\nKa\u017cdy dzie\u0144 \u015bwi\u0105teczny w ci\u0105gu roku liturgicznego jest czasem szczeg\u00f3lnym, posiada namiastk\u0119 tajemniczo\u015bci i troch\u0119 intryguje. W tradycji polskiej obchody Bo\u017cego Narodzenia, a zw\u0142aszcza obchody dnia wigilijnego zajmuj\u0105 miejsce szczeg\u00f3lne. W ca\u0142ej Polsce Wigilia Bo\u017cego Narodzenia jest bowiem dniem niezwyk\u0142ym i prze\u017cywanym w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny
\nNazwa wigilia pochodzi od s\u0142\u00f3w \u0142aci\u0144skich: vigiliare – czuwa\u0107 oraz vigilia – czuwanie, stra\u017c nocna, warta. Tak nazwany zosta\u0142 dzie\u0144 poprzedzaj\u0105cy Bo\u017ce Narodzenie – dzie\u0144 24 grudnia.
\nWigili\u0119 polsk\u0105 cechuje pe\u0142ne emocji oczekiwanie na wielkie, cudowne wydarzenie, wielkie \u015bwi\u0119to Narodzenia Bo\u017cego i jednocze\u015bnie niepowtarzalne \u015bwi\u0119to rodzinne pe\u0142ne pi\u0119knych tradycji i podnios\u0142ego nastroju. Wiecz\u00f3r wigilijny jest najbardziej wzruszaj\u0105cym wieczorem roku.
\nZwyczaje ludowe i obrz\u0119dy religijne r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144, narodowo\u015bci i kr\u0119g\u00f3w kulturowych nawarstwia\u0142y si\u0119 na przestrzeni wiek\u00f3w, \u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 ze sob\u0105 w r\u00f3\u017cne formy. Jedne z nich stopniowo zanika\u0142y i do dzisiejszego dnia przetrwa\u0142y w formie szcz\u0105tkowej natomiast inne wzbogaca\u0142y si\u0119 i rozrasta\u0142y.<\/p>\n
WIGILIA BO\u017bEGO NARODZENIA
\nOkres Bo\u017cego Narodzenia na Lubelszczy\u017anie powszechnie zwany jest Godnimi \u015awi\u0119tami lub Godami rozpoczyna dzie\u0144 wigilijny.<\/p>\n
1.PRZYGOTOWANIE DOMU
\nCa\u0142y ranek wigilijny up\u0142ywa\u0142 na przygotowaniu wieczerzy i odpowiednim przystrojeniu izby. Tradycyjn\u0105 form\u0105 \u015bwi\u0105tecznej dekoracji by\u0142y przede wszystkim paj\u0105ki. Wykonywano je ze s\u0142omy, bibu\u0142y, fasoli \u0142\u0105czono je woskiem i zawieszano u powa\u0142y. W niekt\u00f3rych wsiach ( Nowosi\u00f3\u0142ki, Telatyn, Ulh\u00f3wek) na kol\u0119d\u0119 zawieszano bia\u0142e gwiazdki wycinane z op\u0142atk\u00f3w, opr\u00f3cz gwiazdek wykonywano kolebeczki na biegunach wype\u0142nione sianem i wieszano r\u00f3wnie\u017c u powa\u0142y (W\u00f3lka Konopna). Uzupe\u0142nieniem dekoracji wn\u0119trza izby by\u0142y ga\u0142\u0105zki jod\u0142y lub \u015bwierka, kt\u00f3re wieszano nad sto\u0142em wigilijnym, a p\u00f3\u017aniej obr\u0119cze starych sit owini\u0119te sosnowymi ga\u0142\u0105zkami albo tarcze uplecione ze s\u0142omy, tak\u017ce ozdobione zieleni\u0105. Wieszano na nich ciastka domowej roboty, jab\u0142ka, orzechy, \u0142a\u0144cuchy oraz inne wykonane w domu papierowe ozdoby i koniecznie wycinanki z op\u0142atka oraz du\u017cy, barwny, sklejony z op\u0142atk\u00f3w „\u015bwiat“(Sitaniec).Przystr\u00f3j taki nazywano: pod\u0142a\u017anikiem, po\u0142a\u017anikiem, jutk\u0105, wiech\u0105, sadem, rajskim lub bo\u017cym drzewkiem. Wierzono, \u017ce wisz\u0105ca pod sufitem pod\u0142a\u017aniczka nie tylko pi\u0119knie przystraja dom, ale posiada r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cne w\u0142a\u015bciwo\u015bci dobroczynne, \u017ce chroni od nieszcz\u0119\u015b\u0107 i chor\u00f3b, \u017ce przynosi dobrobyt, zapewnia zgod\u0119 i mi\u0142o\u015b\u0107 w rodzinie, a pannom na wydaniu szybkie i udane ma\u0142\u017ce\u0144stwo.
\nWizyta kawalera w okresie \u015bwi\u0105tecznym by\u0142a bowiem traktowana jako przyj\u015bcie w konkury, zw\u0142aszcza je\u015bli usiad\u0142 pod pod\u0142a\u017aniczk\u0105 i zerwa\u0142 z niej jab\u0142ko lub orzech.
\nWyschni\u0119tego pod\u0142a\u017anika nigdy nie wyrzucano. Jego pokruszone, drobne cz\u0105stki dodawano do karmy zwierz\u0119tom albo zakopywano w bruzdach zagon\u00f3w na urodzaj.
\nOzdoby, kt\u00f3re wieszano na pod\u0142a\u017aniczkach (orzechy, jab\u0142ka, op\u0142atki), zdobi\u0142y tak\u017ce pierwsze choinki. Wieszano na nich r\u00f3wnie\u017c w\u0142asnor\u0119cznie ozdoby z kolorowego papieru, bibu\u0142y, wydmuszki jaj, pi\u00f3rka itp. Z czasem zast\u0105pi\u0142y je ozdoby, przede wszystkim bombki z dmuchanego szk\u0142a (powszechnie obecnie stosowane), ozdoby z mas plastycznych, celofanu i cynfolii oraz elektryczne lampki.
\nNajp\u00f3\u017aniejsz\u0105 ozdob\u0105 by\u0142a choinka, kt\u00f3ra rozpowszechni\u0142a si\u0119 na prze\u0142omie XIX i XX wieku. Choinka jak uczy Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest odzwierciedleniem rajskiego drzewa- drzewa poznania dobra i z\u0142a, pod kt\u00f3rym rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 historia ludzko\u015bci. Choink\u0119 wnosi si\u0119 do domu, w kt\u00f3rym wspominamy pierwszych ludzi \u2013 Adama i Ew\u0119. Na choince nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107 jab\u0142ek, poniewa\u017c to w\u0142a\u015bnie te owoce by\u0142y na biblijnym drzewie, a ponadto jab\u0142ko symbolizuje zdrowie czerstwo\u015b\u0107 do p\u00f3\u017anej staro\u015bci. Choink\u0119 ozdabia\u0142y \u0142a\u0144cuchy, lekkie, s\u0142omkowe i bibu\u0142kowe- to pami\u0105tka po w\u0119\u017cu kusicielu. Gwiazda na szczycie drzewka symbolizowa\u0142a gwiazd\u0119 betlejemsk\u0105, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a Trzech Kr\u00f3li do dzieci\u0105tka Jezus. Choink\u0119 ubierano tak\u017ce w piernikowe figurki ludzi i zwierz\u0105t, lukrowane kolorowo, orzechy. Tak przybrana choinka sta\u0142a w domu do Trzech Kr\u00f3li czyli do ko\u0144ca godnich \u015bwi\u0105t.<\/p>\n
2. POST I ZAKAZY
\nW dzie\u0144 wigilii mo\u017cna by\u0142o pracowa\u0107 tylko do zachodu s\u0142o\u0144ca, natomiast po zachodzie nie wolno by\u0142o wykonywa\u0107 \u017cadnych ci\u0119\u017ckich rob\u00f3t gospodarczych. Kobiety od rana szykowa\u0142y potrawy wigilijne.
\nW wigili\u0119 wszystkich obowi\u0105zywa\u0142 surowo przestrzegany post, tak \u017ce jedynym posi\u0142kiem tego dnia by\u0142a kolacja wigilijna (Skierbiesz\u00f3w, Sady, Zawodzie).<\/p>\n
3. PRZYGOTOWANIE POTRAW
\nWieczerz\u0119 wigilijn\u0105 powszechnie okre\u015blano po\u015bnik, rzadziej wigilia (Andrzej\u00f3wka, Staw, \u017burawie),kol\u0119da (Do\u0142hobycz\u00f3w, Hola, Husynne, Pieszowola, Rusi\u0142y, \u017burawce), postnik ( Be\u0142cz\u0105c, Chlewiska, Urz\u0119d\u00f3w, Wierzchowiska).
\nWieczerza wigilijna sk\u0142ada\u0142a si\u0119 zawsze z potraw postnych. Ich rodzaj oraz liczb\u0119 okre\u015bla dot\u0105d – przechodz\u0105cy z pokolenia na pokolenie – obyczaj religijny i rodzinny. Ilo\u015b\u0107 potraw wigilijnych powinna by\u0107 nieparzysta \u2013pi\u0119\u0107, siedem lub dziewi\u0119\u0107. Parzysta liczba powodowa\u0142a \u201eniepowodzenie w gospodarstwie\u201d. Jednak w wielu wsiach obowi\u0105zywa\u0142a tradycja dwunastu potraw \u2013 tyle jest miesi\u0119cy w roku lub wed\u0142ug innej interpretacji – bo tylu by\u0142o aposto\u0142\u00f3w ( Bu\u015bno, D\u0105browica, Drzewce, G\u00f3rniki, Harasiuki, Janiszewice, Kraczewice, \u0141owcza, Micha\u0142\u00f3wka, Polesie, Staw, Su\u0142owiec, Wierzchowiska, Zalesie). Rzadko kiedy liczy si\u0119 skrupulatnie dania wigilijne. Im jest ich wi\u0119cej, tym wi\u0119kszy dostatek i wi\u0119cej dobrodziejstw sp\u0142ynie na dom w nadchodz\u0105cym roku.
\nNiegdy\u015b na uczt\u0119 wigilijn\u0105 przygotowywano wy\u0142\u0105cznie potrawy z p\u0142od\u00f3w ziemi, a wi\u0119c zgodnie z porzekad\u0142em – „z wszystkiego, co w polu, w lesie, w wodzie i w ogrodzie“. By\u0142 to wyraz ho\u0142du sk\u0142adanego ziemi – \u017cywicielce. Taki dob\u00f3r da\u0144 wigilijnych, spo\u017cywanych z wielkim namaszczeniem i powag\u0105 mia\u0142 zapewni\u0107 obfito\u015b\u0107 zb\u00f3\u017c, owoc\u00f3w i grzyb\u00f3w. Ka\u017cdej potrawy wigilijnej nale\u017ca\u0142o przynajmniej skosztowa\u0107. W ten spos\u00f3b okazywano szacunek p\u0142odom ziemi i pokarmom z nich przygotowanym, aby przez ca\u0142y rok w spi\u017carniach nie zabrak\u0142o zapas\u00f3w i nikt nie zazna\u0142 g\u0142odu. Do najpospolitszych da\u0144 wigilijnych nale\u017ca\u0142 barszcz z m\u0105ki \u017cytniej lub owsianej, barszcz z burak\u00f3w, groch, fasola, grzyby, kartofle, r\u00f3\u017cnego rodzaju kasze: jaglana, gryczana, j\u0119czmienna, p\u0119cak. Kasze gotowano na sypko i podawano okraszone olejem lub polewk\u0105 z suszonych jab\u0142ek, gruszek i \u015bliwek. Kasz\u0119 gryczan\u0105 spo\u017cywano najcz\u0119\u015bciej z sosem grzybowym. Z kaszy gryczanej, jaglanej i j\u0119czmiennej robiono tak\u017ce go\u0142\u0105bki zawijane w li\u015bcie kwa\u015bnej kapusty ( Bo\u0144cza, Do\u0142hobycz\u00f3w, Kowala, Kum\u00f3w, Le\u015bniowice, Pieszowola, Siedliska, Sosnowica, Wyryki). Obowi\u0105zkowo podawano r\u00f3wnie\u017c na po\u015bnik \u015bledzia, rzadziej ryby.
\nNajwa\u017cniejsz\u0105 potraw\u0105 wigilijn\u0105 by\u0142a kutia z maku i pszenicy (lub p\u0119czaku, czy innej kaszy) utarta z miodem. By\u0142a to potrawa, kt\u00f3r\u0105 w przesz\u0142o\u015bci spo\u017cywano na stypach zadusznych. Jej obecno\u015b\u0107 na wigilijnych sto\u0142ach jest zatem reliktem dawnych obrz\u0119d\u00f3w ku czci zmar\u0142ych, kt\u00f3re przed wiekami, w czasie zimowego przesilenia odprawiali nasi przodkowie. Kutia jadana jest dot\u0105d, przede wszystkim we wsiach Bia\u0142a, G\u00f3rki, Lubie\u0144, Rudno, S\u0105siadka, Wiel\u0105cza, D\u0105browica, Do\u0142hobycz\u00f3w, Drohiczany, \u0141owcza, Niedzieliska, Tereszpol- Kukie\u0142ki, Ulh\u00f3wek, Zawal\u00f3w,Hutk\u00f3w. Na kresach wschodnich jadano tak\u017ce kisiel owsiany.
\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 najdawniejszych wigilijnych potraw znikn\u0119\u0142a ca\u0142kowicie z domowych \u015bwi\u0105tecznych jad\u0142ospis\u00f3w (z wyj\u0105tkiem kutii). Obecna wieczerza wigilijna, chocia\u017c postna, jest za to bardzo obfita i urozmaicona. Zestaw da\u0144 wigilijnych jest nieco inny, r\u00f3\u017cny w ka\u017cdym domu, uzale\u017cniony od zwyczaju rodzinnego i od upodoba\u0144 domownik\u00f3w.
\nPomimo to w ka\u017cdym domu przygotowuje si\u0119 tradycyjne wigilijne dania. Na wigili\u0119 jada si\u0119 wi\u0119c najcz\u0119\u015bciej barszcz grzybowy lub barszcz czerwony z burak\u00f3w, z uszkami (koniecznie z grzybowym nadzieniem), zup\u0119 grzybow\u0105, zawsze jak\u0105\u015b potraw\u0119 postn\u0105 z kapusty, np. kapust\u0119 z grzybami, pierogi z kapust\u0105 i grzybami, \u015bledzie i ryby, kluski z makiem na s\u0142odko, r\u00f3\u017cne ciasta, owoce, orzechy i inne s\u0142odycze oraz kompot z suszonych \u015bliwek, gruszek i jab\u0142ek.
\nRyby, kt\u00f3re obecnie s\u0105 g\u0142\u00f3wnym, najwa\u017cniejszym daniem wigilijnym, pojawi\u0142y si\u0119 na sto\u0142ach o wiele p\u00f3\u017aniej ni\u017c tradycyjne potrawy ze zb\u00f3\u017c, warzyw, grzyb\u00f3w i owoc\u00f3w. Pocz\u0105tkowo jadano je podczas wigilii tylko na dworach i w bogatych klasztorach.
\nW dawnych czasach z ka\u017cdej potrawy wigilijnej odk\u0142adano po \u0142y\u017cce do stoj\u0105cego przy stole, przygotowanego wcze\u015bniej naczynia. Po sko\u0144czonej wieczerzy resztki te i op\u0142atek stosownego koloru (przeznaczony specjalnie dla byd\u0142a), a tak\u017ce siano spod obrusa zanoszono do stajni i dzielono mi\u0119dzy wszystkie zwierz\u0119ta, b\u0142ogos\u0142awi\u0105c je w imi\u0119 Jezusa. Starzy ludzie powiadali, \u017ce w \u015bwi\u0119t\u0105 noc Bo\u017cego narodzenia ka\u017cde stworzenie powinno cieszy\u0107 si\u0119 z Narodzenia pa\u0144skiego. Powiadali tak\u017ce, \u017ce o p\u00f3\u0142nocy zwierz\u0119ta rozmawiaj\u0105 ze sob\u0105 ludzkim g\u0142osem.
\nPo sko\u0144czonej wieczerzy nie sprz\u0105tano sto\u0142u; ca\u0142\u0105 noc pozostawiano na nim \u0142y\u017cki, miski, resztki potraw, chleb i op\u0142atek, aby dusze bliskich zmar\u0142ych, w noc wigilijn\u0105 mog\u0142y posili\u0107 si\u0119 wigilijnym jad\u0142em.<\/p>\n
4. PRZYNOSZENIE S\u0141OMY I SIANA.
\nPrzed wieczerz\u0105 wigilijn\u0105 gospodarz przynosi\u0142 do izby snop \u017cyta lub \u017cyta, owsa i pszenicy (Bukowa, Bukowina, D\u0105browica, G\u00f3rniki, Harasiuki, Leszkowice, Radecznica, Rak\u00f3wka, Wola Obsza\u0144ska, \u017burawce). Snop ten nosi\u0142 r\u00f3\u017cne nazwy:
\n– Trzy kr\u00f3le (Bukowa, Bukowina, D\u0105browica, G\u00f3rniki, Rak\u00f3wka, Wola Obsza\u0144ska
\n– Kol\u0119da (Do\u0142hobycz\u00f3w, Drel\u00f3w, G\u00f3rniki, K\u0142oda Du\u017ca, Ko\u0142acze, Pieszowola, St\u0119pk\u00f3w, Szpiko\u0142osy, Wo\u0142oskowola)
\n– Dziad (Husynne, K\u0105ty, Niedzieliska, Siedliska, Wiel\u0105cza, Wierzba)
\n– Kol\u0119dnik (Rudno)
\n– Baba (Sosnowica)
\nSnopy zb\u00f3\u017c ustawiano w wiecz\u00f3r wigilijny zar\u00f3wno w cha\u0142upach ch\u0142opskich, jak i na dworach, a nawet w magnackich rezydencjach (Sitaniec, Hutk\u00f3w), mia\u0142 on tak sta\u0107 do Nowego Roku i przygl\u0105da\u0107 si\u0119 wszelkiemu dobrobytowi by w nast\u0119pnym roku wyda\u0107 jeszcze obfitszy plon swoim gospodarzom, \u017ceby przysz\u0142e \u015bwi\u0119ta by\u0142y jeszcze bogatsze. Ziarno ze snopa dodawano do ziarna siewnego, s\u0142om\u0119 ci\u0119to na sieczk\u0119 i dawano koniom. Ze s\u0142omy snopa robiono tak\u017ce powr\u00f3s\u0142a, kt\u00f3rymi obwi\u0105zywano drzewa owocowe. Nieco odmienny obrz\u0119d panowa\u0142 w Karmanowicach- tam gospodarz wynosi\u0142 snopek z izby i zawiesza\u0142 na drzewie, \u017ceby ptaki jad\u0142y. W Jedlance ze s\u0142omy snopa robiono krzy\u017c i stawiano go na polu.
\nInnym zwyczajem by\u0142o przynoszenie do izby wi\u0105zki s\u0142omy, kt\u00f3r\u0105 roz\u015bcielano na pod\u0142odze, wk\u0142adano za obrazy, aby jak najbardziej upodobni\u0107 mieszkanie do stajenki w kt\u00f3rej urodzi\u0142 si\u0119 Chrystus. S\u0142oma le\u017ca\u0142a w izbie do \u015bw. Szczepana (Krasnobr\u00f3d, Rozdo\u0142y), czasem do Nowego Roku (D\u0105bie, G\u00f3rki, Targowisko, \u017burawce). Uprz\u0105tni\u0119t\u0105 s\u0142om\u0119 zanoszono zwierz\u0119tom do obory i kurom do gniazda, niekiedy s\u0142om\u0119, kt\u00f3ra le\u017ca\u0142a na pod\u0142odze wynoszono na pole i tam zostawa\u0142a do \u017cniw (D\u0105bie).
\nPowszechnym zwyczajem by\u0142o r\u00f3wnie\u017c roz\u015bcielanie siana na stole i dopiero na nim \u2013 k\u0142adziono lnian\u0105 p\u0142acht\u0119 lub obrus. Zwyczaj ten zachowuje si\u0119 jeszcze w niekt\u00f3rych domach. Chocia\u017c najcz\u0119\u015bciej na stole k\u0142adzie si\u0119 ju\u017c tylko ma\u0142e pasemko siana. W okolicach Bi\u0142goraja (Andrzej\u00f3wka, Bidacz\u00f3w Stary, Bukowa, Ciosmy, D\u0105browica, Hamernia, Korytk\u00f3w Du\u017cy, Lipiny Dolne, Naklik, oraz okolice Krasnegostawu) siano k\u0142adziono na dzie\u017cy do zaczynania ciasta, na kt\u00f3rej spo\u017cywano wieczerz\u0119 wigilijn\u0105.
\nS\u0142om\u0119 i siano stosowano w intencji dobrych urodzaj\u00f3w i na pomy\u015blno\u015b\u0107 zabieg\u00f3w gospodarskich. Ze s\u0142omy wyci\u0105gni\u0119tej ze snopk\u00f3w skr\u0119cano powrozy i po wieczerzy okr\u0119cano nimi drzewka owocowe, aby dobrze rodzi\u0142y. Pr\u00f3cz tego wi\u0105zki s\u0142omy rzucano pod sufit, co zwa\u0142o si\u0119 „ciskaniem kop“ – aby zbo\u017ce w nadchodz\u0105cym roku uros\u0142o wysokie. Siano za\u015b po \u015bwi\u0119tach, a niekiedy ju\u017c w wigili\u0119 po wieczerzy, dodawano do paszy kr\u00f3w i koni, aby dobrze si\u0119 hodowa\u0142y i dobrze s\u0142u\u017cy\u0142y ludziom.
\nM\u00f3wiono tak\u017ce, \u017ce przystroje z siana i s\u0142omy przypomina\u0107 maj\u0105 o ubogim narodzeniu Jezusa i \u017c\u0142obie s\u0142u\u017c\u0105cym mu za ko\u0142ysk\u0119, zapewne wys\u0142anym sianem i s\u0142om\u0105.
\nW Januszewce, D\u0105biu, Gie\u0142czwi, Pieszowoli, Su\u0142oszynie, Trzci\u0144cu- na st\u00f3\u0142 wigilijny sypano ziarna zb\u00f3\u017c, grochu, maku, soczewicy i na nich dopiero stawiano miski z jedzeniem w intencji dobrych plon\u00f3w i zbior\u00f3w ro\u015blin, kt\u00f3rych nasiona znajdowa\u0142y si\u0119 na obrusie, a tak\u017ce tych, z kt\u00f3rych by\u0142y zrobione potrawy wigilijne (kapusta, grzyby). Na stole k\u0142adziono chleb, op\u0142atek, a w okolicach Bi\u0142goraja dodatkowo czosnek i mi\u00f3d na talerzyku oraz kol\u0119d\u0119 dla byd\u0142a.<\/p>\n
5. SPO\u017bYWANIE WIECZERZY
\nNajwa\u017cniejsz\u0105 uroczysto\u015bci\u0105 obchod\u00f3w domowych Bo\u017cego Narodzenia jest wieczerza postna zwana wili\u0105, wigili\u0105 (jak ca\u0142y dzie\u0144), po\u015bnikiem, postnikiem. Do wieczerzy wigilijnej zasiada\u0142o si\u0119 gdy na niebie ukaza\u0142a si\u0119 pierwsza gwiazda poniewa\u017c – zgodnie z zapisem biblijnym – w czasie narodzenia Jezusa nad grot\u0105 w Betlejem ukaza\u0142a si\u0119 jasna, \u015bwiec\u0105ca wielkim \u015bwiat\u0142em gwiazda. Gdy wszyscy domownicy zgromadzili si\u0119 na przy stole rozpoczynano modlitw\u0119: Ojcze nasz…,Zdrowa\u015b Maryjo, Wierz\u0119 w Boga, modlitwy za zmar\u0142ych. Nast\u0119pnie dzielono si\u0119 op\u0142atkiem, \u015bwi\u0119tym chlebem na znak pojednania, mi\u0142o\u015bci, przyja\u017ani i pokoju. Czynno\u015b\u0107 t\u0119 rozpoczyna\u0142 ojciec, matka lub kto\u015b najstarszy w rodzinie sk\u0142adaj\u0105c \u017cyczenia. W okolicach Bi\u0142goraja (Aleksandr\u00f3w, Bukowa, Ciosmy, Dorbozy, Derylaki, Rak\u00f3wka, Stara Huta) op\u0142atek spo\u017cywano z miodem i czosnkiem, z miodem i makiem \u2013 Wola Obsza\u0144ska.
\nPierwsz\u0105 jedzono kuti\u0119 i to na stoj\u0105co, gdy\u017c p\u00f3\u017aniej mia\u0142y nie bole\u0107 krzy\u017ce. Po kutii zabierano si\u0119 do innych potraw, kt\u00f3re spo\u017cywano dostojnie, bez po\u015bpiechu i przewa\u017cnie w milczeniu si\u0119ga\u0142o si\u0119 do wsp\u00f3lnej miski.
\nPodczas wieczerzy z ka\u017cdej potrawy wigilijnej odk\u0142adano po \u0142y\u017cce do stoj\u0105cego przy stole, przygotowanego wcze\u015bniej naczynia. Po sko\u0144czonej wieczerzy resztki te i op\u0142atek stosownego koloru (przeznaczony specjalnie dla byd\u0142a), a tak\u017ce siano spod obrusa zanoszono do stajni i dzielono mi\u0119dzy wszystkie zwierz\u0119ta, b\u0142ogos\u0142awi\u0105c je w imi\u0119 Jezusa. Starzy ludzie powiadali, \u017ce w \u015bwi\u0119t\u0105 noc Bo\u017cego Narodzenia ka\u017cde stworzenie powinno cieszy\u0107 si\u0119 z Narodzenia Pa\u0144skiego. Powiadali tak\u017ce, \u017ce o p\u00f3\u0142nocy zwierz\u0119ta rozmawiaj\u0105 ze sob\u0105 ludzkim g\u0142osem.
\nDo sporadycznych praktyk nale\u017ca\u0142o pozostawienie pustego miejsca dla kogo\u015b bliskiego, kto zmar\u0142 w rodzinie i resztek jedzenia z wieczerzy wigilijnej – ca\u0142\u0105 noc pozostawiano na nim \u0142y\u017cki, miski, resztki potraw, chleb i op\u0142atek, aby dusze bliskich zmar\u0142ych, w noc wigilijn\u0105 mog\u0142y posili\u0107 si\u0119 wigilijnym jad\u0142em (Hola, Pardys\u00f3wka, Pieszowola, Siedliska, Wo\u0142oskowola, Do\u0142hobycz\u00f3w).
\nPo sko\u0144czonej wieczerzy, kiedy ju\u017c obdzielono jad\u0142em zwierz\u0119ta i gdy dope\u0142nione zosta\u0142y wszystkie inne zwyczaje religijne, odpoczywano i \u015bpiewano kol\u0119dy.
\nWierzono r\u00f3wnie\u017c w cudown\u0105 przemian\u0119 wody w wino, dlatego te\u017c gospodynie wychodzi\u0142y po posniku z wiadrami po wod\u0119 do studni. Przyniesion\u0105 wod\u0119 podawano wszystkim domownikom, aby uchroni\u0107 ich przed wszelkimi chorobami w Nowym Roku (Aleksandr\u00f3w, Andrzej\u00f3wka, Bukowa, Borys\u00f3w, Dorbozy, Korytk\u00f3w Du\u017cy, Pa\u0142ecznica, Rogale, Wn\u0119trzne, \u017burawce, \u017byrzyn).<\/p>\n
6. WR\u00d3\u017bBY DOTYCZ\u0104CE URODZAJU
\nMagiczna pora wieczerzy wigilijnej to czas dobry dla wr\u00f3\u017cb. Dotyczy\u0142y one przepowiedni pogody, urodzaj\u00f3w, zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcia.
\nDo dzisiaj powszechny jest zwyczaj obserwowania pogody przez dwana\u015bcie dni dziel\u0105cych Bo\u017ce Narodzenie od Trzech Kr\u00f3li. Ka\u017cdy dzie\u0144 odpowiada wed\u0142ug kolejno\u015bci jednemu miesi\u0105cowi w roku \u2013 jaka jest pogoda w danym dniu, taka b\u0119dzie w odpowiadaj\u0105cym mu miesi\u0105cu. Je\u015bli dzie\u0144 by\u0142 pogodny, a w nocy pada\u0142 deszcz przepowiadano, \u017ce pierwsza po\u0142owa miesi\u0105ca b\u0119dzie \u0142adna, a druga deszczowa i odwrotnie. Je\u015bli niebo by\u0142o wygwie\u017cd\u017cone m\u00f3wiono, \u017ce kury b\u0119d\u0105 si\u0119 dobrze nios\u0142y, natomiast w Trzci\u0144cu i Zaliszu \u2013 obfito\u015b\u0107 grzyb\u00f3w.Je\u017celi za\u015b niebo by\u0142 by\u0142o zachmurzone oznacza\u0142o to, \u017ce krowy b\u0119d\u0105 dodrze si\u0119 doi\u0142y w zwi\u0105zku z tym b\u0119dzie du\u017co mleka, mas\u0142a, sera.
\nNa pocz\u0105tku wieczerzy gospodarz podrzuca\u0142 \u0142y\u017ck\u0119 kutii a\u017c do powa\u0142y. Im wi\u0119cej ziaren przylgn\u0119\u0142o, tym lepsze zapowiada\u0142y si\u0119 urodzaje na zbo\u017ca (Czemierniki, Drohiczany, K\u0142oda Du\u017ca, Korytk\u00f3w, Du\u017cy, Harasiuki, Orzech\u00f3w, Niezabit\u00f3w, Sosnowica, Ulh\u00f3wek, Zawal\u00f3w). W tym samym celu rozrzucano r\u00f3wnie\u017c po izbie ziemniaki, jab\u0142ka, orzechy, \u015bliwki, gruszki (Janusz\u00f3wka, Kraczewice, Wn\u0119trze, Wrzelowice, \u017buk\u00f3w Lubelski).
\nPowszechnie znan\u0105 wr\u00f3\u017cb\u0105 by\u0142o to, kto pierwszy odwiedzi dom w wigili\u0119, je\u015bli by\u0142a to kobieta \u2013 wr\u00f3\u017cy\u0142o nieszcz\u0119\u015bcie i chorob\u0119, natomiast je\u015bli by\u0142 to m\u0119\u017cczyzna \u2013 oznacza\u0142o szcz\u0119\u015bcie (Hutk\u00f3w, Zaporze). W niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach wierzono, \u017ce ujrzenie niewiasty jako pierwszej wr\u00f3\u017cy\u0142o urodzenie si\u0119 ja\u0142\u00f3wki, a m\u0119\u017cczyzny \u2013 byczka.<\/p>\n
7. WR\u00d3\u017bBY DOTYCZ\u0104CE ZAM\u0104\u017bP\u00d3J\u015aCIA.
\nWigilijny wiecz\u00f3r by\u0142 dobr\u0105 okazj\u0105 do wr\u00f3\u017cb matrymonialnych. Panny i kawalerowie ci\u0105gn\u0119li \u017ad\u017ab\u0142a siana spod obrusa \u2013 zielone \u017ad\u017ab\u0142o oznacza\u0142o \u015blub w ci\u0105gu najbli\u017cszych zapust\u00f3w, \u017c\u00f3\u0142te \u2013 staropanie\u0144stwo (Hola, Rusi\u0142y, Wo\u0142oskowola, Zaliszcze). Nads\u0142uchiwano tak\u017ce z kt\u00f3rej strony pies zaszczeka, z tej mia\u0142 nadej\u015b\u0107 przysz\u0142y m\u0105\u017c (Niedzieliska, Nurzyna, Ogniwo, Ulh\u00f3wek, Wiel\u0105cza, Zawal\u00f3w). W Suloszynie dziewczynie zas\u0142aniano oczy i kazano podej\u015b\u0107 do p\u0142otu. Do jakiego ko\u0142ka w p\u0142ocie podesz\u0142a, takiego m\u0119\u017ca jej przepowiadano \u2013 je\u017celi ko\u0142ek by\u0142 cienki, to m\u0105\u017c mia\u0142 by\u0107 chudy, je\u017celi ko\u0142ek by\u0142 krzywy – m\u0105\u017c mia\u0142 by\u0107 ko\u015blawy.<\/p>\n
8. NAKAZY I ZAKAZY..
\nW dniu wigilijnym obowi\u0105zywa\u0142 ca\u0142y szereg nakaz\u00f3w i zakaz\u00f3w powszechnie stosowanych. Wigilia Bo\u017cego Narodzenia – uwa\u017cana by\u0142a za dzie\u0144, kt\u00f3rego przebieg mia\u0142 decydowa\u0107 o ca\u0142ym roku. Nale\u017ca\u0142o zatem prze\u017cy\u0107 go w zgodzie, spokoju i okazywa\u0107 sobie najwi\u0119ksz\u0105 \u017cyczliwo\u015b\u0107. Od dzieci wymagano pos\u0142usze\u0144stwa i szczeg\u00f3lnej grzeczno\u015bci. T\u0142umaczono im, \u017ce je\u015bli w dniu wigilii nie zas\u0142u\u017c\u0105 na kar\u0119, unikn\u0105 tak\u017ce kar, napomnie\u0144 i klaps\u00f3w w ci\u0105gu ca\u0142ego roku.
\nPoza tym nie wolno by\u0142o tego dnia po\u017cycza\u0107 pieni\u0119dzy, poniewa\u017c oznacza\u0142o to bied\u0119 przez ca\u0142y rok. Je\u017celi mia\u0142o si\u0119 jakikolwiek d\u0142ug nale\u017ca\u0142o go sp\u0142aci\u0107 przed wigili\u0105. Starano si\u0119 r\u00f3wnie\u017c niczego nie po\u017cycza\u0107, gdy\u017c oznacza\u0142o to brak tej rzeczy w roku nast\u0119pnym.
\nKobiety stara\u0142y si\u0119 tego dnia nikogo nie odwiedza\u0107 w przekonaniu, \u017ce przynosz\u0105 nieszcz\u0119\u015bcie.
\nW czasie spo\u017cywania wieczerzy nikt nie powinien wstawa\u0107 od sto\u0142u, ani nie powinien odk\u0142ada\u0107 \u0142y\u017cki zanim nie spr\u00f3bowa\u0142 wszystkich potraw, gdy\u017c mog\u0142o to spowodowa\u0107 b\u00f3l krzy\u017ca (Boiska, Janiszkowice, Kamie\u0144, K\u0105ty, \u0141aziska, Opole, Trzciniec, Wo\u0142oskowola, Wrzelowiec). W Pieszowicach i Wo\u0142oskowoli w czasie spo\u017cywania wigilii nie wolno by\u0142o pi\u0107 wody, \u017ceby nie mie\u0107 pragnienia podczas \u017cniw.<\/p>\n
9. PASTERKA .
\nNa dwunast\u0105 w nocy wszyscy udawali si\u0119 na pasterk\u0119 do ko\u015bcio\u0142a. W domu zostawa\u0142y \u015bpi\u0105ce ma\u0142e dzieci i dziadkowie schorowani. W Skierbieszowie, Sadach i Zawodzie \u201estarsi domownicy\u201d id\u0105c do ko\u015bcio\u0142a udawali si\u0119 na cmentarz, aby pomodli\u0107 si\u0119 za zmar\u0142ych, podzieli\u0107 si\u0119 op\u0142atkami \u2013 zakopuj\u0105c je na mogi\u0142ach oraz zapali\u0107 \u015bwiece. Na pasterk\u0119 udawano si\u0119 ca\u0142ymi wioskami, po drodze \u015bpiewaj\u0105c kol\u0119dy.<\/p>\n
Opracowa\u0142a: Agnieszka Z.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ka\u017cdy dzie\u0144 \u015bwi\u0105teczny w ci\u0105gu roku liturgicznego jest czasem szczeg\u00f3lnym, posiada namiastk\u0119 tajemniczo\u015bci i troch\u0119 intryguje. W tradycji polskiej obchody Bo\u017cego Narodzenia, a zw\u0142aszcza obchody dnia wigilijnego zajmuj\u0105 miejsce szczeg\u00f3lne. W ca\u0142ej Polsce Wigilia Bo\u017cego Narodzenia jest bowiem dniem niezwyk\u0142ym i prze\u017cywanym w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny Nazwa wigilia pochodzi od s\u0142\u00f3w \u0142aci\u0144skich: vigiliare – czuwa\u0107 oraz […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-1650","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-z-dejin-polska-zaujimavosti-novinky-aktuality"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1650","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1650"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1650\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1650"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1650"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1650"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}