{"id":2408,"date":"2012-09-02T08:46:01","date_gmt":"2012-09-02T08:46:01","guid":{"rendered":"http:\/\/polonus.sk\/?p=399"},"modified":"2012-09-02T08:46:01","modified_gmt":"2012-09-02T08:46:01","slug":"polske-stopy-v-budapesti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/polske-stopy-v-budapesti\/","title":{"rendered":"Po\u013esk\u00e9 stopy v Budape\u0161ti"},"content":{"rendered":"


\nWaldemar Ireneusz Oszcz\u0119da<\/em><\/p>\n

\u00a0\"\"<\/a><\/strong><\/p>\n

Polskie \u015blady w Budapeszcie<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Popularne przys\u0142owie polsko-w\u0119gierskie \u201ePolak, W\u0119gier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki\u201d czyli po w\u0119giersku \u201eLengyel, magyar k\u00e9t j\u00f3 bar\u00e1t, egy\u00fctt harcol, s issza bor\u00e1t\u201d bardzo zwi\u0119\u017ale i trafnie okre\u015bla historyczn\u0105 przyja\u017a\u0144 i za\u017cy\u0142o\u015b\u0107 Polak\u00f3w i W\u0119gr\u00f3w.<\/p>\n

Na mn\u00f3stwo dowod\u00f3w w\u0119gierskiej sympatii, przyja\u017ani, pami\u0119ci i wdzi\u0119czno\u015bci dla Polak\u00f3w natrafi\u0107 mo\u017cna w Budapeszcie, w\u0119gierskiej stolicy, \u00a0polo\u017conej nad pi\u0119knym Dunajem.<\/p>\n

Najlepszym i najbardziej znanym tego przyk\u0142adem jest przede wszystkim pomnik genera\u0142 J\u00f3zefa Bema postawiony w Budzie \u00a0na placu jego imienia. Wspominany plac ko\u0144czy ulic\u0119 F\u0151 biegn\u0105c\u0105 z placu Adama Clarka pod wzg\u00f3rzem zamkowym i\u00a0spod znanego Mostu \u0141a\u0144cuchowego. Obok placu Bema przebiega dunajskie nabrze\u017ce Bema z kt\u00f3rego rozci\u0105ga si\u0119 pi\u0119kny widok na wspania\u0142y i imponuj\u0105cy budynek parlamentu w\u0119gierskiego. <\/em><\/span><\/h1>\n

 <\/p>\n

\n

Parlament w\u0119gierski<\/em><\/p>\n

\n

Br\u0105zowy pomnik wykonany w 1934 roku przez J\u00e1nosa Ist\u00f3ka i Tibora M\u00fcllera przedstawia posta\u0107 polskiego bohatera trzech narod\u00f3w (Polska, W\u0119gry, Turcja) w ge\u015bcie nawo\u0142uj\u0105cym W\u0119gr\u00f3w do walki o wyzwolenie narodowe podczas powstania w\u0119gierskiego 1848-49. J\u00f3zef Bem nazwany przez wdzi\u0119czny nar\u00f3d w\u0119gierski \u201e\u00e1po\u201d czyli \u201eojczulek\u201d ma na pomniku podniesion\u0105 w g\u00f3r\u0119 lew\u0105 r\u0119k\u0119 i palec wskazuj\u0105cy, rann\u0105 praw\u0105 r\u0119k\u0119 ma natomiast po\u0142o\u017con\u0105 na temblaku.<\/p>\n

Do udzia\u0142u J. Bema w powstaniu W\u0119gr\u00f3w przeciwko Austrii, nawi\u0105zuje r\u00f3wnie\u017c napis imieszczony na cokole pomnika, kt\u00f3ry g\u0142osi:<\/p>\n

\u201ePISKI \/ csata 1849 \/ A hidat visszafoglalom \/ vagy elesem. \/ El\u0151re magyar! \/ Ha nincs h\u00edd nincs haza<\/em>\u201d, czyli \/Genera\u0142 J\u00f3zef Zachariasz Bem, 1794 Tarn\u00f3w \u2013 1850 Aleppo\/ \u201eOdbior\u0119 most albo zgin\u0119. Naprz\u00f3d W\u0119grzy! Nie ma mostu, nie ma Ojczyzny<\/em>„.<\/p>\n

Opr\u00f3cz cok\u00f3\u0142 zawiera miejsca bitew w kt\u00f3rych J. Bem bra\u0142 udzia\u0142: Alvincz, Medgyes, J\u00e1d, V\u00f6r\u00f6storony, Brass\u00f3, Olaszfalu, Sepsiszentgy\u00f6rgy, Segesv\u00e1r, H\u00e1tszeg, Kar\u00e1nsebes, Lugos, Temesv\u00e1r, Feh\u00e9rtemplom, Petrilova, Szaszka, Orsova.<\/p>\n

O szczeg\u00f3lnym stosunku W\u0119gr\u00f3w do Polak\u00f3w i ich uznaniu dla gen. Bema \u015bwiadczy fakt, \u017ce akurat przy placu J\u00f3zefa Bema znajduje si\u0119 siedziba w\u0119gierskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych.<\/p>\n

Innym miejscem zwi\u0105zanym z pobytem genera\u0142a Bema w Budapeszcie (9-27.XI.1848) jest budynek przy ulicy Akad\u00e9mia 1-3, kt\u00f3ry jest obecnie siedzib\u0105 Sto\u0142ecznego Samorz\u0105du Mniejszo\u015bci Polskiej na W\u0119grzech.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

W pobli\u017cu placu i pomnika gen. Bema, na ko\u0144cu naddunajskiego nabrze\u017ca jego imienia i przy prawobrze\u017cnego przycz\u00f3\u0142ka Mostu Ma\u0142gorzaty znajduje si\u0119 inny zwi\u0105zany z Polsk\u0105 pomnik. Jest nim pomnik ku czci w\u0119gierskich Obro\u0144c\u00f3w Przemy\u015bla 1914-1915. Dzie\u0142o Szil\u00e1rda Sz\u00f3dy ods\u0142oni\u0119te w 1932 roku przypomina bohaterstwo i odwag\u0119 W\u0119gr\u00f3w poleg\u0142ych w obronie twierdzy przemyskiej podczas I wojny \u015bwiatowej. Symbolem tego jest walcz\u0105cy br\u0105zowy lew stoj\u0105cy na dziele i zdeptanej fladze obro\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Pomnik Obro\u0144c\u00f3w Przemy\u015bla<\/em><\/p>\n

\n

Z powstaniem W\u0119gr\u00f3w przeciwko Habsburgom (1848-49) zwi\u0105zana jest posta\u0107 genera\u0142a J\u00f3zefa Wysockiego. Br\u0105zowe popiersie tw\u00f3rcy i dow\u00f3dcy legionu polskiego na W\u0119grzech jest polskim darem dla Budapesztu. Dzie\u0142o wykona\u0142a rze\u017abiarka Hanna Danilewicz. Ods\u0142oni\u0119te zosta\u0142o w ko\u0144cu listopada 1976 roku w ogrodzie otaczaj\u0105cym w\u0119gierskie Muzeum Narodowe. Na cokole pomnika umieszczony zosta\u0142 w\u0119gierski i polski napis:<\/p>\n

\u201eJ\u00d3ZEF WYSOCKI (1809-1874) Lengyel szabads\u00e1gharcos, honv\u00e9d t\u00e1bornok eml\u00e9k\u00e9re, aki 1848-49-ben a szabads\u00e1gharc lengyel l\u00e9gi\u00f3j\u00e1nak parancsnoka volt\u201c \u2013 \u201eKu pami\u0119ci J\u00f3zefa Wysockiego (1809-1874), genera\u0142a wojsk polskich, kt\u00f3ry w latach 1848-49, jako dow\u00f3dca Legionu Polskiego walczy\u0142 o wolno\u015b\u0107 W\u0119gier\u201d.<\/p>\n

W\u0119grzy pami\u0119tali r\u00f3wnie\u017c o bohaterskim ksi\u0119ciu Mieczys\u0142awie Woronieckim, kt\u00f3ry walcz\u0105c w bitwie pod Segedynem (w\u0119g. Szeged) dosta\u0142 si\u0119 do austriackiej niewoli. Nieprzyjaciel skaza\u0142 go na \u015bmier\u0107. W przeddzie\u0144 wykonania wyroku ksi\u0105\u017c\u0119 o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Amali\u0105 Schweighofer, nauczycielk\u0105 z Pesztu, kt\u00f3rej wcze\u015bniej obieca\u0142 ma\u0142\u017ce\u0144stwo. Poni\u00f3s\u0142 \u015bmier\u0107 przez powieszenie 20 pa\u017adziernika 1849 r. Pod szubienic\u0105 krzykn\u0105\u0142: \u201eB\u00f3g z tob\u0105 pi\u0119kny \u015bwiecie, umieram ch\u0119tnie, tylko niech W\u0119grzy zwyci\u0119\u017c\u0105\u201c.<\/p>\n

Marmurowa tablica ku jego czci wmurowana jest w \u015bcian\u0119 budynku w\u0119gierskiego Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na placu Lajosa Kossutha, naprzeciwko Parlamentu.<\/p>\n

Posta\u0107 M. Woronieckiego przypomina te\u017c pami\u0105tkowy obelisk postawiony na cmentarzu przy ulicy Fiumei.<\/p>\n

Inn\u0105 postaci\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z bogat\u0105 histori\u0105 polsko-w\u0119giersk\u0105 jest Stefan B\u00e1thory, kt\u00f3rego pomnik stoi na skwerze jego imienia znajduj\u0105cym si\u0119 u zbiegu ulicy Th\u00f6k\u00f6ly i bulwaru Hung\u00e1ria. Autorem kamiennego pomnika siedz\u0105cego kr\u00f3la jest J\u00e1nos P\u00e1sztor. Ods\u0142oni\u0119ty zosta\u0142 w 1933 roku. Na skwer B\u00e1thory Istv\u00e1n park \u0142atwo trafi\u0107 poniewa\u017c zlokalizowany jest w pobli\u017cu ulicy Mexik\u00f3i \u00fatca b\u0119d\u0105cej ko\u0144cow\u0105 stacj\u0105 metra linii nr 1 (\u017c\u00f3\u0142ta) oraz parku miejskiego ze s\u0142ynnym kompleksem basen\u00f3w i term Sz\u00e9chenyi.<\/p>\n

Z okresu mi\u0119dzywojennego pochodzi pomnik Legionisty Polskiego ods\u0142oni\u0119ty w 1935 r. w sto\u0142ecznym Parku Ludowym. Jego autorem Pankotai Farkas B\u00e9la. Na cokole wspominanego pomnika znajduje si\u0119 w\u0119gierski napis:<\/p>\n

\u201eA szabads\u00e1gharc \u00e9s a vil\u00e1gh\u00e1bor\u00fa\/Lengyel L\u00e9gi\u00f3 eml\u00e9k\u00e9re\/\u00c1ll\u00edtatta 1934-ben\/a Magyar Kegyelet\u201d.<\/p>\n

Do czas\u00f3w bardziej wsp\u00f3\u0142czesnych i zbrodni katy\u0144skiej nawi\u0105zuje skwer i pomnik M\u0119czennik\u00f3w Katynia urz\u0105dzony w III dzielnicy, u zbiegu ulic: Nagyszombat, Sz\u0151l\u0151 i B\u00e9csi, w pobli\u017cu ruin rzymskiego amfiteatru i presti\u017cowego Gimnazjum Arpada. Najwi\u0119kszym inicjatorem i or\u0119downikiem budowy wspominanego pomnika by\u0142 burmistrz Budapesztu G\u00e1bor Demszky, kt\u00f3ry jeszcze jako m\u0142ody opozycjonista wyda\u0142 w latach 80. XX w. pierwsz\u0105 napisan\u0105 w j\u0119zyku w\u0119gierskim, ksi\u0105\u017ck\u0119 o\u00a0 zbrodni katy\u0144skiej. Pomnik opatrzony tytu\u0142em \u201eZbrodnia w lesie\u201d jest dzie\u0142em dw\u00f3ch w\u0119gierskich artyst\u00f3w: G\u00e9zy Szeri-Vargi i Zolt\u00e1na Szeri-Vargi. Posiada form\u0119 du\u017cej bry\u0142y sze\u015bcianu wykonanej z czarnego granitu z wyci\u0119tymi \u017celaznymi elementami imituj\u0105cymi drzewa. Wewn\u0119trz bry\u0142y urz\u0105dzona jest instalacja \u015bwietlna. Ods\u0142oni\u0119cie pomnika z udzia\u0142em prezydenta RP Lecha Kaczy\u0144skiego planowane by\u0142o dok\u0142adnie w 70. rocznic\u0119 zbrodni katy\u0144skiej (kwiecie\u0144 2010). Uroczysto\u015b\u0107 nie odby\u0142a si\u0119 na skutek katastrofy lotniczej pod Smole\u0144skiem. Doszko do niej dopiero 8 kwietnia 2011 roku z udzia\u0142em prezydenta W\u0119gier i Polski. Na upami\u0119tnienie w\u0119gierskich ofiar ludob\u00f3jstwa w Katyniu: Aladara Emanuela Korompaya i Oskara Rudolfa Kuehnego, posadzono obok pomnika dwa D\u0119by Pami\u0119ci.<\/p>\n

Du\u017cym szacunkiem W\u0119gr\u00f3w ciesz\u0105 si\u0119 niekt\u00f3rzy polscy kompozytorzy. Marmurowa rze\u017aba Stanis\u0142awa Moniuszki widnieje w balustradzie g\u0142\u00f3wnej elewacji budynku Opery Narodowej przy ulicy Andr\u00e1ssy.<\/p>\n

Przy tej samej ulicy dostrzec mo\u017cna pami\u0105tkowy relief ku czci Fryderyka Chopina wmurowany w \u015bcian\u0119 by\u0142ej Akademii Muzycznej, obecnie Akademii Ferenca Liszta.<\/p>\n

Polskie \u015blady widoczne s\u0105 w kilku budapeszte\u0144skich obiektach sakralnych.<\/p>\n

W dzielnicy K\u0151b\u00e1nya, na skrzy\u017cowaniu ul. \u00d3hegy i K\u0151\u00e9r, dzia\u0142a wybudowany w 1932 roku staraniem miejscowej Polonii, polski ko\u015bci\u00f3\u0142 i Dom Polski.<\/p>\n

W kaplicy Matki Boskiej Cz\u0119stochowskiej, urz\u0105dzonej w grocie pod wzg\u00f3rzem Gellerta, obejrze\u0107 mo\u017cna tablic\u0119 ku czci Polak\u00f3w poleg\u0142ych na frontach Europy i kopi\u0119 obrazu Matki Boskiej Cz\u0119stowskiej umieszczon\u0105\u00a0 na orle w koronie. Kopi\u0119 obrazu ofiarowali w\u0119gierskim braciom polscy zakonnicy.<\/p>\n

Inna kopia obrazu Matki Boskiej Cz\u0119stochowskiej trafi\u0142a do ko\u015bcio\u0142a uniwersyteckiego w \u015br\u00f3dmie\u015bciu. Przekaza\u0142 j\u0105 tam w 1688 roku Leopold I Habsburg.<\/p>\n

W \u015br\u00f3dmiejskim parku obok ko\u015bcio\u0142a przy placu M\u00e1rcius, znajduje si\u0119 rze\u017aba \u015bw. Kingi. W pa\u017adzierniku 2009 roku do\u0142\u0105czy\u0142a do niej rze\u017aba \u015bw. Jadwigi. Autorem pierwszej na W\u0119grzech rze\u017aby \u015bwi\u0119tej jest D\u00e1vid T\u00f3th.<\/p>\n

W tym samym ko\u015bciele \u015br\u00f3dmiejskim w 1490 roku sejm w\u0119gierski obwo\u0142a\u0142 W\u0142adys\u0142awa II Jagiello\u0144czyka kr\u00f3lem W\u0119gier.<\/p>\n

W s\u0142ynnej bazylice \u015bw. Stefana znajduje si\u0119 tablica pami\u0105tkowa z okazji wizyty duszpasterskiej b\u0142. Jana Paw\u0142a II oraz mozaika przedstawiaj\u0105ca \u015bw. Jadwig\u0119.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Katedra \u015bw. Stefana<\/em><\/p>\n

\n

W po\u0142o\u017conym na Wzg\u00f3rzu Zamkowym ko\u015bciele \u015bw. Macieja w 1328 roku koronowano na kr\u00f3la W\u0119gier Karola Roberta a wraz z nim El\u017cbiet\u0119 \u0141okietk\u00f3wn\u0119, siostr\u0119 Kazimierza III Wielkiego. El\u017cbiet\u0119 pochowano po \u015bmierci w pobliskim klasztorze klarysek w \u00d3budzie, zniszczonym w czasach tureckich.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Macieja<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Na Zamku Kr\u00f3lewskim w Budzie \u017cyli sobie i\u015bcie po kr\u00f3lewsku: Ludwik W\u0119gierski, \u00a0W\u0142adys\u0142aw III Warne\u0144czyk, W\u0142adys\u0142aw II Jagiello\u0144czyk.<\/p>\n

Mn\u00f3stwo wspania\u0142ych budapeszte\u0144skich gmach\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej, budowli i pomnik\u00f3w projektowa\u0142 Albert Schickedanz (1846-1915), s\u0142ynny architekt i malarz, wyk\u0142adowca na wydziale przemys\u0142owym budapeszte\u0144skiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych, urodzony w Bielsku.<\/p>\n

Do jego najbardziej znanych dzie\u0142 nale\u017cy m.in. mauzoleum hr. Lajosa Bathy\u00e1ny na cmentarzu komunalnym przy ulicy Fiumei\u00a0\/1871\/, Pa\u0142ac Sztuki \/1895\/, Muzeum Sztuk Pi\u0119knych \/1900-1906\/. Wsp\u00f3\u0142autorem wymienionych dzie\u0142 by\u0142 F\u00fcl\u00f6p Ferenc Herzog.<\/em><\/p>\n

A. Schickedanz wsp\u00f3lnie z\u00a0Gy\u00f6rgy Zal\u0105 zaprojektowa\u0142 znany Pomnik Tysi\u0105clecia (1897-1905). Jego dzie\u0142em s\u0105 te\u017c marmurowe rze\u017aby \u015bw. W\u0142adys\u0142awa i\u00a0\u015bw. Stefana w Bazylice \u015bw. Stefana<\/em>, pomnik pisarza i poety Janosa Arany w ogrodzie Muzeum Narodowego oraz Ferenca Deak na nabrze\u017cu Dunaju przy Mo\u015bcie \u0141a\u0144cuchowym.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da \u00a0 Polskie \u015blady w Budapeszcie \u00a0 Popularne przys\u0142owie polsko-w\u0119gierskie \u201ePolak, W\u0119gier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki\u201d czyli po w\u0119giersku \u201eLengyel, magyar k\u00e9t j\u00f3 bar\u00e1t, egy\u00fctt harcol, s issza bor\u00e1t\u201d bardzo zwi\u0119\u017ale i trafnie okre\u015bla historyczn\u0105 przyja\u017a\u0144 i za\u017cy\u0142o\u015b\u0107 Polak\u00f3w i W\u0119gr\u00f3w. Na mn\u00f3stwo dowod\u00f3w w\u0119gierskiej sympatii, przyja\u017ani, pami\u0119ci i […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[7,14],"tags":[],"class_list":["post-2408","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poliaci-vo-svete","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2408","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2408"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2408\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2408"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2408"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}