\n <\/p>\n
Bartosz Paprocki \u2013 ojciec genealogii polskiej i\u00a0czeskiej<\/p>\n
<\/p>\n
Znany polski i czeski prozaik, poeta i heraldyk Bart\u0142omiej (Bartosz) Paprocki<\/em> jak podaje wi\u0119kszo\u015b\u0107 dost\u0119pnych \u017ar\u00f3de\u0142 urodzi\u0142 si\u0119 w Polsce, w ziemi dobrzy\u0144skiej ok. 1540 roku<\/p>\n (niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a czeskie i\u00a0 polskie podaj\u0105, \u017ce w 1539 r. lub nawet w 1543 r.). Co do dok\u0142adnego miejsca urodzenia r\u00f3wnie\u017c panuj\u0105 pewne rozbie\u017cno\u015bci. Najcz\u0119\u015bciej jednak uwa\u017ca si\u0119, \u017ce urodzi\u0142 si\u0119 w miejscowo\u015bci Paprocka Wola<\/em> niedaleko miasta Sierpc na Mazowszu chocia\u017c czasami obok tej\u017ce podaje si\u0119 te\u017c nazw\u0119 wioski G\u0142ogo\u0142y <\/em>(Gogo\u0142y \u2013 Paprotki <\/em>w pobli\u017cu miasteczka Lipno). Miejsce pochodzenie renesansowego pisarza i literata okre\u015blane jest r\u00f3wnie\u017c przy imieniu \u2013\u00a0 \u201eBart\u0142omiej z\u00a0Paprockiej Woli i G\u0142og\u00f3\u0142\u201c<\/em>.<\/p>\n Bartosz Paprocki by\u0142 synem niezbyt maj\u0119tnego polskiego szlachcica Andrzeja Paprockiego <\/em>herbu Jastrz\u0119biec <\/em>oraz szlachcianki El\u017cbiety z\u00a0domu Je\u017cewskiej <\/em>herbu Jastrz\u0119biec<\/em>. Posiada\u0142 rodze\u0144stwo: siostr\u0119 Zofi\u0119<\/em> wydan\u0105 p\u00f3\u017aniej za obywatela ziemskiego Godziszewskiego oraz dw\u00f3ch braci z\u00a0 kt\u00f3rych starszy, Ros\u0142aniec<\/em> po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 stanu duchownemu (od 1578 r. by\u0142 proboszczem p\u0142o\u0144skim) i\u00a0 drugi m\u0142odszy od niego Wojciech <\/em>otrzyma\u0142 od ojca dzier\u017cawy w ziemi krakowskiej.<\/p>\n Solidne wykszta\u0142cenie i\u00a0nauki wy\u017csze otrzyma\u0142 Bartosz w Krakowie pod okiem mistrza Walentego z\u00a0Rawy dziekana wydzia\u0142u filozoficznego tutejszej Alma Mater.<\/p>\n Po \u015bmierci rodzic\u00f3w obj\u0105\u0142 jako dziedzictwo po ojcu dwie niewielkie wioski: Paprock\u0105<\/em> Wol\u0119<\/em> pod Sierpcem oraz G\u0142ogo\u0142y<\/em> pod Lipnem. Bardzo skromny maj\u0105tek nie m\u00f3g\u0142 zapewni\u0107 ambitnemu i\u00a0m\u0142odemu szlachcicowi uzyskanie znacz\u0105cego urz\u0119du ziemskiego i\u00a0znaczenia. Jego w\u0142asne ambicje i\u00a0potrzeby nie mog\u0142y by\u0107 dzi\u0119ki nim spe\u0142nione wi\u0119c zdecydowa\u0142 si\u0119 na ma\u0142\u017ce\u0144stwo z\u00a0rozs\u0105dku. Dzi\u0119ki swatom przyjaci\u00f3\u0142 o\u017ceni\u0142 si\u0119 z\u00a0dosy\u0107 podesz\u0142\u0105 w latach, lecz bogat\u0105 dwukrotn\u0105 wdow\u0105 Jadwig\u0105 Kosobudzk\u0105<\/em>, kasztelank\u0105 sierpsk\u0105. Z\u00a0r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144stwo owe nie mo\u017cna by\u0142o zaliczy\u0107 do udanych bior\u0105c pod uwag\u0119 nie tylko znaczn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 wiekow\u0105 ma\u0142\u017conk\u00f3w, ale te\u017c cechy charakterowe pani Paprockiej. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce pan m\u0142ody wkr\u00f3tce po \u015blubie uciek\u0142 po cichu od \u017cony do Warszawy gdzie wst\u0105pi\u0142 do s\u0142u\u017cby dworskiej u\u00a0 Andrzeja Taranowskiego<\/em>, sekretarza kr\u00f3lewskiego i\u00a0dyplomaty. Wraz z\u00a0nowym chlebodawc\u0105 wyjecha\u0142 zagranic\u0119 bior\u0105c udzia\u0142 w poselstwie kr\u00f3la Zygmunta Augusta do su\u0142tana tureckiego Selima I\u00a0w Konstantynopolu. Wracaj\u0105cych w 1572 r. z\u00a0Turcji do Polski pos\u0142\u00f3w zatrzyma\u0142y na pewien czas niespodziewane zamieszki polityczne i\u00a0 wojenne na Wo\u0142oszczy\u017anie, gdzie Paprocki by\u0142 naocznym \u015bwiadkiem \u00f3wczesnych wydarze\u0144 historycznych.<\/p>\n Po powrocie do kraju, podczas przygotowa\u0144 do kolejnej podr\u00f3\u017cy poselskiej tym razem do W\u0142och dotar\u0142a do niego wiadomo\u015b\u0107 o\u00a0\u015bmierci \u017cony, kt\u00f3ra zmar\u0142a w \u201epalmow\u0105\u201c niedziel\u0119 w r.1572. W ten spos\u00f3b sko\u0144czy\u0142 si\u0119 trzyletni okres ma\u0142\u017ce\u0144stwa i\u00a0pobyt Paprockiego poza domem rodzinnym. Powr\u00f3ci\u0142 wkr\u00f3tce do swoich w\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119caj\u0105c si\u0119 sprawam obywatelskim i\u00a0pracy pisarskiej. Osi\u0105gn\u0105\u0142 tytu\u0142 podczaszego ziemi dobrzy\u0144skiej. Prawdopodobnie pod chor\u0105gwi\u0105 Jana Zborowskiego uczestniczy\u0142 w wyprawie wojskowej Stefana Batorego przeciwko zbuntowanemu mieszcza\u0144stwu Gda\u0144ska.<\/p>\n P\u0142odn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 literack\u0105 Bartosz Paprocki zapocz\u0105tkowa\u0142 w 1575 r. wydaniem w Krakowie kilku niezbyt warto\u015bciowych i\u00a0udanych utwor\u00f3w wierszowych z\u0142o\u017conych na pami\u0105tk\u0119 zmar\u0142ej \u017cony (\u201eDziesi\u0119cioro przykazanie m\u0119\u017cowo, kt\u00f3ra ka\u017cda poczciwa a\u00a0cnotliwa ma\u0142\u017conka ma mie\u0107…\u201c<\/em>) oraz dzie\u0142kiem historycznym \u201eHistorya \u017ca\u0142osna o\u00a0pr\u0119tko\u015bci i\u00a0okrutno\u015bci tatarskie…\u201c<\/em>.<\/p>\n Chocia\u017c\u00a0 \u201eDziesi\u0119cioro…\u201c<\/em> nie by\u0142o pod wzgl\u0119dem artystycznym i\u00a0literackim dzie\u0142em znacz\u0105cego pisarskiego formatu i\u00a0 polotu, lecz przypad\u0142o do gustu \u00f3wczesnemu polskiemu czytelnikowi p\u0142ci m\u0119skiej tak, \u017ce w przeci\u0105gu dwunastu lat po jego wydaniu by\u0142o jeszcze wydrukowane sze\u015bciokrotnie. Warto wspomnie\u0107 te\u017c, \u017ce podobn\u0105 popularno\u015b\u0107 osi\u0105gn\u0119\u0142a jeszcze p\u00f3\u017aniej w Czechach\u00a0 \u201eNauka o\u00a0\u017een\u011bn\u00ed\u201c\u00a0 <\/em>wydana przez Paprockiego w 1601 r. jako<\/p>\n \u201eStav man\u017eelsk\u00fd ku p\u0159\u00edkladu a\u00a0nau\u010den\u00ed mlad\u00fdm\u00a0 man\u017eel\u016fm psan\u00fd\u201c<\/em>.<\/p>\n W 1575 r. w krakowskiej drukarni Macieja Wirzbi\u0119ty wydrukowane zosta\u0142o wierszowane dzie\u0142o satyryczne spod pi\u00f3ra Paprockiego \u201ePanosza, to jest wys\u0142awienie pan\u00f3w i\u00a0pani\u0105t ziem ruskich i\u00a0podolskich…\u201c <\/em>ilustrowane drzeworytami herb\u00f3w i\u00a0wizerunk\u00f3w kr\u00f3l\u00f3w polskich.<\/p>\n Ksi\u0105\u017cka swoj\u0105 tre\u015bci\u0105 odnosi\u0142a si\u0119 do \u201eRzeczpospolitej Babi\u0144skiej\u201c za\u0142o\u017conej w Babinie ko\u0142o Lublina przez weso\u0142ego i\u00a0maj\u0105cego znaczne poczucie humoru ziemianina Stanis\u0142awa Pszonk\u0119 na wz\u00f3r ustroju i\u00a0zwyczaj\u00f3w panuj\u0105cym w \u00f3wczesnej Rzeczpospolitej.<\/p>\n Rok p\u00f3\u017aniej drukiem Andrzeja Piotrowczyka pojawi\u0142o si\u0119 w Krakowie \u201eKo\u0142o rycerskie,\u00a0 w kt\u00f3rym rozmaite zwierz\u0119ta swe rozmowy maj\u0105\u201c<\/em> wzorowane na greckich bajkach Ezopa i b\u0119d\u0105ce satyr\u0105 na sejm elekcyjny w 1576 r.<\/p>\n Drukarnia Andrzeja Piotrowczyka wyda\u0142a r\u00f3wnie\u017c w 1578 r. \u201eGniazdo cnoty z\u00a0k\u0105d herby s\u0142awnego kr\u00f3lestwa polskiego, wielkiego ksi\u0119stwa litewskiego, ruskiego, pruskiego, mazowieckiego, zmudzkiego, i\u00a0inszych pa\u0144stw do tego kr\u00f3lestwa nale\u017c\u0105cych ksi\u0105\u017c\u0105t i\u00a0pan\u00f3w pocz\u0105tek sw\u00f3j maj\u0105\u201c<\/em>. Pisane cz\u0119\u015bciowo wierszem, cz\u0119\u015bciowo proz\u0105 dzie\u0142o zawiera wywody o historii i\u00a0tradycji herb\u00f3w polskich oraz wiadomo\u015bci genealogiczne o rodzinach szlacheckich.<\/p>\n \u201eGniazdo…\u201c<\/em> zawieraj\u0105ce mn\u00f3stwo drzeworytowych znak\u00f3w herbowych, wizerunk\u00f3w kr\u00f3l\u00f3w polskich i\u00a0innych postaci z\u00a0historii Polski by\u0142o swojego rodzaju prologiem i\u00a0zarysem do nast\u0119pnego wielkiego genealogicznego i\u00a0heraldycznego dzie\u0142a Paprockiego, kt\u00f3re pojawi\u0142o si\u0119 w sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej. Jego dobre przyj\u0119cie i\u00a0powodzenie spowodowa\u0142o, \u017ce w latach nast\u0119pnych pisarz zaj\u0105\u0142 si\u0119 obszernymi i\u00a0dok\u0142adnymi studiami i\u00a0badaniami na polu genealogii i\u00a0heraldyki. Czyta\u0142 stare kroniki Polski napisane przez Kad\u0142ubka, Bakszona, D\u0142ugosza, Miechowit\u0119, Kromera. Wiele podr\u00f3\u017cowa\u0142 po kraju zagl\u0105daj\u0105c przy tym do starych dokument\u00f3w spoczywaj\u0105cych si\u0119 w archiwach dworskich, zamkowych, katedralnych, klasztornych, na plebaniach. Odnotowywa\u0142 stare napisane nagrobne, zagl\u0105da\u0142 do metryk, odczytywa\u0142 stare napisy w ko\u015bcio\u0142ach, szpera\u0142 w aktach grodzkich i\u00a0miejskich. W ten spos\u00f3b dociera\u0142 do cennych, lecz ju\u017c troch\u0119 zapomnianych materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej \u015bwietnie wykorzysta\u0142 w swoich pracach\u00a0 historycznych.<\/p>\n W prowadzeniu aktywnej dzia\u0142alno\u015bci pisarskiej i\u00a0gromadzeniu potrzebnych wiadomo\u015bci pomaga\u0142y mu niekt\u00f3re zamo\u017cniejsze rodziny szlacheckie jak np. Gosty\u0144scy, T\u0119czy\u0144scy, Zborowscy, kt\u00f3re udost\u0119pnia\u0142y nie tylko swoje archiwy rodowe i \u00a0pami\u0119tniki rodzinne, ale pokrywa\u0142y wydatki pieni\u0119\u017cne z\u00a0tym zwi\u0105zane. Kr\u00f3l Stefan Batory przyzna\u0142 Paprockiemu roczny zasi\u0142ek finansowy r\u00f3wnie\u017c co mia\u0142o wp\u0142yw na to, \u017ce w 1584 r. wydane zosta\u0142y w Krakowie \u201eHerby rycerstwa polskiego na pi\u0119cioro ksi\u0105g rozdzielone\u201c<\/em> b\u0119d\u0105ce owocem d\u0142ugoletnich bada\u0144 autora w \u017ar\u00f3d\u0142ach historycznych i\u00a0nad tradycjami rodzinnymi szlachty polskiej.<\/p>\n W cennym zabytku renesansowego pi\u015bmiennictwa XVI \u2013 wiecznej literatury polskiej Paprocki opisa\u0142 pochodzenie historyczne i\u00a0 rozw\u00f3j najprzedniejszych rod\u00f3w szlacheckich w Polsce. Ze wzgl\u0119du na pewne niezadowolenie niekt\u00f3rych rodzin, kt\u00f3re z\u00a0r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w nie dosta\u0142y si\u0119 na strony herbarza lub zosta\u0142y przez autora jak gdyby niedocenione, w ci\u0105gu kolejnych wiek\u00f3w a\u017c do czas\u00f3w nam wsp\u00f3\u0142czesnych ksi\u0119gi Paprockiego pr\u00f3bowano z\u00a0r\u00f3\u017cnym skutkiem i\u00a0 sposobem uzupe\u0142nia\u0107. Dlatego w chwili obecnej trudno jednoznacznie okre\u015bli\u0107, kt\u00f3re z\u00a0zachowanych wydani jest orygina\u0142em dzie\u0142.<\/p>\n W okresie bezkr\u00f3lewia w kt\u00f3rym znalaz\u0142a si\u0119 Polska po \u015bmierci Stefana Batorego, Paprocki jako sprzymierzeniec Zborowskich stan\u0105\u0142 po stronie kandyduj\u0105cego na opuszczony tron polski arcyksi\u0119cia Maksymiliana. Po zwyci\u0119stwie Jana Zamojskiego nad wojskiem Maksymiliana w bitwie pod Byczyn\u0105 (25 stycznia 1588) bior\u0105cy w niej udzia\u0142 Paprocki zmuszony by\u0142 szuka\u0107 schronienia polityczne na emigracji poza granicami Rzeczpospolitej.<\/p>\n W towarzystwie Krzysztofa Zborowskiego uda\u0142 si\u0119 na Moraw\u0119 przebywaj\u0105c najpierw u\u00a0szlachty w Brumove i\u00a0p\u00f3\u017aniej u\u00a0\u015bl\u0105skiego rodaka, Stanis\u0142awa Paw\u0142owskiego<\/em>, biskupa o\u0142omunieckiego rezyduj\u0105cego na zamku Krom\u011b\u0159\u00ed\u017e<\/em>.<\/p>\n Dzi\u0119ki opiece i\u00a0wsparciu finansowemu chlebodawcy, napisa\u0142 po polsku znakomity herbarz rod\u00f3w morawskich \u201eZrcadlo slavn\u00e9ho markrabstv\u00ed moravsk\u00e9ho v\u00a0kter\u00e9m\u017e ka\u017ed\u00fd stav d\u00e1vnost, vz\u00e1cnost a\u00a0povinnost svou hled\u00e1\u201c<\/em>. Okaza\u0142y i bardzo cenny foliant, kt\u00f3ry na j\u0119zyk czeski przet\u0142umaczy\u0142 Ja<\/em>n Vodi\u010dka<\/em>, praski sekretarz biskupa wydany zosta\u0142 w O\u0142omu\u0144cu (Olomouc) w 1593 r. Ksi\u0119ga z wizerunkami postaci, herb\u00f3w i widokami miast opisuje dzieje ziemi morawskiej, wylicza urz\u0119dy ziemskie, zawiera genealogi\u0119 szlachty morawskiej, histori\u0119 biskupstwa w O\u0142omu\u0144cu i klasztor\u00f3w morawskich, tamtejszych miast oraz rodowody szlacheckie zw\u0142aszcza z terenu ksi\u0119stwa opawskiego. Pomimo pewnych niedok\u0142adno\u015bci i niedoci\u0105gni\u0119\u0107 spowodowanych niezbyt krytyczn\u0105 \u0142atwowierno\u015bci\u0105 autora przy wyborze i wykorzystaniu materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych pochodz\u0105cych ze starych kronik morawskich oraz pewnymi brakami natury dyplomatycznej, dzie\u0142o zawiera wiele cennych i wa\u017cnych z punktu widzenia morawskiej i polskiej genealogii wiadomo\u015bci i szczeg\u00f3\u0142\u00f3w.<\/p>\n W 1597 r. pojawi\u0142a si\u0119 w czeskiej Pradze pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 tzw. \u201e\u017cart\u00f3w\u201d czyli fraszek wzorowanych na renesansowych polskich utworach reprezentowanych g\u0142\u00f3wnie przez Jana Kochanowskiego z Czarnolasu\u00a0 \u201eNov\u00e1 kratochv\u00edle, s\u00a0kterou t\u0159i bohyn\u011b, Juno, Minerva a\u00a0Venu\u0161e, na sv\u011bt p\u0159i\u0161ly, jedna ka\u017ed\u00e1 z\u00a0nich p\u011bt set \u017eert\u016fv, tak tak\u00e9 ut\u011b\u0161en\u00fdch p\u0159iklad\u016fv v\u00a0rozli\u010dn\u00fdch p\u0159ipadnostech a\u00a0p\u0159ibez\u00edch k\u00a0pot\u011b\u0161en\u00ed lidsk\u00e9mu ukazaj\u00edc\u201c<\/em>. Trzycz\u0119\u015bciowe dzie\u0142o Paprockiego (1597 – Poemat<\/em>, 1598 – Venus<\/em>, 1600 \u2013 Pallas<\/em>) napisane po polsku zawiera g\u0142\u00f3wnie mn\u00f3stwo dowcipnych bajek i\u00a0przypowie\u015bci wybranych od \u0142aci\u0144skich i\u00a0gerckich autor\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y w prosty i\u00a0niezbyt uczesany spos\u00f3b rozweseli\u0107 i\u00a0moralnie pouczy\u0107 szlacht\u0119 czesk\u0105. T\u0142umaczenia na wiersz czeski dokona\u0142 Burian Walda<\/em>.<\/p>\n Po \u015bmierci opiekuna w osobie biskupa Stanis\u0142awa (1598 r.), Paprocki wykorzystuj\u0105c wcze\u015bniej nawi\u0105zane kontakty osobiste, znajomo\u015bci i\u00a0przyja\u017anie przenosi si\u0119 z\u00a0Morawy do Czech. Otrzymuje go\u015bcinne schronienie u\u00a0 Jana Zby\u0148ka Zajica<\/em> z\u00a0Hazmburka<\/em>, pana na zamku Budyn\u011b nad Oh\u0159\u00ed<\/em>. Jeszcze wcze\u015bniej, 24 lutego 1598 czeskie stany koronne obdarzy\u0142y go indygenatem przyznaj\u0105c jako cudziemcowi prawo obywatelskie swojego kraju.<\/p>\n Paprocki przebywaj\u0105cy w przychylnym sobie domu pa\u0144skim og\u0142osi\u0142 w Pradze kilka mniejszych dzie\u0142ek literackich tre\u015bci moralnej i poetycznej. Przyswoi\u0142 sobie j\u0119zyk czeski co by\u0142o mu bardzo przydatne w czytaniu kronik czeskich Kosmasa, Dalimila, Piotra opata Zbras\u0142awskiego, Eneasza Sylwiusza, Dubrawskiego, Hajeka i innych, w badaniu nagrobk\u00f3w szlacheckich, akt krajowych i katedry praskiej z kt\u00f3rych zaczerpni\u0119te wiadomo\u015bci wykorzysta\u0142 do opracowania nowego wielkiego dzie\u0142a \u201eDiadochus, id est succesio, jinak posloupnost kn\u00ed\u017eat a\u00a0kral\u016fv \u010desk\u00fdch, biskup\u016fv a\u00a0arcibiskup\u016fv pra\u017esk\u00fdch, i\u00a0v\u0161ech t\u0159ech stav\u016fv slavn\u00e9ho kr\u00e1lovstv\u00ed \u010desk\u00e9ho, to jest pansk\u00e9ho, ryt\u00ed\u0159sk\u00e9ho a\u00a0m\u011bstsk\u00e9ho\u201c<\/em>. Wymienione dzie\u0142o historyczno-genealogiczne napisa\u0142 Paprocki w j\u0119zyku czeskim ju\u017c sam, lecz opracowanie stylistyczne wykona\u0142 Rafael Sob\u011bhrda Mi\u0161ovsk\u00fd z Sebuzina<\/em>, p\u00f3\u017aniejszy podkomorzy czeski. Na pocz\u0105tku tre\u015bci ksi\u0119gi opisany zosta\u0142 rodow\u00f3d i kr\u00f3tkie dzieje ksi\u0105\u017c\u0105t i kr\u00f3l\u00f3w czeskich, chronologiczne uporz\u0105dkowanie biskup\u00f3w i arcybiskup\u00f3w oraz fundacje klasztor\u00f3w. P\u00f3\u017aniej autor zaj\u0105\u0142 si\u0119 opisem wojny tureckiej prowadzonej w latach 1593-97, organizacj\u0105 urz\u0119dow\u0105 kr\u00f3lestwa czeskiego, s\u0105downictwa. Ostatni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tworz\u0105 wiadomo\u015bci genealogiczne o poszczeg\u00f3lnych rodzinach pan\u00f3w i szlachty czeskiej. Ca\u0142o\u015b\u0107 ko\u0144czy opis miast czeskich wraz z kr\u00f3tk\u0105 histori\u0105 sto\u0142ecznej Pragi.<\/p>\n I zn\u00f3w jak w przypadku herbarza rycerstwa polskiego \u201eDiadochus…\u201c <\/em>wywo\u0142a\u0142 u \u00a0niekt\u00f3rych przedstawicieli szlachty czeskiej i\u00a0 duchowie\u0144stwa pewne odznaki niezadowolenia\u00a0 co spowodowa\u0142o, \u017ce w latach p\u00f3\u017aniejszych do oryginalnego dzie\u0142a do\u0142\u0105czono szereg dodatk\u00f3w i \u00a0r\u00f3\u017cnych wstawek. Uczony czeski jezuita Balbin<\/em> zarzuci\u0142 autorowi bezkrytyczne opieranie si\u0119 w pracy o\u00a0 kronik\u0119 Hajka obfituj\u0105c\u0105 w niezbyt pewne i\u00a0wiarygodne wiadomo\u015bci i ba\u015bnie oraz pomini\u0119cie bez wzmianki niekt\u00f3rych s\u0142awnych, lecz ju\u017c nie istniej\u0105cych rod\u00f3w czeskich. Jednak bez wzgl\u0119du na pewne niedok\u0142adno\u015bci i\u00a0usterki przyzna\u0107 nale\u017cy, \u017ce dzie\u0142o Polaka zdoby\u0142o sobie znaczny rozg\u0142os i\u00a0uznanie. Spe\u0142ni\u0142o r\u00f3wnie\u017c zamierzenie autora \u2013 wzbudzi\u0107 i\u00a0zaspokoi\u0107 coraz wi\u0119ksze zainteresowanie szlachty czeskiej o\u00a0swoim rodowodem i\u00a0wywo\u0142a\u0107 rozw\u00f3j tutejszej genealogii.<\/p>\n Po wydaniu herbarza, powr\u00f3ci\u0142 Paprocki dla odpr\u0119\u017cenia do lekkiej literatury broszurkowej zw\u0142aszcza t\u0142umaczenia swoich polskich dzie\u0142ek natury moralnej i\u00a0spo\u0142ecznej na j\u0119zyk czeski.<\/p>\n W 1602 r. wyda\u0142 w Pradze dzie\u0142o satyryczne wierszem\u00a0 czeskim pisane \u201eObora aneb zahrada, ve kter\u00e9 rozli\u010dn\u00e1 stvo\u0159en\u00ed rozmluv\u00e1n\u00ed sv\u00e9 maj\u00ed\u201c<\/em> b\u0119d\u0105ce czesk\u0105 wersj\u0105 wydanego w 1576 r. w Polsce zbioru bajek \u201eKo\u0142o rycerskie…\u201d<\/em>. Autor opisa\u0142 w nich stosunek szlachty do poddanych.<\/p>\n Ze wzgl\u0119du na sytuacj\u0119 spo\u0142eczno-polityczn\u0105 i napi\u0119cie religijne odczuwane w Czechach na pocz\u0105tku XVII wieku, gdzie coraz wyra\u017aniej i cz\u0119\u015bciej pojawia\u0142y si\u0119 symptomy wrogo\u015bci protestanckiej cz\u0119\u015bci szlachty do katolickiej wieszcz\u0105ce przysz\u0142e wydarzenia wojenne oraz po wyczerpaniu mo\u017cliwo\u015bci mecenatu pana z Hazmburka, w 1606 r. powraca Paprocki z Czech na Moraw\u0119.<\/p>\n W 1606 r. ukazuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wydrukowana w Brnie proza \u201eRozmluv\u00e1n\u00ed aneb h\u00e1d\u00e1n\u00ed chud\u00e9ho s\u00a0bohat\u00fdm…\u201c <\/em>traktuj\u0105ca o problemach socjalnych, gdzie autor wyst\u0105pi\u0142 w obronie biedoty krytykuj\u0105c spos\u00f3b i styl \u017cycia szlachty.<\/p>\n Paprocki przebywa\u0142 na Morawie kolejno na dworach tamtejszej szlachty polskiego pochodzenia (Sierakowscy, Horeccy, Dembi\u0144ski) oraz na \u015al\u0105sku (np. w Raciborzu) u Jana Krzysztofa Pruszkowskiego z Pruszkowa i u Jana Oderwolfa z Niederstradenu<\/em> w Urbanowicach<\/em> ko\u0142o Opola, gdzie doko\u0144czy\u0142 r\u00f3wnie\u017c wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego herbarza \u015bl\u0105skiego.<\/p>\n \u201e<\/em>\u0160tambuch slezsk\u00fd, v\u00a0kter\u00e9m\u017e hospod\u00e1\u0159 s\u00a0hostem o\u00a0mnoh\u00fdch v\u011bcech spasitedln\u00fdch rozpr\u00e1v\u011bj\u00ed pod erby a\u00a0rody starod\u00e1vn\u00fdch pan\u016fv a\u00a0ryt\u00ed\u0159stva kn\u00ed\u017eetstv\u00ed horn\u00edch v\u00a0Sl\u00e9zy\u201c <\/em>\u00a0wydany w 1609 r. w Brnie bogato ilustrowany herbami, obejmuje proz\u0105 dwudzie\u015bcia rozm\u00f3w gospodarza z go\u015bciem o sprawach religijnych, przypisywanych dwudziestu rodzinam szlacheckim na\u00a0 \u015al\u0105sku w kt\u00f3rych autor poszczeg\u00f3lne herby i genealogi\u0119 ka\u017cdej rodziny opisuje. W ko\u0144cowej cz\u0119\u015bci zatytu\u0142owanej \u201eStrom <\/em>(czyli Drzewo) z erb\u016f starod<\/em>\u00e1vn\u00fdch rod\u016f u\u010din\u011bn\u00fd\u201d<\/em> opisuje Paprocki herby ze znakami podk\u00f3w.<\/p>\n \u201eSztambuch \u015bl\u0105ski…\u201d<\/em> stanowi\u0142 trzecie\u00a0 historyczno-genealogiczne i r\u00f3wnocze\u015bnie ostatnie ju\u017c czeskie dzie\u0142o Bartosza Paprockiego poniewa\u017c po \u015bmierci Jana Zamojskiego, kt\u00f3rego zemsty si\u0119 najbardziej obawia\u0142 i innych swoich nieprzyjaci\u00f3\u0142, w 1610 r. powr\u00f3ci\u0142 z d\u0142ugoletniej tu\u0142aczki na obczy\u017anie do Polski. Nie posiadaj\u0105c jednak ju\u017c \u017cadnych maj\u0119tno\u015bci i pozbawiony \u015brodk\u00f3w na utrzymanie zdany by\u0142 na staro\u015b\u0107 na \u0142ask\u0119 pra\u0142at\u00f3w z W\u0105chocka i L\u0119dy, gdzie w 1613 r. opracowa\u0142 pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wierszowanych \u201e Nauk i przestr\u00f3g na r\u00f3\u017cne przypadki…\u201d<\/em>. <\/em>Zanim jednak drug\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ostatniej swojej publikacji przygotowa\u0107 do druku zdo\u0142a\u0142, zmar\u0142 w Lwowie dnia 27 grudnia 1614 r., gdzie zosta\u0142 te\u017c pochowany.<\/p>\n W dziejach renesansowego pi\u015bmiennictwa polskiego i czeskiego posta\u0107 Bart\u0142omieja Paprockiego prawem i zas\u0142u\u017cenie umieszczona zosta\u0142a na znamienitym i czo\u0142owym miejscu. Zw\u0142aszcza jego dzie\u0142a historyczne \u2013 herbarze szlachty polskiej, morawskiej, czeskiej i \u015bl\u0105skiej godne s\u0105 najwy\u017cszego uznania poniewa\u017c jako pierwszy utorowa\u0142 nimi drog\u0119 innym do prawie wcze\u015bniej nieznanej genealogii i heraldyki. Nie darmo wi\u0119c w dow\u00f3d uznania zas\u0142ug uwa\u017cany jest za tw\u00f3rc\u0119 i ojca genealogii polskiej i czeskiej.<\/p>\n Osoba Paprockiego zas\u0142uguje te\u017c na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 ze wzgl\u0119du na ide\u0119 \u015bwiadomo\u015bci s\u0142owia\u0144skiej wi\u0119zi narodowej. W g\u0142\u00f3wnym polskim dziele historycznym b\u0119d\u0105cym owocem ponad trzydziestoletniej pracy \u201eOgr\u00f3d kr\u00f3lewski, w kt\u00f3rym o pocz\u0105tku cesarz\u00f3w rzymskich, arcyksi\u0105\u017c\u0105t rakuskich, kr\u00f3l\u00f3w polskich, czeskich, ksi\u0105\u017c\u0105t szl\u0105skich, ruskich, litewskich, pruskich, rozrodzenia ich kr\u00f3tko opisane najdziesz\u201d<\/em> (wydrukowanym w 1599 r. w Pradze) opisa\u0142 dzieje Austrii, Czech, Polski oraz pa\u0144stw przyleg\u0142ych od czas\u00f3w republiki rzymskiej a\u017c po w\u0142adz\u0119 cesarza Rudolfa II. W nawi\u0105zaniu do tego podkre\u015bli\u0142 dawne pochodzenie, znaczenie i rol\u0119 S\u0142owian oraz pokrewnych im narod\u00f3w uwa\u017caj\u0105c Polak\u00f3w, Czech\u00f3w i Morawian za rdze\u0144 \u015bwiata s\u0142owia\u0144skiego.<\/p>\n Obszern\u0105 monografi\u0119 o Bartoszu Paprockim napisa\u0142 w Czechach Karel Krej<\/em>\u010d\u00ed<\/em> w ksi\u0105\u017cce<\/p>\n \u201eBartolom<\/em>\u011bj Paprock\u00fd z\u00a0Hlohol i\u00a0Paprock\u00e9 V\u016fle\u201c<\/em> w 1946 r. Wyb\u00f3r z\u00a0Paprockiego \u201eZrcadla<\/em> markrabstv\u00ed moravsk\u00e9ho…\u201c<\/em> oraz\u00a0 z \u201eDiadochu…\u201c<\/em> wyda\u0142 Josef Poli\u0161ensk\u00fd<\/em> w ksi\u0105\u017cce<\/p>\n \u201eBartolom\u011bj Paprock\u00fd z\u00a0Hlohol, zrcadlo \u010cech a\u00a0Moravy\u201c <\/em>\u00a0w 1941 r.<\/p>\n <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bartosz Paprocki \u2013 ojciec genealogii polskiej i\u00a0czeskiej Znany polski i czeski prozaik, poeta i heraldyk Bart\u0142omiej (Bartosz) Paprocki jak podaje wi\u0119kszo\u015b\u0107 dost\u0119pnych \u017ar\u00f3de\u0142 urodzi\u0142 si\u0119 w Polsce, w ziemi dobrzy\u0144skiej ok. 1540 roku (niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a czeskie i\u00a0 polskie podaj\u0105, \u017ce w 1539 r. lub nawet w 1543 r.). Co do dok\u0142adnego miejsca urodzenia […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[7,14],"tags":[],"class_list":["post-2429","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poliaci-vo-svete","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2429","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2429"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2429\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2429"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2429"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2429"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}