\nJadwiga Toeplitz-Mrozowska, zas\u0142u\u017cona artystka scen krakowskich, zas\u0142yn\u0119\u0142a jako organizatorka eksploracyjnych wypraw do Azji. Jej imi\u0119 nosi prze\u0142\u0119cz w pa\u015bmie g\u00f3rskim Kurtaku na Pamirze, w pobli\u017cu jeziora Zorkul. W 1929 roku o istnieniu tego zanikaj\u0105cego jeziora wiedzia\u0142o niewielu geograf\u00f3w.<\/p>\n
Cz\u0142onkowie ekspedycji kierowanej przez polsk\u0105 podr\u00f3\u017cniczk\u0119, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych byli alpini\u015bci w\u0142oscy, postanowili odnale\u017a\u0107 je i zbada\u0107. Posuwaj\u0105c si\u0119 szlakiem innego naszego badacza g\u00f3r Azji, Bronis\u0142awa Gr\u0105bczewskiego, pani Jadwiga dotar\u0142a do Hindukuszu, sk\u0105d zboczy\u0142a na tereny do tej pory nieznane. W pobli\u017cu granicy z Afganistanem odkry\u0142a wiele nienazwanych jeszcze dolin i prze\u0142\u0119czy. Sporz\u0105dzi\u0142a map\u0119 zbadanych przez siebie okolic. Wyja\u015bni\u0142a przyczyn\u0119 wysychania jeziora Zorkul. Ustali\u0142a lini\u0119 wododzia\u0142u w pa\u015bmie Kurtaku. Wytyczy\u0142a nowe drogi przez g\u00f3rskie \u0142a\u0144cuchy, na kt\u00f3rych nigdy przedtem nie odcisn\u0119\u0142a si\u0119 stopa ludzka. W uznaniu tych zas\u0142ug W\u0142oskie Towarzystwo Geograficzne odkryt\u0105 przez ni\u0105 prze\u0142\u0119cz na wysoko\u015bci 4200 m n.p.m. nazwa\u0142o Passo J. Toeplitz-Mrozowska i nagrodzi\u0142o nasz\u0105 rodaczk\u0119 z\u0142otym medalem, kt\u00f3ry po raz pierwszy zosta\u0142 przyznany kobiecie.
\nOdnotowa\u0142a to ksi\u0105\u017cka \u201ePolskie nazwy na mapie \u015bwiata“, kt\u00f3rej autor zwraca uwag\u0119, i\u017c wszystkie podr\u00f3\u017ce Jadwigi Toeplitz-Mrozowskiej przynosi\u0142y powa\u017cne wyniki naukowe. Zwiedzi\u0142a Indie, Cejlon, Birm\u0119, Iran, Tybet, Kaszmir i Ladakh. By\u0142a pierwsz\u0105 kobiet\u0105, kt\u00f3ra przesz\u0142a przez wiecznie za\u015bnie\u017cony Dach \u015awiata. Jej wyprawy podr\u00f3\u017cnicze do Azji sponsorowa\u0142 bogaty finansista w\u0142oski polskiego pochodzenia, J\u00f3zef Toeplitz, dyrektor Banca Commerziale Italiana w Mediolanie, inicjator pierwszego kredytu zagranicznego dla niepodleg\u0142ej Polski po I wojnie \u015bwiatowej. Pi\u0119kna aktorka polska, dla kt\u00f3rej pisa\u0142 wiersze Tadeusz Boy-\u017bele\u0144ski, wysz\u0142a za w\u0142oskiego bankiera po rozwodzie z pierwszym m\u0119\u017cem. W czasie I wojny \u015bwiatowej pe\u0142ni\u0142a obowi\u0105zki piel\u0119gniarki w jednym z krakowskich szpitali dla rannych \u017co\u0142nierzy. Z teatrem rozsta\u0142a si\u0119 po drugim zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bciu w 1918 roku. Zaj\u0119\u0142a si\u0119 wtedy sztuk\u0105, studiowaniem j\u0119zyk\u00f3w, histori\u0105, astronomi\u0105, a zw\u0142aszcza geografi\u0105, kt\u00f3ra poci\u0105ga\u0142a j\u0105 od dzieci\u0144stwa. Mog\u0142a wreszcie po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 podr\u00f3\u017cowaniu, realizuj\u0105c inne ze swoich dawnych marze\u0144. Tak napisa\u0142a o tym po latach: Nurtowa\u0142a mnie zawsze ciekawo\u015b\u0107 szerokiego \u015bwiata, \u017c\u0105dza poznania ludzi innych ras i obyczaj\u00f3w. Nie by\u0142y to podr\u00f3\u017ce przyjemno\u015bciowe, lecz wyprawy badawcze. Podr\u00f3\u017cowa\u0142am kolej\u0105, statkiem, samochodem, konno, na wie\u0142b\u0142\u0105dach, na s\u0142oniu, \u0142odzi\u0105 i pieszo. Z karabinem na plecach i pistoletem w futerale. W najg\u0119\u015bciejszej d\u017cungli polowa\u0142am na tygrysy, lamparty i inne drapie\u017cniki. D\u0142ugo te\u017c przebywa\u0142am na bezwodnej pustyni, gdzie \u015bmier\u0107 zagl\u0105da\u0142a w oczy ludziom, a zwierz\u0119ta poci\u0105gowe pada\u0142y z g\u0142odu i pragnienia.<\/p>\n
Pierwsza jej ksi\u0105\u017cka, stanowi\u0105ca raport z podr\u00f3\u017cy, ukaza\u0142a si\u0119 we Lwowie w 1934 roku. Nosi\u0142a tytu\u0142 \u201eMoja wyprawa na Pamiry w roku 1929″. By\u0142o to t\u0142umaczenie z j\u0119zyka w\u0142oskiego, zawieraj\u0105ce mi\u0119dzy innymi opis pierwszych przej\u015b\u0107 przez prze\u0142\u0119cze Ta\u0142dyk (3595 m n.p.m.), Tagarkati (4023 m n.p.m.), D\u017cangi Dawan (4200 m n.p.m.), Kizy\u0142-Art (4224 m n.p.m.) i Akbajta\u0142 (4595 m n.p.m.). W ten spos\u00f3b trafi\u0142a do grona wytrawnych zdobywc\u00f3w g\u00f3r. W 1963 roku wysz\u0142y w Krakowie napisane po polsku jej wspomnienia, kt\u00f3rym da\u0142a tytu\u0142 \u201eS\u0142oneczne \u017cycie“. Przypomnia\u0142y posta\u0107 wielkiej polskiej podr\u00f3\u017cniczki, mieszkaj\u0105cej we W\u0142oszech od 1907 roku. Jadwiga Toeplitz-Mrozowska podzieli\u0142a si\u0119 w nich wra\u017ceniami nie tylko z dalekich kraj\u00f3w azjatyckich, ale r\u00f3wnie\u017c z Hiszpanii, Gibraltaru, Pary\u017ca, W\u0142och, Skandynawii, Ziemi \u015awi\u0119tej, Damaszku i Bagdadu. Szczeg\u00f3lnie dumna by\u0142a z wyprawy na Pamir w czasach Zwi\u0105zku Radzieckiego, kiedy docierali tam nieliczni cudzoziemcy. Zw\u0142aszcza, \u017ce o ma\u0142o nie przyp\u0142aci\u0142a \u017cyciem przyg\u00f3d w tym zak\u0105tku \u015bwiata.<\/p>\n
Ciekawe by\u0142y jej obserwacje dotycz\u0105ce kultury Kirgiz\u00f3w i Tad\u017cyk\u00f3w. W\u0142a\u015bciwie w ka\u017cdym odwiedzanym kraju prowadzi\u0142a notatki etnograficzne, interesowa\u0142a si\u0119 jego kultur\u0105 i histori\u0105. O Indiach napisa\u0142a: Przyzna\u0107 musz\u0119, \u017ce wra\u017cenia, jakich doznawa\u0142am w czasie moich wielokrotnych pobyt\u00f3w w Indiach, nigdy i nigdzie nie powt\u00f3rzy\u0142y si\u0119 w moim \u017cyciu. Ten przedziwny, a jak\u017ce cz\u0119sto przera\u017caj\u0105cy kraj, najmocniej opanowa\u0142 moj\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 natury, najgwaltowniej potrafi\u0142 podnieci\u0107 moj\u0105 imaginacj\u0119. Dlatego te\u017c pokocha\u0142am go i zawsze z \u017calem przychodzi\u0142o mi go opuszcza\u0107.<\/p>\n
W nie mniejszym stopniu urzek\u0142 j\u0105 Cejlon. Zadziwi\u0142 bezgranicznym zaufaniem do cz\u0142owieka zwierz\u0105t, na kt\u00f3re nigdy nie polowano z nagonk\u0105. Czasem z konieczno\u015bci kto\u015b ustrzeli\u0142 czarn\u0105 panter\u0119 lub lamparta. Nawet czerwonooka kobra schodzi\u0142a zazwyczaj ludziom z drogi. Dopiero ura\u017cona nieuwag\u0105 przechodnia mog\u0142a uk\u0105si\u0107 i zabi\u0107.<\/p>\n
Po przybyciu do Kolombo zamiast odda\u0107 najpierw listy polecaj\u0105ce miejscowym dygnitarzom, spija\u0107 u nich herbatki i trzepa\u0107 kiepsk\u0105 angielszczyzn\u0105 uwagi o pogodzie, zamiast w eleganckiej rikszy w\u0142\u00f3czy\u0107 si\u0119 po Cynamonowym Parku, Mrozowska wola\u0142a si\u0119 uda\u0107 z boyem-Syngalezem nad staw, w kt\u00f3rym k\u0105pa\u0142y si\u0119 s\u0142onie. Opisa\u0142a to tak: K\u0105panie s\u0142oni stanowi bardzo interesuj\u0105cy obrz\u0119d. Wprawdzie one same – wci\u0105gaj\u0105c tr\u0105b\u0105 wod\u0119 – oblewaj\u0105 siebie i mahuta [poganiacza i opiekuna], ale to nie wystarczy. Trzeba je czy\u015bci\u0107 przepi\u0142owan\u0105 po\u0142ow\u0105 orzecha kokosowego, kt\u00f3ra wydrapuje im ze sk\u00f3ry wszelkie brudy i paso\u017cyty. S\u0142onie podczas tych zabieg\u00f3w s\u0105 w doskona\u0142ym humorze. Oczka ich si\u0119 rozszerzaj\u0105, \u015bmiej\u0105, b\u0142yszcz\u0105… Porykuj\u0105 rado\u015bnie, tr\u0105bi\u0105 jak dzieci, z figl\u00f3w oblewaj\u0105 wod\u0105 stoj\u0105cych na brzegu ubawionych widz\u00f3w, a kiedy higienie sta\u0142o si\u0119 zado\u015b\u0107, bardzo niech\u0119tnie wychodz\u0105 z k\u0105pieli. W wiosce Tamil\u00f3w, z chatami bez \u015bcian, zaro\u015bni\u0119tymi krzewami banan\u00f3w, wypytuje o \u015bwi\u0119te krowy, kt\u00f3re w\u0142\u00f3cz\u0105 si\u0119 wsz\u0119dzie i kt\u00f3rych nikt nie karmi – same wyszukuj\u0105 sobie po\u017cywienie. I notuje tak\u0105 odpowied\u017a swego ciemnosk\u00f3rego kierowcy: Wed\u0142ug jego prozaicznej interpretacji do wyniesienia [krowy] na szczyt zoologicznej piramidy istniej\u0105 dwa powody: pierwszy to mleko, bardzo kiepskie, wodniste, o dziwnym smaku i mocno podejrzanej woni, kt\u00f3re jednak pi\u0107 musz\u0105, bo innego nie ma; drugim powodem jest rzadki krowi naw\u00f3z przerabiany r\u0119kami dziewcz\u0105t (nie dziewcz\u0105t! Dziewcz\u0105t w Indiach nie ma! Jest tylko dziecko-kobieta), kt\u00f3re formuj\u0105 z niego okr\u0105g\u0142e placki o zdecydowanej woni, przylepiaj\u0105 je do \u015bcian domostwa i susz\u0105 na s\u0142o\u0144cu, by u\u017cywa\u0107 p\u00f3\u017aniej jako paliwa do gotowania strawy. By\u0107 mo\u017ce, \u017ce \u015bwi\u0119te ksi\u0119gi w innej formie t\u0142umacz\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 krowy, ale poniewa\u017c opa\u0142 ten przynosi po\u017cytek ludowi, a ja nie pisz\u0119 mojej ksi\u0105\u017cki dla uczonych w pi\u015bmie, lecz jedynie dla ludzi prostych jak ja, zadowoli\u0142am si\u0119 prymitywn\u0105 form\u0105 przekazan\u0105 przez cz\u0142owieka z ludu, zw\u0142aszcza wobec argumentu, \u017ce zdobycie takiego paliwa nie wymaga \u017cadnej fatygi, a \u015bwi\u0119t\u0105 krow\u0119 kosztuje jedynie podniesienie ogona. Aureola zgas\u0142a!<\/p>\n
Jadwiga Toeplitz-Mrozowska by\u0142a cz\u0142onkiem W\u0142oskiego Towarzystwa Geograficznego, wyg\u0142asza\u0142a odczyty na uniwersytetach w Rzymie i Mediolanie. Wyst\u0119powa\u0142a we Francuskim Towarzystwie Geograficznym. Na zaproszenie profesora Eugeniusza Romera go\u015bci\u0142o j\u0105 Polskie Towarzystwo Geograficzne. W 1937 roku Polska Akademia Literatury przyzna\u0142a jej srebrny wawrzyn akademicki za szerzenie zami\u0142owania do literatury polskiej. Cz\u0119\u015b\u0107 zbior\u00f3w podr\u00f3\u017cniczych Polki mieszkaj\u0105cej we W\u0142oszech znalaz\u0142a si\u0119 w muzeach Warszawy i Krakowa.<\/p>\n
Wybitna aktorka i podr\u00f3\u017cniczka, zas\u0142u\u017cona dla geografii kilku kraj\u00f3w, zmar\u0142a w 1966 roku we W\u0142oszech. Pochowana zosta\u0142a na cmentarzu w San Ambrogio niedaleko Varese w Lombardii.
\nWarto przypomnie\u0107 jeszcze jedn\u0105 pasjonatk\u0119 w\u0119dr\u00f3wek do miejsc trudno dost\u0119pnych dla kobiet. Ludwika Ciechanowiecka by\u0142a dziennikark\u0105 i t\u0142umaczk\u0105, studiuj\u0105c\u0105 obyczaje sekty ibadyt\u00f3w, mieszkaj\u0105cych w algierskiej cz\u0119\u015bci Sahary. Wybra\u0142a si\u0119 do nich w 1930 roku, zwiedzaj\u0105c po drodze Tunis. Owocem jej podr\u00f3\u017cy by\u0142a ksi\u0105\u017cka \u201eW sercu Sahary. Algier-Mzab-Tidikelt-Hoggar“ (Warszawa 1933), wysoko oceniona przez badaczy r\u00f3\u017cnych sekt islamu. Ten od\u0142am powsta\u0142 w VII wieku w Iraku, ale przetrwa\u0142 w najciekawszej postaci w\u015br\u00f3d Berber\u00f3w w p\u00f3\u0142nocnej Afryce. Niekt\u00f3rym etnografom wyda\u0142o si\u0119 podejrzane, \u017ce polska reporterka mog\u0142a biega\u0107 po uliczkach ma\u0142ych miasteczek kraju, w kt\u00f3rym panowa\u0142y surowe obyczaje, zadaj\u0105c fanatycznym muzu\u0142manom obcesowe pytania. Podejrzewano j\u0105 nawet o mistyfikacj\u0119. Korespondencje z Algierii Ciechanowiecka drukowa\u0142a w r\u00f3\u017cnych pismach, mi\u0119dzy innymi w poczytnym \u201e\u015awiecie“. Faktem jest jednak, \u017ce pozosta\u0142a postaci\u0105 zagadkow\u0105. \u017baden z lakonicznych biogram\u00f3w nie podaje dat jej \u017cycia. Tylko z reporta\u017cy wiemy, \u017ce interesowa\u0142a si\u0119 Legi\u0105 Cudzoziemsk\u0105 (st\u0105d przypuszczenie, \u017ce pod posta\u0107 kobiec\u0105 m\u00f3g\u0142 podszy\u0107 si\u0119 jaki\u015b polski legionista), ale opisywa\u0142a r\u00f3wnie\u017c prac\u0119 zakonu bia\u0142ych braci i bia\u0142ych si\u00f3str, za\u0142o\u017conego przez kardyna\u0142a Lavigerie, a o znajomo\u015bci w tych kr\u0119gach raczej trudno podejrzewa\u0107 \u017co\u0142nierza. Biali zakonnicy nie prowadzili natr\u0119tnej pracy misyjnej, lecz starali si\u0119 pozyska\u0107 sympati\u0119 dla chrze\u015bcija\u0144stwa, zak\u0142adaj\u0105c warsztaty przysposabiaj\u0105ce m\u0142odzie\u017c algiersk\u0105 do r\u00f3\u017cnych zawod\u00f3w, pracowali w szpitalach, niczego w zamian nie \u017c\u0105daj\u0105c. Nosili na bia\u0142ych habitach czarne krzy\u017ce, ale na g\u0142owach czerwone fezy. Jednym z g\u0142\u00f3wnych o\u015brodk\u00f3w ich dzia\u0142alno\u015bci by\u0142a Biskra. Ciechanowiecka przemierzy\u0142a ca\u0142\u0105 niemal Sahar\u0119, docieraj\u0105c do g\u00f3r Ahaggar na po\u0142udniu Algierii.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jadwiga Toeplitz-Mrozowska, zas\u0142u\u017cona artystka scen krakowskich, zas\u0142yn\u0119\u0142a jako organizatorka eksploracyjnych wypraw do Azji. Jej imi\u0119 nosi prze\u0142\u0119cz w pa\u015bmie g\u00f3rskim Kurtaku na Pamirze, w pobli\u017cu jeziora Zorkul. W 1929 roku o istnieniu tego zanikaj\u0105cego jeziora wiedzia\u0142o niewielu geograf\u00f3w. Cz\u0142onkowie ekspedycji kierowanej przez polsk\u0105 podr\u00f3\u017cniczk\u0119, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych byli alpini\u015bci w\u0142oscy, postanowili odnale\u017a\u0107 je i zbada\u0107. Posuwaj\u0105c […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-169","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poliaci-vo-svete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/169","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=169"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/169\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=169"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=169"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=169"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}