\nBarszcz z\u00a0pierogami, karp po \u017cydowsku, kutia i\u00a0\u0142ama\u0144ce z\u00a0makiem. Wigilia na Lubelszczy\u017anie pachnie Kresami i\u00a0zaczarowanym Polesiem. Tu nawet pierogi maj\u0105 dusz\u0119<\/p>\n
(Archiwum)<\/p>\n<\/div>\n
<\/p>\n
Dzie\u0144 wigilijny by\u0142 na Lubelszczy\u017anie dniem \u015bwi\u0119tym. Cz\u0119sto nazywano wigili\u0119 po\u015bnikiem. Wierzono, \u017ce „jaka wigilia, taki ca\u0142y rok\u201d. W\u00a0tym dniu najwa\u017cniejszy by\u0142 op\u0142atek. \u2013\u00a0Na Lubelszczy\u017anie na stole musia\u0142 znale\u017a\u0107 si\u0119 tak\u017ce czosnek i\u00a0mi\u00f3d \u2013\u00a0dodaje Magdalena Po\u0142oncarz\u00a0z\u00a0Muzeum Wsi Lubelskiej.<\/p>\n
Op\u0142atek by\u0142 bo\u017cym chlebem, najwa\u017cniejszym posi\u0142kiem wigilijnym. Jedzono go z\u00a0miodem, co mia\u0142o zapewni\u0107 powodzenie. Na stole k\u0142adziono tak\u017ce wianuszek z\u00a0czosnku, kt\u00f3ry mia\u0142 zapewni\u0107 zdrowie na kolejny rok. Czosnek sadzono p\u00f3\u017aniej w\u00a0polu, \u017ceby zapewni\u0107 sobie urodzaj. O\u00a0p\u00f3\u0142nocy w\u00a0wigilijn\u0105 noc mog\u0142y zdarza\u0107 si\u0119 cuda. Wierzono, \u017ce kwiaty zakwitaj\u0105 pod \u015bniegiem, woda w\u00a0potokach nabiera uzdrawiaj\u0105cych w\u0142a\u015bciwo\u015bci, a\u00a0zwierz\u0119ta kl\u0119kaj\u0105 i\u00a0m\u00f3wi\u0105 ludzkim g\u0142osem. \u2013\u00a0Dzi\u015b tamtej wiary i\u00a0rado\u015bci zabrak\u0142o. Ze sto\u0142\u00f3w znikn\u0119\u0142y niekt\u00f3re potrawy. Zapominamy, \u017ce najwa\u017cniejsze jest ma\u0142e Dzieci\u0105tko, kt\u00f3re chce rozgo\u015bci\u0107 si\u0119 w\u00a0naszych domach \u2013\u00a0m\u00f3wi ks. Janusz Koz\u0142owski.<\/p>\n
Te dania nie wr\u00f3c\u0105<\/strong><\/p>\n Na wigilijnym stole potraw by\u0142o dwana\u015bcie. Najpopularniejszym daniem by\u0142 barszcz z\u00a0m\u0105ki \u017cytniej lub owsianej, w\u00a0kt\u00f3rym p\u0142ywa\u0142y le\u015bne grzyby. Bia\u0142y barszcz grzybowy\u00a0wyparty\u00a0zosta\u0142 przez czerwony barszcz, przygotowywany na kwasie z\u00a0burak\u00f3w. Buraki pieczono w\u00a0piecu chlebowy, zalewan\u0105 wod\u0105 i\u00a0kiszono. Na wigilijnym stole pojawia\u0142y si\u0119 kasze: j\u0119czmienna, gryczana, p\u0119cak i\u00a0kasza jaglana. Ugotowane na sypko kraszono olejem, podawano z\u00a0polewk\u0105 na suszonych jab\u0142kach, gruszkach i\u00a0\u015bliwkach.<\/p>\n Z kasz robiono nadzienie do pierog\u00f3w. Na Polesiu \u0142\u0105czono kasz\u0119 z\u00a0gotowanym suszem i\u00a0makiem. Pierogi kraszono \u015bwie\u017co t\u0142oczonym olejem lnianym lub rzepakowym. Kasze by\u0142y tak\u017ce podstaw\u0105 prawos\u0142awnej kutii. P\u0119cak \u0142\u0105czono z\u00a0makiem i\u00a0ucierano z\u00a0miodem.<\/p>\n Z wigilijnego sto\u0142u znikn\u0105\u0142 te\u017c kisiel owsiany, wielki przysmak naszych bab\u0107. Gdzieniegdzie pojawia si\u0119 jeszcze, ale coraz rzadziej.<\/p>\n Ekumeniczny karp<\/strong><\/p>\n Kiedy\u015b na wiligilinych sto\u0142ach Lubelszczyzny ryb nie by\u0142o. Jadano je w\u00a0bogatych klasztorach i\u00a0dworach. W\u00a0wi\u0119kszo\u015bci dom\u00f3w najwa\u017cniejsze by\u0142y tradycyjne potrawy ze zb\u00f3\u017c i\u00a0warzyw. Dzi\u015b \u015bledzie i\u00a0karp w\u00a0r\u00f3\u017cnych ods\u0142onach s\u0105 wigilijnym priorytetem. \u2013\u00a0Nie wyobra\u017cam sobie \u015bwi\u0105t bez sma\u017conego\u00a0karpia. Potrafi\u0119 zje\u015b\u0107 trzy porcje \u2013\u00a0m\u00f3wi Jerzy Rogalski, popularny aktor Teatru Osterwy znany z\u00a0serialu „Plebania\u201d.<\/p>\n Z\u00a0klasztornych kuchni trafi\u0142 na nasze sto\u0142y karp w\u00a0galarecie. Z\u00a0kuchni \u017cydowskiej:\u00a0karp faszerowany na s\u0142odko i\u00a0\u015bledzie po \u017cydowsku z\u00a0rodzynkami. \u2013\u00a0Nie wyobra\u017cam sobie wigilii bez karpia po \u017cydowsku \u2013\u00a0m\u00f3wi Krystyna Czerniak, kt\u00f3ra razem z\u00a0m\u0119\u017cem Leszkiem prowadzi we W\u0142odawie restauracj\u0119 Go\u015bciniec Podkowa. Mo\u017ce dlatego, \u017ce W\u0142odawa by\u0142a przed wojn\u0105 ma\u0142ym miasteczkiem, \u017bydzi i\u00a0Polacy \u017cyli tam w\u00a0zgodzie do tego stopnia, \u017ce smaki w\u00a0kuchni si\u0119 przenika\u0142 i\u00a0uzupe\u0142nia\u0142y. Lubelska wigilia dzi\u015b<\/strong><\/p>\n To obowi\u0105zkowo czerwony barszcz gotowany na wywarze z\u00a0grzyb\u00f3w. Najpopularniejszym dodatkiem s\u0105 uszka z\u00a0grzybami, kt\u00f3re wywodz\u0105 si\u0119 z\u00a0litewskich ko\u0142dun\u00f3w. Ale w\u00a0okolicach Obszy czerwony barszcz podaje si\u0119 z\u00a0pierogami, wype\u0142nionymi farszem z\u00a0le\u015bnych grzyb\u00f3w. Suszone grzyby moczy si\u0119 w\u00a0mleku, sieka, dusi z\u00a0cebulk\u0105 i\u00a0doprawia \u015bwie\u017cym pieprzem. Tak\u017ce w\u00a0Obszy wigilijnym hitem jest \u015bled\u017a z\u00a0cebulk\u0105 polany \u015bwie\u017co t\u0142oczonym olejem. \u2013\u00a0W\u00a0Piaskach robimy karpia po \u017cydowsku. Oraz \u015bledzie na s\u0142odko z\u00a0bakaliami \u2013\u00a0m\u00f3wi Eliza Kunc z\u00a0restauracji „U Elizy\u201d. \u2013\u00a0W\u00a0moim domu podaje si\u0119 \u015bledzie w\u00a0\u015bmietanie. I\u00a0w\u0142a\u015bnie \u015bledzie po \u017cydowsku \u2013\u00a0dodaje Jerzy Rogalski.<\/p>\n \u2013 Na Polesiu nie mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 pierog\u00f3w z\u00a0dusz\u0105. Dusza to\u00a0nadzienie, ale tak\u017ce co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko przyprawy \u2013\u00a0m\u00f3wi Ewa Krzywania, polonistka z\u00a0Zespo\u0142u Szk\u00f3\u0142 Centrum Kszta\u0142cenia Rolniczego w Korol\u00f3wce\u00a0Osadzie pod W\u0142odaw\u0105.<\/p>\n \u2013 I\u00a0pierog\u00f3w kresowych i\u00a0ki\u015blu z\u00a0owsa \u2013\u00a0dodaje Antoni Kobielas z\u00a0Karczmy Poleskiej w\u00a0Ko\u0142aczach. Kluski z\u00a0makiem, \u0142ama\u0144ce i\u00a0kutia<\/strong><\/p>\n To na Lubelszczy\u017anie obowi\u0105zkowy akcent wigilijnej wieczerzy. Wymienione dania \u0142\u0105czy mak. Jego purpurowe kwiaty by\u0142y symbolem mi\u0142o\u015bci, nami\u0119tno\u015bci i\u00a0krwi, kt\u00f3ra jest \u017ar\u00f3d\u0142em \u017cycia. Na wi\u0119kszo\u015bci sto\u0142\u00f3w w\u00a0naszych domach pojawi\u0105 si\u0119 kluski z\u00a0makiem. \u2013\u00a0Po karpiu to moje danie numer dwa. Zawsze prosz\u0119 o\u00a0repet\u0119 \u2013\u00a0\u015bmieje si\u0119 Jerzy Rogalski. Jak zrobi\u0107 kluski z\u00a0makiem? \u2013\u00a0Nawet ja to potrafi\u0119, Mak trzeba sparzy\u0107 wrz\u0105c\u0105 wod\u0105, podgrza\u0107 i\u00a0zmieli\u0107 w\u00a0maszynce. Kluski wymiesza\u0107 z\u00a0makiem, doda\u0107 mi\u00f3d,\u00a0otart\u0105 sk\u00f3rk\u0119 z\u00a0cytryny, rodzynki i\u00a0cukier waniliowy na smak.<\/p>\n \u2013 W\u00a0naszym domu b\u0119d\u0105 \u0142ama\u0144ce z\u00a0makiem. Z\u00a0m\u0105ki, \u017c\u00f3\u0142tka i\u00a0cukru zagniatam ciasto, wk\u0142adam do lod\u00f3wki. PO rozwa\u0142kowaniu kroj\u0119 na drobno, piek\u0119 na z\u0142oty kolor. Po sparzeniu gotuj\u0119 mak, ods\u0105czam, miel\u0119 w\u00a0maszynce, dodaj\u0119 mi\u00f3d, bakalie i\u00a0mieszam z\u00a0\u0142ama\u0144cami \u2013\u00a0m\u00f3wi\u00a0Marta\u00a0Stelmach z\u00a0Zajazdu Marta w\u00a0Pu\u0142ankowicach.<\/p>\n
\n\u2013\u00a0Fakt, \u017ce na polskim stole podczas wieczerzy wigilijnej podaje si\u0119 \u017cydowskie danie jest dla mnie symbolem pi\u0119knego ekumenizmu \u2013\u00a0m\u00f3wi Robert Mak\u0142owicz.<\/p>\n
\nJak robi si\u0119 taki kisiel? M\u0105k\u0119\u00a0owsian\u0105 zalewano letni\u0105 wod\u0105. Po wymieszaniu zostawiano na noc. Nazajutrz po wymieszaniu i\u00a0spr\u00f3bowaniu cedzono\u00a0przez\u00a0lnian\u0105 szmatk\u0119. Czyste owsiane mleko gotowano na wolnym ogniu, ca\u0142y czas mieszaj\u0105c. Kiedy kisiel by\u0142 na g\u0119sto\u015b\u0107 jak \u015bwie\u017cy mi\u00f3d a\u00a0po kuchni rozchodzi\u0142 si\u0119 kwaskowaty zapach,\u00a0danie by\u0142o gotowe.<\/p>\n