\nKaszubi to potomkowie wschodniej ga\u0142\u0119zi dawnego, s\u0142owia\u0144skiego plemienia Pomorzan, a ich nazwa pojawia si\u0119 ju\u017c w XIII-wiecznych dokumentach. Pomimo trwaj\u0105cej od XVIII wieku systematycznej germanizacji, uda\u0142o im si\u0119 zachowa\u0107 odr\u0119bno\u015b\u0107 kulturow\u0105, kt\u00f3ra dotyczy\u0142a r\u00f3wnie\u017c sposob\u00f3w celebrowania r\u00f3\u017cnych \u015bwi\u0105t.<\/p>\n
Obrz\u0119dowy rok Kaszub\u00f3w zaczyna\u0142 si\u0119 od\u201eGode\u201d,<\/em>\u00a0czyli okresu pomi\u0119dzy Bo\u017cym Narodzeniem a \u015bwi\u0119tem\u00a0Trzech Kr\u00f3li.\u00a0\u00a0W\u00a0dzie\u0144 Wigilii Kaszubi starali si\u0119 powstrzyma\u0107 od wszelkiego jedzenia i dopiero o zachodzie s\u0142o\u0144ca siadali do wsp\u00f3lnej\u00a0\u201egodowej wieczerze\u201d,\u00a0<\/em>czyli kolacji wigilijnej. W wi\u0119kszo\u015bci dom\u00f3w by\u0142a ona bardzo skromna i zawsze postna. Jedynie u zamo\u017cniejszych gbur\u00f3w podawano 10 potraw (p\u00f3\u017aniej 12, czyli tyle, ilu by\u0142o aposto\u0142\u00f3w). Typowe wigilijne menu u Kaszub\u00f3w sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z grochu, fasoli, maku, suszonych owoc\u00f3w i grzyb\u00f3w, ziemniak\u00f3w, kapusty oraz ryb (\u015bled\u017a, w\u0119gorz, karp).\u00a0 W\u015br\u00f3d da\u0144 prym wiod\u0142y\u00a0zupa brzadowa,<\/em>\u00a0gotowana z suszonych jab\u0142ek, gruszek i \u015bliwek wraz z kluskami, kapusta z\u00a0grzybami, kluski z makiem, \u015bled\u017a w\u00a0\u015bmietanie z cebul\u0105 i jab\u0142kami oraz \u201epulci\u201d,\u00a0<\/em>czyli ziemniaki w\u00a0mundurkach. Specja\u0142em wigilijnym rybak\u00f3w z p\u00f3\u0142wyspu by\u0142 gotowany w\u0119gorz z kluskami i \u015bliwkami. Natomiast ju\u017c w Adwencie wypiekano na \u015bwi\u0119ta pierniki marchwiowe w kszta\u0142cie poduszek. Na st\u00f3\u0142 wigilijny k\u0142adziono sianko i dodatkowe nakrycie dla niespodziewanego go\u015bcia.<\/p>\n Choinka dotar\u0142a na Kaszuby dopiero na pocz\u0105tku XX wieku. Strojono j\u0105 ma\u0142ymi jab\u0142uszkami i\u00a0ciasteczkami w formie zwierz\u0105t i gwiazdek. Wcze\u015bniej rol\u0119 \u015bwi\u0105tecznego drzewka pe\u0142ni\u0142 snopek \u017cyta w\u00a0k\u0105cie pokoju, co mia\u0142o da\u0107 dobrobyt i obfito\u015b\u0107 plon\u00f3w w nast\u0119pnym roku. Po wigilijnej kolacji \u015bpiewano kol\u0119dy i\u00a0czekano na Gwiazdora, kt\u00f3ry rozdawa\u0142 grzecznym dzieciom prezenty, a dla niegrzecznych mia\u0142 r\u00f3zg\u0119. Przepytywa\u0142 przy tym ze znajomo\u015bci pacierza i nie tylko. Kaszubski Gwiazdor nie przypomina\u0142 z\u00a0wygl\u0105du dobrodusznego Miko\u0142aja. Ubrany by\u0142 w odwr\u00f3cony na spodni\u0105 stron\u0119 ko\u017cuch, przepasany s\u0142omianym pasem, a na twarzy mia\u0142 \u201elarw\u0119\u201d<\/em>, czyli mask\u0119 wykonan\u0105 z\u00a0ciel\u0119cej sk\u00f3ry. Wigilia ko\u0144czy\u0142a si\u0119 nocnym nabo\u017ce\u0144stwem, czyli pasterk\u0105.<\/p>\n Szczeg\u00f3lnymi wzgl\u0119dami na Kaszubach cieszy\u0142a si\u0119\u00a0\u201echowa\u201d,<\/em>\u00a0czyli zwierz\u0119ta domowe. Jeszcze przed \u201ewieczerza\u201d\u00a0<\/em>otrzymywa\u0142y one\u00a0<\/em>najlepsz\u0105 karm\u0119, a po kolacji okruszyny wigilijnego chleba i klusek z\u00a0makiem (p\u00f3\u017aniej zast\u0105pi\u0142 je op\u0142atek). Pozosta\u0142o\u015bciami ze sto\u0142u dzielono si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z rybami w\u00a0pobliskich wodach, a ptakom stawiano snopek zbo\u017ca. Wed\u0142ug wierze\u0144 Kaszub\u00f3w w noc wigilijn\u0105\u00a0\u201ewszetka chowa mo\u017ce gadac jak ledze\u201d<\/em>. Nie wolno by\u0142o jednak jej pods\u0142uchiwa\u0107, bo niechybnie przynosi\u0142o to nieszcz\u0119\u015bcie ca\u0142emu domowi. Zanim gbur z rodzin\u0105 uda\u0142 si\u0119 na pasterk\u0119, \u00a0budzi\u0142 swoje zwierz\u0119ta i drzewa w sadzie m\u00f3wi\u0105c: \u201eMe tero jidzeme na pasterk\u0119, p\u00f3jta z nama\u201d.<\/em><\/p>\n Pierwsze \u015bwi\u0119to Bo\u017cego Narodzenia up\u0142ywa\u0142o na Kaszubach w gronie rodzinnym. Natomiast w drugie \u015bwi\u0119to Kaszubi przynosili do ko\u015bcio\u0142a owies do \u015bwi\u0119cenia. Po\u015bwi\u0119conym ziarnem obsypywali potem na szcz\u0119\u015bcie ksi\u0119dza i s\u0105siad\u00f3w, podawali je zwierz\u0119tom, by dobrze si\u0119 chowa\u0142y, reszt\u0119 za\u015b mieszali z\u00a0ziarnem siewnym, by zapewni\u0107 sobie dobry urodzaj. Po po\u0142udniu gospodarze udawali si\u0119 w odwiedziny s\u0105siedzkie.<\/p>\n Wspominaj\u0105c o bo\u017conarodzeniowej zwyczajach na Kaszubach nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107\u00a0\u201eGwiozdek\u201d<\/em>i\u00a0\u201eGwi\u017cd\u017c\u00f3w\u201d.<\/em>\u00a0Ci pierwsi pojawiali si\u0119 jeszcze w Adwencie i w sam\u0105 Wigili\u0119. Byli to kol\u0119dnicy, kt\u00f3rzy przychodzili z gwiazd\u0105 i kol\u0119d\u0105. Czasami towarzyszyli im inni przebiera\u0144cy, czemu towarzyszy\u0142o wiele \u015bmiechu i zabawy. Natomiast w noc sylwestrow\u0105 zachodzili do dom\u00f3w\u00a0\u201eGwi\u017cd\u017ce\u201d<\/em>, daj\u0105c ju\u017c typowo \u015bwieckie widowisko. W ich orszaku by\u0142a baba i dziad, nied\u017awied\u017a ci\u0105gni\u0119ty przez \u017byda lub Cygana, diabe\u0142, bocian podszczypuj\u0105cy co \u0142adniejsze dziewczyny i inni. Na czele tego pochodu sta\u0142 policjant, jako symbol str\u00f3\u017ca porz\u0105dku publicznego. Pierwowzorem tej ostatniej postaci i ca\u0142ego zwyczaju\u201eGwi\u017cd\u017c\u00f3w\u201d<\/em>\u00a0by\u0142 pono\u0107 wiejski str\u00f3\u017c nocny, kt\u00f3ry kiedy\u015b chodzi\u0142 po wsi i za pomoc\u0105 gwizdka nawo\u0142ywa\u0142 do gaszenia \u015bwiate\u0142.<\/p>\n Sylwestrowy wiecz\u00f3r mia\u0142 na kaszubskiej wsi jeszcze jeden ciekawy zwyczaj, zwany\u00a0\u201efif\u0105\u201d<\/em>\u00a0. W t\u0105 noc m\u0142odzie\u017c robi\u0142a r\u00f3\u017cne dokuczliwe kawa\u0142y lub psoty. A to furtk\u0119 wyj\u0119li z zawias\u00f3w i zanie\u015bli na inne podw\u00f3rko, a to wyprowadzili krow\u0119 z obory \u00a0i zaprowadzili do s\u0105siada albo zamalowali okno sadz\u0105. Tradycja zakazywa\u0142a obra\u017cania si\u0119 z tego powodu, gdy\u017c wierzono, \u017ce za tymi wszystkimi psikusami kryje si\u0119 Stary Rok, kt\u00f3ry w taki w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b \u017cegna si\u0119 z domownikami.<\/p>\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zwyczaj\u00f3w zwi\u0105zana by\u0142a z \u017cyciem wsi i tam te\u017c g\u0142\u00f3wnie by\u0142y celebrowane. Co z nich pozosta\u0142o? Trudno powiedzie\u0107 \u2013 najlepiej poszukajmy prawdziwych Kaszub\u00f3w i spytajmy ich o to sami.<\/p>\n