<\/p>\n
Jest najwi\u0119ksz\u0105 z wysp Dodekanezu na Morzu \u015ar\u00f3dziemnym. Mimo bliskiej odleg\u0142o\u015bci od Turcji (ok. 20 km), nale\u017cy do Grecji. Cho\u0107 z geograficznego punktu widzenia znajduje si\u0119 na granicy Europy i Azji, to zaliczana jest do kontynentu azjatyckiego<\/p>\n
Wysp\u0119 o d\u0142ugo\u015bci 80 km, szeroko\u015bci do 40 km i powierzchni 1400 km2 zamieszkuje ponad 100 tysi\u0119cy ludzi. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich, ok. 60% og\u00f3\u0142u ludno\u015bci, mieszka w stolicy, nosz\u0105cej t\u0119 sam\u0105 nazw\u0119. Pozosta\u0142a ludno\u015b\u0107 \u017cyje w kilkunastu mniejszych miasteczkach i niewielkich wioskach przewa\u017cnie po\u0142o\u017conych wzd\u0142u\u017c 250-kilometrowego wybrze\u017ca. Wn\u0119trze Rodos jest, ze wzgl\u0119du na g\u00f3rzyste ukszta\u0142towanie powierzchni, mniej zaludnione.<\/p>\n
Najwy\u017cszym wzniesieniem jest, znajduj\u0105ca si\u0119 w zachodniej cz\u0119\u015bci wyspy, g\u00f3ra Ataviros (1216 m n.p.m.), u podn\u00f3\u017ca kt\u00f3rej po\u0142o\u017cona jest wi\u0119ksza miejscowo\u015b\u0107 Embonas (ok. 1200 mieszka\u0144c\u00f3w), uwa\u017cana za centrum winiarstwa i produkcji znanego rodyjskiego wina „Emera“.<\/p>\n
Rodos pochwali\u0107 si\u0119 mo\u017ce bogat\u0105 i burzliw\u0105 histori\u0105, si\u0119gaj\u0105c\u0105 czas\u00f3w staro\u017cytnych. Wyniki bada\u0144 i znalezisk archeologicznych \u015bwiadcz\u0105 o zasiedleniu wyspy ju\u017c w okresie p\u00f3\u017anego br\u0105zu. Odkryte \u015blady wskazuj\u0105 ma istnienie na Rodos ok. 1550?1410 lat p.n.e. osady portowej. Badania potgwierdzaj\u0105 zasiedlenie wyspy ok. 1000 roku p.n.e. W tym okresie za\u0142o\u017cone zosta\u0142y trzy doryckie miasta?pa\u0144stwa: Lindos, Kamiros oraz Ialissos, wchodz\u0105ce w sk\u0142ad heksapolis i tworz\u0105ce wsp\u00f3lnie silnie pa\u0144stwo (ok. 408 roku p.n.e.). Wspominane miasta zachowywa\u0142y jednak w\u0142asn\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 w sprawach wewn\u0119trznych.<\/p>\n
W VI wieku p.n.e. wysp\u0119 zaj\u0119li Persowie. Dwa wieki p\u00f3\u017aniej za\u0142o\u017cona zosta\u0142a stolica wyspy, czyli Rodos (408 rok p.n.e.), kt\u00f3ra szybko sta\u0142a si\u0119 centrum ca\u0142ej wyspy, jej handlu oraz wa\u017cnym o\u015brodkiem kultury hellenistycznej. Wyspa w tym czasie znajdowa\u0142a si\u0119 pod wp\u0142ywami greckimi. U wej\u015bcia do portu Rodos wybudowany zosta\u0142 olbrzymi pos\u0105g Heliosa, jeden z siedmiu cud\u00f3w \u015bwiata staro\u017cytnego, znany jako s\u0142ynny Kolos Rodyjski.<\/p>\n
Po zaj\u0119ciu obszar\u00f3w greckich przez Rzymian (ok. 146 roku p.n.e.), wyspa sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 cesarstwa rzymskiego, a po jego rozpadzie przypad\u0142a Bizancjum (395 r.). W VII w. wysp\u0119 zaj\u0119li Arabowie. Nast\u0119pnie w ko\u0144cu XI w. podbili j\u0105 Seld\u017cucy. Podczas I wyprawy krzy\u017cowej (1096?1099) powr\u00f3ci\u0142a ponownie pod zwierzchnictwo cesarstwa bizantyjskiego. Na pocz\u0105tku XIV w. Rodos najechali joannici, k\u0142ad\u0105c ostateczny kres panowaniu na wyspie Bizancjum, tworz\u0105c na Rodos now\u0105 siedzib\u0119 zakonu.<\/p>\n
Joannici, czyli Suwerenny Zakon Szpitalnik\u00f3w \u015bw. Jana z Jerozolimy, z Rodos i Malty, zwani r\u00f3wnie\u017c szpitalnikami i kawalerami malta\u0144skimi, wywodzili si\u0119 z licznych \u015bredniowiecznych katolickich bractw i zakon\u00f3w rycerskich utworzonych na Bliskim Wschodzie podczas pierwszych wypraw krzy\u017cowych. Historia powstania zakonu si\u0119ga nieformalnego bractwa za\u0142o\u017conego jeszcze przed I wypraw\u0105 krzy\u017cow\u0105 przy szpitalu \u015bw. Jana Chrzciciela przez mieszczan w\u0142oskiego miasta?pa\u0144stwa Amalfi i zwi\u0105zanego z nim b\u0142. brata Gerarda. Podczas pierwszej wyprawy krzy\u017cowej bractwo przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w zakon rycerski o mi\u0119dzynarodowym charakterze i uznane zosta\u0142o przez papie\u017ca Paschalisa II (1113 r.).<\/p>\n
W za\u0142o\u017conym przez krzy\u017cowc\u00f3w Kr\u00f3lestwie Jerozolimskim joannici odpowiedzialni byli za bezpiecze\u0144stwo wewn\u0119trzne pa\u0144stwa. W tym celu zbudowali mn\u00f3stwo warowni i zamk\u00f3w w Palestynie, \u0142\u0105cznie ze szpitalem?warowni\u0105 Margat, kt\u00f3ra pe\u0142ni\u0142a p\u00f3\u017aniej rol\u0119 g\u0142\u00f3wnej siedziby zakonu na Bliskim Wschodzie. W XII w. zakon posiada\u0142 mn\u00f3stwo przywilej\u00f3w i d\u00f3br po\u0142o\u017conych w r\u00f3\u017cnych zak\u0105tkach Europy, zarz\u0105dzanych sieci\u0105 komandorii. Jedna z komandorii zakonu by\u0142a r\u00f3wnie\u017c w \u015bredniowiecznej Polsce.<\/p>\n
Po zdobyciu Jerozolimy przez Mameluk\u00f3w, g\u0142\u00f3wny szpital joannit\u00f3w przeniesiony zosta\u0142 do Akki, a siedziba zakonu do Margat (obecnie Syria). Upadek pa\u0144stwa krzy\u017cowc\u00f3w w Palestynie spowodowa\u0142 odej\u015bcie joannit\u00f3w wraz z templariuszami na Cypr (1291 r.).<\/p>\n
Wkr\u00f3tce po kasacji zakonu templariuszy (1312 r.), joannici przej\u0119li wi\u0119kszo\u015b\u0107 posiada\u0142o\u015bci tego zakonu, co spowodowa\u0142o znaczny wzrost pot\u0119gi i znaczenia joannit\u00f3w. Z obawy przed niepewn\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105 na Cyprze, szpitalnicy urz\u0105dzili najazd na bizanzyjski Rodos. Wysp\u0119 podbili i zaj\u0119li, tworz\u0105c na jej terenie now\u0105 siedzib\u0119 zakonn\u0105 i pa\u0144stwo Kawaler\u00f3w Rodyjskich (1309 r.). dla obrony zagarni\u0119tych d\u00f3br rozpocz\u0119li budow\u0119 warowni, zamk\u00f3w i fortyfikacji. Wyspiarski charakter pa\u0144stwa zakonnego spowodowa\u0142, \u017ce zakonni rycerze zmuszeni byli zaj\u0105\u0107 si\u0119 budow\u0105 okr\u0119t\u00f3w. Posiadanie w\u0142asnej flotylli zapewni\u0142o im nie tylko niezb\u0119dn\u0105 ochron\u0119 wyspy, ale te\u017c kontrol\u0119 handlu we wschodniej cz\u0119\u015bci basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego.<\/p>\n
Kawalerowie Rodyjscy szybko stali si\u0119 pot\u0119g\u0105 morsk\u0105 i wa\u017cnym partnerem handlowym zamo\u017cnych miast w\u0142oskich, zw\u0142aszcza Wenecji. Godzi\u0142o to oczywi\u015bcie w interesy coraz silniejszego imperium osma\u0144skiego. Turcy starali si\u0119 bowiem ca\u0142kowicie kontrolowa\u0107 handel w pobli\u017cu w\u0142asnego wybrze\u017ca.<\/p>\n
Zakon joannit\u00f3w od czas\u00f3w krzy\u017cackiego podboju Palestyny posiada\u0142 charakter mi\u0119dzynarodowy. Zrzesza\u0142 rycerzy katolickich bez wzgl\u0119du na narodowo\u015b\u0107. Bracia pochodzili z r\u00f3\u017cnych zak\u0105tk\u00f3w Europy. Rozdzieleni byli do o\u015bmiu g\u0142\u00f3wnych grup narodowo\u015bciowo?terytorialnych zwanych potocznie „j\u0119zykami“ (mowami): Prowansja, Owernia, Francja, Anglia, W\u0142ochy, Niemcy, Aragonia i Kastylia. Ka\u017cda z grup rycerskich mia\u0142a w\u0142asny szpital (zajazd, go\u015bciniec) urz\u0105dzony w uliczce Rycerskiej (Ippoton) w pobli\u017cu Pa\u0142acu Wielkiego Mistrza, g\u0142\u00f3wnej siedziby zakonu. Poszczeg\u00f3lne grupy rycerskie odpowiedzialne by\u0142y za obron\u0119 wyznaczonej cz\u0119\u015bci fortyfikacji co powodowa\u0142o wzajemn\u0105 rywalizacj\u0119 i konkurencj\u0119, ale jednocze\u015bnie wywo\u0142ywa\u0142o niesnaski i os\u0142abia\u0142o jedno\u015b\u0107 zakonu.<\/p>\n
Sprzeczno\u015b\u0107 interes\u00f3w zwi\u0105zanych z kontrol\u0105 handlu morskiego na Morzu \u015ar\u00f3dziemnym prowadzi\u0142a do kolejnych tureckich pr\u00f3b pokonania joannit\u00f3w i opanowania ich siedziby w Rodos. Jednak dopiero czwarta wyprawa na wysp\u0119, podj\u0119ta w po\u0142owie 1522 roku przez Sulejmana II Wspania\u0142ego, zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem. Po blisko p\u00f3\u0142rocznym obl\u0119\u017ceniu twierdzy Rodos joannici ulegli i poddali si\u0119 Turkom. W uznaniu m\u0119stwa i waleczno\u015bci obro\u0144c\u00f3w, wspania\u0142omy\u015blny su\u0142tan darowa\u0142 ocala\u0142ym w walce rycerzom \u017cycie i wolno\u015b\u0107. Pozwoli\u0142 im te\u017c na opuszczenie wyspy okr\u0119tami wraz z broni\u0105 i sprz\u0119tem oddaj\u0105c przy tym honory wojskowe.<\/p>\n
Po siedmiu latach tu\u0142aczki po morzu cesarz Karol V pozwoli\u0142 w 1530 roku osiedli\u0107 si\u0119 joannitom na Malcie. Tutaj ponownie za\u0142o\u017cyli szpital, warowni\u0119 i urz\u0105dzili port, z kt\u00f3rego wyp\u0142ywali na morze przeciwko Turkom.<\/p>\n
Po odej\u015bciu joannit\u00f3w wyspa dosta\u0142a si\u0119 1 stycznia 1523 pod w\u0142adz\u0119 tureckiego su\u0142tana. Prawie czterowiekowe panowanie Turcji zako\u0144czy\u0142a wojna w\u0142osko?turecka (1911?1912), w wyniku kt\u00f3rej Rodos, wraz z pozosta\u0142ymi wyspami Dodekanezu, znalaz\u0142 si\u0119 w r\u0119kach W\u0142och\u00f3w, co potwierdzi\u0142 Traktat Loza\u0144ski (1923 r.), na mocy kt\u00f3rego dosz\u0142o do wymiany ludno\u015bci mi\u0119dzy Grecj\u0105 i Turcj\u0105.<\/p>\n
W\u0142osi przyczynili si\u0119 do rozwoju i modernizacji wyspy. Przeprowadzili odbudow\u0119, renowacj\u0119 mn\u00f3stwa pami\u0105tek historycznych, nie tylko miejscowych, ale te\u017c pochodz\u0105cych z innych wysp Dodekanezu. Zmodernizowali infrastruktur\u0119. Zbudowali uj\u0119cia wody, wodoci\u0105gi, elektrowni\u0119, lotniska i inne urz\u0105dzenia techniczne. W ramach opieki zdrowotnej urz\u0105dzili szpital, plac\u00f3wki zdrowia. Ograniczyli panuj\u0105c\u0105 na wyspie malari\u0119. Wybudowali liczne budynki u\u017cyteczno\u015bci publicznej, urz\u0105dzili uzdrowisko (Kalithea). Zaj\u0119li si\u0119 odnow\u0105 zabytk\u00f3w, odbudow\u0105 i renowacj\u0105 Pa\u0142acu Wielkiego Mistrza.<\/p>\n
W\u0142osi w\u0142adali wysp\u0105 do po\u0142owy wrze\u015bnia 1943 roku, gdy po kapitulacji W\u0142och garnizon na Rodos by\u0142 zaatakowany i pacyfikowany przez niemieckie oddzia\u0142y gen. Ulricha Kleemanna. Jednocze\u015bnie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 hitlerowska okupacja wyspy, podczas kt\u00f3rej przeprowadzona zosta\u0142a deportacja ok. 2000 tysi\u0119cy \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w Rodos. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zgin\u0119\u0142a w obozach koncentracyjnych.<\/p>\n
W 1947 roku, zgodnie z postanowieniami pokoju paryskiego, Rodos wraz z ca\u0142ym Dodekanezem oddany zosta\u0142 rz\u0105dowi Grecji.<\/p>\n
Wsp\u00f3\u0142czesny Rodos \u017cyje g\u0142\u00f3wnie z turystyki. Wyspa posiada liczne o\u015brodki turystyczne znajduj\u0105ce si\u0119 przede wszystkim w p\u00f3\u0142nocnej i wschodniej cz\u0119\u015bci wyspy (miasto Rodos, Faliraki, Kalithea, Lindos). Drug\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 dziedzin\u0105 gospodarki jest rolnictwo. Dobrze rozwini\u0119ta jest uprawa zb\u00f3\u017c, tytoniu, winoro\u015bli, oliwek, sezamu, drzew cytrusowych, figowc\u00f3w, winoro\u015bli i bawe\u0142ny. Mieszka\u0144cy centralnej cz\u0119\u015bci wyspy zajmuj\u0105 si\u0119 hodowl\u0105 k\u00f3z i owiec. Zachowa\u0142o si\u0119 tradycyjne rybo\u0142\u00f3wstwo i po\u0142\u00f3w g\u0105bek na wybrze\u017cach wyspy. Wielu mieszka\u0144c\u00f3w wyspy zajmuje si\u0119 rzemios\u0142em artystycznym i produkcj\u0105 pami\u0105tek. Wyspa s\u0142ynie tak\u017ce z produkcji wina.<\/p>\n
Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da<\/p>\n
<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jest najwi\u0119ksz\u0105 z wysp Dodekanezu na Morzu \u015ar\u00f3dziemnym. Mimo bliskiej odleg\u0142o\u015bci od Turcji (ok. 20 km), nale\u017cy do Grecji. Cho\u0107 z geograficznego punktu widzenia znajduje si\u0119 na granicy Europy i Azji, to zaliczana jest do kontynentu azjatyckiego Wysp\u0119 o d\u0142ugo\u015bci 80 km, szeroko\u015bci do 40 km i powierzchni 1400 km2 zamieszkuje ponad 100 tysi\u0119cy ludzi. […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-2445","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2445","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2445"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2445\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2445"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2445"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2445"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}