<\/p>\n
<\/p>\n
Wigilia<\/strong>\u00a0– wiecz\u00f3r wigilijny w tradycji polskiej jest najbardziej uroczystym i najbardziej wzruszaj\u0105cym wieczorem roku. Punktem kulminacyjnym prze\u017cy\u0107 adwentowych w rodzinach chrze\u015bcija\u0144skich jest wigilia Bo\u017cego Narodzenia. Posiada ona bardzo bogata liturgie domowa. Geneza tej liturgii si\u0119ga pierwszych wiek\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa. Obrz\u0119dy te i zwyczaje maj\u0105 wi\u0119c star\u0105 tradycj\u0119. Wigilie w og\u00f3le znane by\u0142y juz w Starym Testamencie. Obchodzono je przed ka\u017cd\u0105 uroczysto\u015bci\u0105, a nawet przed ka\u017cdym szabatem. By\u0142o to przygotowanie do odpoczynku \u015bwi\u0105tecznego. Izraelici zwali je „wieczorem“.<\/p>\n S\u0142owo „wigilia“ pochodzi z j\u0119zyka \u0142aci\u0144skiego i oznacza czuwanie. Taki by\u0142 dawniej zwyczaj w Ko\u015bciele, ze poprzedniego dnia przed wi\u0119kszymi uroczysto\u015bciami obowi\u0105zywa\u0142 post i wierni przez cala noc oczekiwali na te uroczysto\u015b\u0107, modl\u0105c si\u0119 wsp\u00f3lnie.<\/p>\n W Polsce wigilia wesz\u0142a na stale do tradycji dopiero w XVIII wieku, G\u0142\u00f3wn\u0105 jej cz\u0119\u015bci\u0105 jest uroczysta wieczerza, z\u0142o\u017cona z postnych potraw. Wieczerza ta ma charakter \u015bci\u015ble rodzinny. Zaprasza si\u0119 czasami na ni\u0105, opr\u00f3cz krewnych, osoby mieszkaj\u0105ce samotnie. Dawniej najpierw gospodynie urz\u0105dza\u0142y generalne sprz\u0105tanie, mycie, czyszczenie. Po czterech rogach g\u0142\u00f3wnej sali umieszcza\u0142o si\u0119 na wsi i po dworach cztery snopy zb\u00f3\u017c: snop pszenicy, \u017cyta, j\u0119czmienia i owsa, aby Bo\u017ce Dzieci\u0119 w Nowym Roku nie sk\u0105pi\u0142o koniecznego pokarmu dla cz\u0142owieka i byd\u0142a. St\u00f3\u0142 by\u0142 przykryty bia\u0142ym obrusem, przypominaj\u0105cym o\u0142tarz i pieluszki Pana, a pod nim dawa\u0142o si\u0119 siano dla przypomnienia sianka, na kt\u00f3rym spoczywa\u0142o Bo\u017ce Dzieci\u0119. Zwyczajem by\u0142o r\u00f3wnie\u017c, \u017ce ca\u0142y dzie\u0144 obowi\u0105zywa\u0142 post \u015bcis\u0142y. Tak\u017ce w czasie wigilii dawano tylko potrawy postne, w liczbie nie parzystej, ale tak r\u00f3\u017cnorodne, by by\u0142y wszystkie potrawy, jakie si\u0119 zwyk\u0142o dawa\u0107 w ci\u0105gu roku.<\/p>\n Znany i powszechny jest obecnie w Polsce zwyczaj pozostawiania wolnego miejsca przy stole wigilijnym. Miejsce to przeznaczone bywa przede wszystkim dla przygodnego go\u015bcia. Pozostawiaj\u0105c wolne miejsce przy stole wyra\u017camy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119\u0107 o naszych bliskich, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 \u015bwi\u0105t sp\u0119dzi\u0107 z nami. Miejsce to mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c przywodzi\u0107 nam na pami\u0119\u0107 zmar\u0142ego cz\u0142onka rodziny.<\/p>\n W Polsce wieczerze wigilijna rozpoczyna\u0142o si\u0119, gdy na niebie ukaza\u0142a si\u0119 pierwsza gwiazda. Czyniono tak zapewne na pami\u0105tk\u0119 gwiazdy betlejemskiej, kt\u00f3ra wed\u0142ug Ewangelisty, \u015bw. Mateusza, ujrzeli M\u0119drcy, zwani tez Trzema Kr\u00f3lami.<\/p>\n Parzysta ilo\u015b\u0107 os\u00f3b<\/strong>\u00a0– do tradycji wigilijnej nale\u017cy, aby do sto\u0142u zasiada\u0142a parzysta liczba os\u00f3b. Nieparzysta za\u015b ilo\u015b\u0107 uczestnik\u00f3w mia\u0142a wr\u00f3\u017cy\u0107 dla jednego z nich nieszcz\u0119\u015bcie. Najbardziej unikano liczby 13. Feralna 13 bierze sw\u00f3j pocz\u0105tek od Ostatniej Wieczerzy, kiedy to jako 13 biesiadnik przyby\u0142 Judasz Iskariota. Je\u017celi ilo\u015b\u0107 biesiadnik\u00f3w by\u0142a nieparzysta, w\u00f3wczas w bogatszych lub szlacheckich domach zapraszano do sto\u0142u kogo\u015b ze s\u0142u\u017cby, w biedniejszych domach jakiego\u015b \u017cebraka.<\/p>\n Do sto\u0142u zasiadano wed\u0142ug wieku lub hierarchii. Wed\u0142ug wieku dlatego, aby „w takiej kolejno\u015bci schodzi\u0107 z tego \u015bwiata“, a wed\u0142ug hierarchii dlatego, gdy\u017c osoba o najwy\u017cszej pozycji, najcz\u0119\u015bciej by\u0142 to gospodarz, rozpoczyna\u0142a wieczerze.<\/p>\n \u0141amanie si\u0119 op\u0142atkiem<\/strong>\u00a0– najwa\u017cniejszym i kulminacyjnym momentem wieczerzy wigilijnej w Polsce jest zwyczaj \u0142amania si\u0119 op\u0142atkiem. Czynno\u015b\u0107 ta nast\u0119puje po przeczytaniu Ewangelii o Narodzeniu Pa\u0144skim i z\u0142o\u017ceniu \u017cycze\u0144. Tradycja ta pochodzi od prastarego zwyczaju tzw. eulogi\u00f3w, jaki zachowa\u0142 si\u0119 z pierwszych wiek\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa. Wieczerza wigilijna nawi\u0105zuje do uczt pierwszych chrze\u015bcijan, organizowanych na pami\u0105tk\u0119 Ostatniej Wieczerzy. Zwyczaj ten oznacza r\u00f3wnie\u017c wzajemne po\u015bwiecenie si\u0119 jednych dla drugich i uczy, ze nale\u017cy podzieli\u0107 si\u0119 nawet ostatnim kawa\u0142kiem chleba. Sk\u0142adamy sobie \u017cyczenia pomy\u015blno\u015bci i wybaczamy urazy.<\/p>\n Ilo\u015b\u0107 potraw – wed\u0142ug tradycji, ilo\u015b\u0107 potraw wigilijnych powinna by\u0107 nieparzysta. Aleksander Bruckner w s\u0142owniku etymologicznym j\u0119zyka polskiego podaje, ze wieczerza ch\u0142opska sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z pi\u0119ciu lub siedmiu potraw, szlachecka z dziewi\u0119ciu, a u arystokracji z jedenastu. Wyja\u015bnienia tego wymogu by\u0142y r\u00f3\u017cne: 7 – jako siedem dni tygodnia, 9 – na cze\u015b\u0107 dziewi\u0119ciu ch\u00f3r\u00f3w anielskich itp. Dopuszczalna by\u0142a ilo\u015b\u0107 12 potraw – na cze\u015b\u0107 dwunastu aposto\u0142\u00f3w.<\/p>\n Nieparzysta ilo\u015b\u0107 potraw mia\u0142a zapewni\u0107 urodzaj lub dobra prace w przysz\u0142ym roku. Potrawy powinny zawiera\u0107 wszystkie p\u0142ody rolne, aby obrodzi\u0142y w nast\u0119pnym roku. Wskazane tez by\u0142o skosztowa\u0107 wszystkich potraw, \u017ceby nie zabrak\u0142o kt\u00f3rej\u015b podczas nast\u0119pnej wieczerzy wigilijnej. Wigilie otwiera\u0142a jedna z tradycyjnych zup wigilijnych – najcz\u0119\u015bciej barszcz czerwony z uszkami, zupa grzybowa lub rzadziej – migda\u0142owa. Opr\u00f3cz da\u0144 rybnych podawano staropolski groch z kapusta, potrawy z grzyb\u00f3w suszonych, kompoty z suszonych owoc\u00f3w a tak\u017ce \u0142ama\u0144ce z makiem lub pochodz\u0105c\u0105 ze wschodnich rejon\u00f3w Polski s\u0142ynn\u0105 kutie oraz ciasta a zw\u0142aszcza \u015bwi\u0105teczny makowiec.<\/p>\n Po Wieczerzy<\/strong>\u00a0– dawniej po Wieczerzy, opr\u00f3cz \u015bpiewania kol\u0119d, w wielu cz\u0119\u015bciach Polski praktykowano r\u00f3\u017cne zwyczaje. I tak, na Warmii i Mazurach, kiedy jeszcze biesiadnicy siedzieli przy stole, spod obrusa ci\u0105gni\u0119to s\u0142omki. Je\u015bli wyci\u0105gni\u0119to s\u0142omk\u0119 prosta, to osob\u0119, kt\u00f3ra ja wyci\u0105gn\u0119\u0142a, czeka\u0142o \u017cycie proste, bez niebezpiecze\u0144stw. Je\u015bli s\u0142omka by\u0142a pokrzywiona, to dana osob\u0119 czeka\u0142o w przysz\u0142ym roku \u017cycie kr\u0119te.<\/p>\n Na Mazowszu, resztki jedzenia dawano zwierz\u0119tom. Wierzono bowiem, ze o p\u00f3\u0142nocy, przynajmniej niekt\u00f3re z nich, przem\u00f3wi\u0142a ludzkim g\u0142osem. Dotyczy\u0142o to zw\u0142aszcza byd\u0142a, bo ono by\u0142o obecne przy narodzinach Dzieci\u0105tka i w nagrod\u0119 otrzyma\u0142o dar m\u00f3wienia ludzkim g\u0142osem w noc wigilijna.<\/p>\n Resztki wieczerzy<\/strong>\u00a0– na Podlasiu resztki wieczerzy ustawiano kolo pieca, a przed nim \u0142aw\u0119 posypana piaskiem lub popio\u0142em. Pokarmy te by\u0142y przeznaczone dla zmar\u0142ych przodk\u00f3w. Rano, po \u015bladach na piasku, odgadywano kto przyszed\u0142 w nocy i czy w og\u00f3le przyszed\u0142.<\/p>\n W wielu rejonach Polski w ten wiecz\u00f3r wyruszali kol\u0119dnicy. Obowi\u0105zkowo musia\u0142y by\u0107 minimum trzy postacie: bocian, koza i nied\u017awied\u017a. Bocian symbolizowa\u0142 nowy rok i nowe \u017cycie, koza – p\u0142odno\u015b\u0107, a nied\u017awied\u017a – wrogie si\u0142y przyrody, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142o ob\u0142askawi\u0107.<\/p>\n Pasterka<\/strong>\u00a0– ko\u0144czy wiecz\u00f3r wigilijny, to msza odprawiana w ko\u015bcio\u0142ach dok\u0142adnie o p\u00f3\u0142nocy. Zgodnie z tradycj\u0105 upami\u0119tnia ona przybycie do Betlejem pasterzy i z\u0142o\u017cenie przez nich ho\u0142du nowo narodzonemu Mesjaszowi. Zwyczaj sprawowania bo\u017conarodzeniowej liturgii nocnej wprowadzono w Ko\u015bciele ju\u017c w drugiej po\u0142owie V wieku. Do Polski dotar\u0142 on wi\u0119c by\u0107 mo\u017ce razem z chrze\u015bcija\u0144stwem<\/p>\n Kol\u0119da<\/strong>\u00a0– innym zwyczajem wprowadzonym i upowszechnionym przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, s\u0105 odwiedziny parafian w okresie \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia sk\u0142adane przez proboszcza lub ksi\u0119\u017cy z parafii. Przynosz\u0105 oni dobr\u0105 nowin\u0119, \u015bwi\u0119c\u0105 i b\u0142ogos\u0142awi\u0105 dom oraz jego mieszka\u0144c\u00f3w, w zamian za\u015b otrzymuj\u0105 symboliczn\u0105 ofiar\u0119 nazywan\u0105 dawniej kol\u0119d\u0105. Tradycja ta, znana ju\u017c w \u015bredniowieczu, utrzymuje si\u0119 w Polsce do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych. By\u0107 mo\u017ce po przyj\u0119ciu chrze\u015bcija\u0144stwa Ko\u015bci\u00f3\u0142 wprowadzi\u0142 j\u0105 dla przeciwstawienia jej poga\u0144skiemu zwyczajowi kol\u0119dowania.<\/p>\n \u015apiewanie kol\u0119d<\/strong>\u00a0– Nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 wieczoru wigilijnego by\u0142o i jest wsp\u00f3lne przy Bo\u017conarodzeniowej szopce. Pie\u015bni opowiadaj\u0105cych o narodzeniu Jezusa mamy w polskiej tradycji bardzo du\u017co. Najstarsze si\u0119gaj\u0105 czas\u00f3w \u015bredniowiecza. Ich wprowadzenie a potem upowszechnienie zawdzi\u0119czamy prawdopodobnie franciszkanom. Oni te\u017c przynie\u015bli do Polski zwyczaj budowy szopek. Autorstwo pierwszej szopki przypisuje si\u0119 \u015bw. Franciszkowi z Asy\u017cu, kt\u00f3ry chc\u0105c od\u015bwie\u017cy\u0107 pami\u0119\u0107 narodzin Dzieci\u0105tka Jezus kaza\u0142 przynie\u015b\u0107 do groty siana, przyprowadzi\u0107 wo\u0142a oraz os\u0142a i zawo\u0142a\u0142 braci. Kiedy zgromadzi\u0142a si\u0119 ludno\u015b\u0107 z okolic i zabrzmia\u0142y pie\u015bni \u015bw. Franciszek odczyta\u0142 Ewangeli\u0119, a potem wyg\u0142osi\u0142 kazanie o narodzeniu Jezusa. Szopk\u0119 t\u0119 zorganizowa\u0142 \u015bw. Franciszek na trzy lata przed \u015bmierci\u0105, w Greccio ko\u0142o Rieti, sto kilometr\u00f3w od Rzymu.<\/p>\n Szopki<\/strong>\u00a0– W Polsce franciszka\u0144skiej pojawi\u0142y si\u0119 bardzo wcze\u015bnie, zapewne ju\u017c w czasach \u015bredniowiecza. Pocz\u0105tkowo inscenizowane w ko\u015bcio\u0142ach szopki by\u0142y niezwykle proste, pozostawa\u0142y te\u017c wierne przekazom ewangelicznym. W wieku XIX powsta\u0142y r\u00f3\u017cne regionalne formy polskich szopek bo\u017conarodzeniowych. Najbardziej znane i najciekawsze s\u0105 szopki krakowskie, kt\u00f3rych architektur\u0119 wzoruje si\u0119 na zabytkowych budowlach Krakowa. Szopki krakowskie stawa\u0142y si\u0119 cz\u0119sto teatrzykami lalek, w kt\u00f3rych na miniaturowych scenkach pod\u015bwietlanych \u015bwiecami pojawia\u0142y si\u0119 najrozmaitsze ruchome figurki.<\/p>\n<\/div>\nWolne miejsce przy stole<\/h3>\n
Pierwsza Gwiazda<\/h3>\n