ar\u00f3d\u0142a leczniczej wody mineralnej. Przeprowadzono wi\u0119c w\u0142a\u015bciwe wiercenie.\u00a0 […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-1330","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1330","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1330"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1330\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1330"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1330"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1330"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}