{"id":1686,"date":"2014-01-19T20:43:51","date_gmt":"2014-01-19T20:43:51","guid":{"rendered":"http:\/\/polonus.sk\/?p=1686"},"modified":"2014-01-19T20:43:51","modified_gmt":"2014-01-19T20:43:51","slug":"roman-dmowski-1864-1939-75-vyrocie-umrtia-a-150-vyrocie-narodenia-pl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/roman-dmowski-1864-1939-75-vyrocie-umrtia-a-150-vyrocie-narodenia-pl\/","title":{"rendered":"Roman Dmowski (1864-1939) \u2013 75. v\u00fdro\u010die \u00famrtia a 150. v\u00fdro\u010die narodenia -pl"},"content":{"rendered":"

Roman Stanis\u0142aw Dmowski<\/strong>\u00a0[\u02c8r\u0254man\u00a0sta\u02c8\u0272iswaf\u00a0\u02c8dm\u0254fski]<\/a>\u00a0(9 August 1864 \u2013 2 January 1939) was a Polish politician, statesman, and the chief\u00a0ideologue<\/a>\u00a0and co-founder of the right-wing\u00a0National Democracy<\/a>\u00a0(„ND“: in Polish, „Endecja<\/em>„) political movement. He saw the successful and aggressive Germanization of Polish territories by the\u00a0German Empire<\/a>\u00a0as the major threat to Poland and therefore advocated a degree of accommodation with Poland’s other\u00a0partitioning\u00a0power Russia. He favored the\u00a0re-establishment of Polish independence<\/a>\u00a0by nonviolent means, and supported policies favorable to the Polish middle class. During\u00a0World War I<\/a>, in Paris, through his\u00a0Polish National Committee<\/a>, he was a prominent spokesman for Polish aspirations to the\u00a0Allies<\/a>. He was one of the principal figures who were instrumental in the postwar\u00a0restoration\u00a0of Poland’s independence.<\/p>\n

Dmowski never wielded official political power, except for two brief stints of shared responsibility for foreign affairs. His regular stance was one of opposition to his arch-rival,\u00a0J\u00f3zef Pi\u0142sudski<\/a>. Nevertheless, he was one of the most influential Polish politicians and ideologues of his time. A controversial personality all his life and since, Dmowski believed that only a\u00a0Polish-speaking<\/a>\u00a0Roman Catholic<\/a>\u00a0could be a good Pole; in his\u00a0thinking, he marginalized other minorities and was vocally\u00a0anti-semitic<\/a>.[1]<\/a><\/sup>\u00a0He tried to emulate Italian\u00a0fascism<\/a>\u00a0in 1926.[2]<\/a><\/sup>\u00a0Dmowski remains the prototype of Polish right-wing\u00a0nationalism[3]<\/a><\/sup>\u00a0and has been called „the father of\u00a0Polish nationalism<\/a>.<\/p>\n

http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Roman_Dmowski<\/span><\/p>\n

Roman Dmowski (1864-1939) \u2013 75 rocznica \u015bmierci i 150 rocznica urodzin<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Roman Dmowski, polski polityk, m\u0105\u017c stanu, pisarz i publicysta polityczny, za\u0142o\u017cyciel Narodowej Demokracji, pose\u0142 rosyjskiej II i III Dumy, pose\u0142 na Sejm RP, minister spraw spraw zagranicznych RP i wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca niepodleg\u0142o\u015bci Polski, urodzi\u0142 si\u0119 9 sierpnia 1864 w podwarszawskiej wsi Kamionek, w zubo\u017ca\u0142ej rodzinie p\u00f3\u0142szlacheckiej herbu Pob\u00f3g.<\/p>\n

By\u0142 jednym z pi\u0119ciu \u017cyj\u0105cych dzieci Walentego Dmowskiego i J\u00f3zefy z domu Lenarskiej. Mia\u0142 czw\u00f3rk\u0119 rodze\u0144stwa: dw\u00f3ch braci i dwie siostry.<\/p>\n

Kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w gimnazjum wrszawskim (1875), gdzie w wieku siedemnastu lat za\u0142o\u017cy\u0142 tajne k\u00f3\u0142ko uczniowskie \u201eStra\u017cnica\u201d (1881) maj\u0105ce na celu op\u00f3r przeciwko rusyfikacji oraz tajne nauczanie j\u0119zyka polskiego, historii, geografii i literatury polskiej.<\/p>\n

We wrze\u015bniu 1886 podj\u0105\u0142 studia na wydziale fizyczno-przyrodnicznym (Cesarskiego) Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie studiowa\u0142 nauki przyrodnicze. Podczas studi\u00f3w wst\u0105pi\u0142 do Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Polskiej \u201eZet\u201d (1888), nad kt\u00f3rym wkr\u00f3tce potem obj\u0105\u0142 kierownictwo a nast\u0119pnie do Ko\u0142a Bratskiego (Delegat\u00f3w) \u201eZetu\u201d.<\/p>\n

Rok p\u00f3\u017aniej (1889) by\u0142 ju\u017c cz\u0142onkiem Ligi Polskiej zrzeszaj\u0105cej dzia\u0142aczy narodowych nie tylko na ziemiach polskich, lecz r\u00f3wnie\u017c na emigracji poza krajem.<\/p>\n

Po uko\u0144czeniu czteroletnich studi\u00f3w z\u0142o\u017cy\u0142 rozpraw\u0119 naukow\u0105 na podstawie, kt\u00f3rej otrzyma\u0142 tytu\u0142 doktora nauk przyrodniczych. Nast\u0119pnie kontynuowa\u0142 studia w Pary\u017cu (1891-92).<\/p>\n

W setn\u0105 rocznic\u0119 uchwalenia Konstytucji 3 maja zorganizowa\u0142 studenck\u0105 manifestacj\u0119 uliczn\u0105, za co p\u00f3\u017aniej skazany zosta\u0142 na kilka miesi\u0119cy wi\u0119zienia w Cytadeli. By\u0142a to jedna z pierwszych publicznych polskich manifestacji narodowych od czas\u00f3w krwawego st\u0142umienia powstania styczniowego.<\/p>\n

W 1893 roku wsp\u00f3lnie z kilkoma innymi dzia\u0142aczami przej\u0105\u0142 kierownictwo Ligi Polskiej i przekszta\u0142ci\u0142 j\u0105 w w kierowan\u0105 przez siebie Lig\u0119 Narodow\u0105. By\u0142 autorem programu nowej organizacji, kt\u00f3ry zawar\u0142 w broszurce \u201eNasz patriotyzm\u201d (1893).<\/p>\n

Za dzia\u0142alno\u015b\u0107 narodow\u0105, opr\u00f3cz wi\u0119zienia w Cytadeli, zes\u0142any zosta\u0142 na wygnanie z Polski (Kr\u00f3lestwa Kongresowego) i pobyt w Mitawie, sk\u0105d zbieg\u0142 do Lwowa (1895). W Lwowie zaj\u0105\u0142 si\u0119 redakcj\u0105 dwutygodnika \u201ePrzegl\u0105d Wszechpolski\u201d b\u0119d\u0105cego organem prasowym narodowej demokracji. Wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne (1897), kt\u00f3re zajmowa\u0142o stanowisko polityczne, \u017ce jedyn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci przez Polsk\u0119 jest wsp\u00f3\u0142praca i sojusz z Rosj\u0105 czyli g\u0142oszona przez panslawistyst\u00f3w orientacja prorosyjska.<\/p>\n

W latach 1898-1900 przebywa\u0142 poza granicami Polski (Francja, Anglia). W 1901 roku powr\u00f3ci\u0142 jednak do kraju i osiad\u0142 w Krakowie. Tutaj wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eMy\u015bli nowoczesnego Polaka\u201d (1903) b\u0119d\u0105c\u0105 jak sam uwa\u017ca\u0142, \u201ewyznaniem wiary narodowej\u201d i zawieraj\u0105c\u0105 zbi\u00f3r zasad ruchu narodowego.<\/p>\n

W 1905 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Warszawy. Aktywnie wyst\u0105pi\u0142 przeciw antyrosyjskiej akcji rewolucyjnej polskich socjalist\u00f3w (1904-1906).<\/p>\n

W Warszawie kierowa\u0142 redakcj\u0105 \u201eGazety Polskiej\u201d (1906). Rok p\u00f3\u017aniej uzyska\u0142 mandat poselski do rosyjskiej II Dumy, gdzie zosta\u0142 przewodnicz\u0105cym polskiego ko\u0142a poselskiego. W tym czasie napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eNiemcy, Rosja i kwestia polska\u201d (1908) zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 po\u0142o\u017ceniem politycznym Polski i jej zaborc\u00f3w oraz zawieraj\u0105c\u0105 pogl\u0105d autora, \u017ce rozwi\u0105zanie kwestii polskiej szuka\u0107 nale\u017cy w r\u0119kach Rosji. Uwa\u017ca\u0142 bowiem, \u017ce dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy z Rosj\u0105 mo\u017cliwe jest polityczne zjednoczenie Polak\u00f3w. Dzia\u0142alno\u015bci\u0105 polityczn\u0105 stara\u0142 si\u0119, jednak z do\u015b\u0107 nik\u0142ym skutkiem, przekona\u0107 Rosj\u0119 o lojalno\u015bci Polak\u00f3w do niej i traktowanie ich jako r\u00f3wnorz\u0119dnego partnera Imperium Rosyjskiego. Opowiada\u0142 si\u0119 za autonomi\u0105 Kr\u00f3lestwa Kongresowego i \u015bcis\u0142\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z Rosj\u0105.<\/p>\n

W 1909 roku ponownie wybrany zosta\u0142 do izby ni\u017cszej parlamentu Imperium Rosyjskiego, III Dumy, lecz po przeg\u0142osowaniu na posiedzeniu partyjnym z\u0142o\u017cy\u0142 mandat. Dwa lata p\u00f3\u017aniej zn\u00f3w ubiega\u0142 si\u0119 w Warszawie o mandat do IV Dumy, ale przegra\u0142 z kandydatem PPS-Lewicy.<\/p>\n

Kr\u00f3tko przed wybuchem I wojny \u015bwiatowej zaj\u0105\u0142 si\u0119 aktywn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 polityczn\u0105 i przygotowaniem ruchu narodowego do zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 konfliktu militarnego zaborc\u00f3w Polski. Po rozpocz\u0119ciu wojny utworzy\u0142 w Warszawie Komitet Narodowy Polski, kt\u00f3rego dzia\u0142alno\u015b\u0107 oparta by\u0142y na manife\u015bcie Wielkiego Ksi\u0119cia Miko\u0142aja Miko\u0142ajewicza Romanowa do Polak\u00f3w (z 14 sierpnia 1914) a celem kl\u0119ska Niemiec.<\/p>\n

Po zaj\u0119ciu Warszawy przez Niemc\u00f3w, uda\u0142 si\u0119 do Petersburga, gdzie uczestniczy\u0142 w dzia\u0142alno\u015bci rosyjsko-polskiej komisji na rzecz przysz\u0142ej autonmii Kr\u00f3lestwa Kongresowego. W tym celu odby\u0142 nawet kilka podr\u00f3\u017cy na Zach\u00f3d.<\/p>\n

W 1917 roku zosta\u0142 prezesm utworzonego przez siebie Polskiego Komitetu Narodowego \/PKN\/ z siedzib\u0105 w Pary\u017cu, kt\u00f3rego celem by\u0142o odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowa pa\u0144stwa polskiego przy pomocy pa\u0144stw Ententy. Organizacja uznana by\u0142a przez rz\u0105dy Francji, Wilekiej Brytanii i W\u0142och za namiastk\u0119 polskiego rz\u0105du na emigracji i oficjalne przedstawicielstwo polskich interes\u00f3w narodowych. Sprawowa\u0142a opiek\u0119 cywiln\u0105 nad Polakami na Zachodzie. Z inicjatywy PKN utworzona zosta\u0142a stotysi\u0119czna Armia Polska we Francji dowodzona przez gen. J\u00f3zefa Hallera (\u201eB\u0142\u0119kitna Armia\u201d), b\u0119d\u0105ca zal\u0105\u017ckiem i podstaw\u0105 odrodzonego Wojska Polskiego.<\/p>\n

W 1917 roku Dmowski dor\u0119czy\u0142 przyw\u00f3dcom politycznym \u015bwiata zachodniego memoria\u0142 \u201eProblems of Central and Eastern Europe\u201d, w kt\u00f3rym zawar\u0142 program przysz\u0142ej Polski niepodleg\u0142ej.<\/p>\n

Po kl\u0119sce pa\u0144stw centralnych reprezentowa\u0142 polskie interesy polityczne na paryskiej konferencji pokojowej (1919) jako Delegat Pe\u0142nomocny Polski. Na posiedzeniu Rady Dziesi\u0119ciu wyg\u0142osi\u0142 niezwykle wa\u017cne pi\u0119ciogodzinowe expos\u00e9 zawieraj\u0105ce ca\u0142o\u015b\u0107 polskich \u017c\u0105da\u0144, kt\u00f3re jednocze\u015bnie sam przek\u0142ada\u0142 na j\u0119zyk angielski i francuski.<\/p>\n

Na konferencji paryskiej odegra\u0142 bardzo istotn\u0105 i wa\u017cn\u0105 dla odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci przez Polsk\u0119 i kszta\u0142tu jej granic rol\u0119.<\/p>\n

Wsp\u00f3lnie z Ignacym Paderewskim podpisa\u0142 28 czerwca 1919 traktat pokojowy w Wersalu.<\/p>\n

Rok p\u00f3\u017aniej powr\u00f3ci\u0142 z emigracji do Polski i obj\u0105\u0142 posad\u0119 pos\u0142a Sejmu Ustawodawczego do kt\u00f3rego zosta\u0142 wybrany z listy Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego. Podczas wojny polsko-radzieckiej (1920) by\u0142 cz\u0142onkiem Rady Obrony Pa\u0144stwa. W 1922 roku zakupi\u0142 maj\u0105tek Chludowo pod Poznaniem. Mieszka\u0142 tam do 1934 r., gdy go sprzeda\u0142 i przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Warszawy.<\/p>\n

W ko\u0144cu 1923 roku by\u0142 kr\u00f3tko minitsrem spraw zagranicznych w rz\u0105dzie premiera Wincentego Witosa.<\/p>\n

Po przewrocie majowym za\u0142o\u017cy\u0142 Ob\u00f3z Wielkiej Polski (1926) w kt\u00f3rym obj\u0105\u0142 stanowisko prezesa Wielkiej Rady. Dwa lata p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142ci\u0142 Zwi\u0105zek Ludowo-Narodowy w Stronnictwo Narodowe.<\/p>\n

Po powrocie do Warszawy prowadzi\u0142 aktywn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 w ruchu narodowym. By\u0142 bezsprzecznym liderem Narodowej Demokracji. Tw\u00f3rc\u0105 podstaw ideologii narodowej w Polsce. Przeciwnikiem politycznym J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego.<\/p>\n

Zmar\u0142 w Warszawie w nocy z 1 na 2 stycznia 1939 po wcze\u015bniejszym udarze m\u00f3zgu.<\/p>\n

Opracowa\u0142: Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da<\/em><\/p>\n

Roman Dmowski<\/strong>\u00a0(*\u00a09. august<\/a>\u00a01864<\/a>,\u00a0Var\u0161ava<\/a>\u00a0\u2013 \u2020\u00a02. janu\u00e1r<\/a>\u00a01939<\/a>,\u00a0Drozdowo<\/a>) bol\u00a0po\u013esk\u00fd<\/a>\u00a0politik a \u0161t\u00e1tnik, spoluzakladate\u013e a ideol\u00f3g po\u013eskej\u00a0N\u00e1rodnej demokracie<\/a>.<\/p>\n

Po\u00a0prvej svetovej vojne<\/a>\u00a0zastupoval Po\u013esko na\u00a0Par\u00ed\u017eskej mierovej konferencii<\/a>\u00a0a za Po\u013esko podp\u00edsal\u00a0Versaillsk\u00fa zmluvu<\/a>. V roku\u00a01922<\/a>\u00a0sa stal \u010destn\u00fdm predsedom\u00a0V\u0161epo\u013eskej ml\u00e1de\u017ee<\/a>\u00a0a od okt\u00f3bra do decembra\u00a01923<\/a>\u00a0bol ministrom zahrani\u010dn\u00fdch vec\u00ed vo vl\u00e1de\u00a0W. Witosa<\/a>.<\/p>\n

V novembri\u00a02006<\/a>\u00a0Romanovi Dmowsk\u00e9mu vo Var\u0161ave odhalili sochu, jej odhalenie vyvolalo ur\u010dit\u00e9 protesty zo strany po\u013eskej\u00a0\u013eavice<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Roman Stanis\u0142aw Dmowski\u00a0[\u02c8r\u0254man\u00a0sta\u02c8\u0272iswaf\u00a0\u02c8dm\u0254fski]\u00a0(9 August 1864 \u2013 2 January 1939) was a Polish politician, statesman, and the chief\u00a0ideologue\u00a0and co-founder of the right-wing\u00a0National Democracy\u00a0(„ND“: in Polish, „Endecja„) political movement. He saw the successful and aggressive Germanization of Polish territories by the\u00a0German Empire\u00a0as the major threat to Poland and therefore advocated a degree of accommodation with Poland’s other\u00a0partitioning\u00a0power […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[7,14],"tags":[],"class_list":["post-1686","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poliaci-vo-svete","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1686","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1686"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1686\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1686"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1686"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1686"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}