![\"\"](\"http:\/\/polonus.sk\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/nem.jpeg\" "\\"\u017bo\u0142nierze")
<\/a><\/p>\n\u00a0\u00a0 Goralenvolk – wstydliwa karta Podhala<\/h3>\nG\u00f3ralu, czy ci nie \u017cal?<\/h2>\n
Temat to trudny, wstydliwy, niech\u0119tnie podejmowany, zw\u0142aszcza na Podhalu. Bo wspomnienie Goralenvolku to wspomnienie zdrady.
\nHistoria Goralenvolku to historia tzw. narodu g\u00f3ralskiego, wykreowanego przez okupanta niemieckiego po 1939\u00a0r. Die Goralen mieli by\u0107 wydzieleni z\u00a0narodu polskiego obok die Kaschuben (Kaszubi) i\u00a0die Schlonsaken (\u015al\u0105zacy). Projekt Goralenvolku przygotowywano na d\u0142ugo przed wybuchem wojny, agenturalnie i\u00a0przez budow\u0119 w\u00a0Zakopanem sieci wp\u0142yw\u00f3w, ale tak\u017ce ideologicznie, czemu mia\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 badania niemieckich naukowc\u00f3w, intensywnie prowadzone r\u00f3wnie\u017c podczas okupacji.<\/p>\n
Jedn\u0105 z\u00a0tez \u00f3wczesnej antropologii niemieckiej by\u0142o uznanie g\u00f3rali podhala\u0144skich za tw\u00f3r nieokre\u015blony do ko\u0144ca po wzgl\u0119dem etnicznym, ale w\u00a0istocie wywodz\u0105cy si\u0119 z\u00a0germa\u0144skich szczep\u00f3w plemiennych, kt\u00f3re w\u00a0g\u0142\u0119bokim \u015bredniowieczu \u2013 jak bezpodstawnie twierdzono \u2013 dominowa\u0142y na obszarach po\u0142udniowej Polski. O\u00a0korzeniach germa\u0144skich i\u00a0odmienno\u015bci od polsko\u015bci \u015bwiadczy\u0107 mia\u0142a kultura g\u00f3ralska, z\u00a0jej muzyk\u0105, ta\u0144cami, ubiorami, budownictwem, gwar\u0105. Wskazywano mi\u0119dzy innymi na podobn\u0105 form\u0119 spinek gockich i\u00a0g\u00f3ralskich, na podobie\u0144stwo tyrolskiego jod\u0142owania i\u00a0g\u00f3ralskiego za\u015bpiewu oraz na niemieckie nazwy miast i\u00a0wsi w\u00a0tym rejonie (Dursztyn, Falsztyn, Frydman, Grywa\u0142d itd.). G\u00f3rale mieli r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 od Polak\u00f3w typem urody, inaczej m\u00f3wi\u0105c, typem rasowym, czyli tzw. dynarskim, a w\u00a0wielu wypadkach wr\u0119cz nordyckim.<\/p>\n
To tylko niekt\u00f3re ustalenia nauki nazistowskiej, bo mia\u0142a ona tendencj\u0119 do nieustannego rozwoju i\u00a0pog\u0142\u0119biania bada\u0144.<\/strong> Poszerza\u0142a ich pole, mi\u0119dzy innymi inicjuj\u0105c ju\u017c jesieni\u0105 1939\u00a0r. poszukiwania archiwalne. Ich celem by\u0142o odnalezienie \u015bwiadectw germa\u0144sko\u015bci Podhala i\u00a0g\u00f3rali. Na pewnym etapie wydzielono cztery podgrupy Goralenvolku ze wzgl\u0119du na odr\u0119bno\u015b\u0107 dialektu, ubioru czy wr\u0119cz sprz\u0119t\u00f3w domowych.<\/p>\n Nadbudowa zatem powsta\u0142a, ale nie zapomniano i\u00a0o\u00a0bazie. W\u00a0Zakopanem, mie\u015bcie centralnym dla Podhala, ale tak\u017ce po\u0142o\u017conym na skrzy\u017cowaniu wielu tras i\u00a0po\u0142\u0105cze\u0144, cho\u0107by z\u00a0Czechos\u0142owacj\u0105, na wiele lat przed wojn\u0105 wywiad niemiecki pr\u00f3bowa\u0142 zbudowa\u0107 swoj\u0105 sie\u0107 agenturaln\u0105. I\u00a0to nie bez powodzenia. Jej g\u0142\u00f3wn\u0105 postaci\u0105 by\u0142 Witalis Wieder, kapitan rezerwy WP, dzier\u017cawca jednego z\u00a0pensjonat\u00f3w, kt\u00f3rego \u017cadne zdj\u0119cie nie zachowa\u0142o si\u0119 do dzisiaj, a\u00a0on sam znik\u0142 po wojnie i nigdy nie zosta\u0142 odnaleziony.<\/p>\n Rych\u0142o po wybuchu wojny okaza\u0142o si\u0119, jak skutecznym agentem by\u0142 Wieder i\u00a0jak silnie omota\u0142 swoimi wp\u0142ywami kilka znanych postaci Zakopanego. Aktywnie w\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 w\u00a0dzia\u0142ania powo\u0142anych niebawem r\u00f3\u017cnych komitet\u00f3w i\u00a0instytucji Goralenvolku. Wiele z\u00a0nich posz\u0142o te\u017c na zdradzieck\u0105 i\u00a0haniebn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z\u00a0okupantem, je\u015bli jeszcze nie przed wrze\u015bniem 1939\u00a0r., to na pewno ju\u017c jesieni\u0105 tego roku.<\/p>\n Jedn\u0105 z\u00a0pierwszych propagandowych akcji Wiedera by\u0142o zorganizowanie g\u00f3ralskiej pielgrzymki na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119. Dzi\u0119ki jego staraniom podstawiono do Zakopanego specjalny poci\u0105g. A\u00a0w\u00a0nim znale\u017ali si\u0119 mi\u0119dzy innymi Wac\u0142aw Krzeptowski i\u00a0J\u00f3zef Cukier \u2013 pierwsze dwa nazwiska \u0142\u0105czone z\u00a0Goralenvolkiem. Wkr\u00f3tce do\u0142\u0105cza\u0142y do nich nast\u0119pne: dr\u00a0Henryk Szatkowski, Andrzej Krzeptowski i\u00a0Stefan Krzeptowski.<\/p>\n Byli to ludzie znani, zw\u0142aszcza Wac\u0142aw Krzeptowski, zwany zar\u00f3wno przez zwolennik\u00f3w jak i\u00a0szyderc\u00f3w g\u00f3ralskim ksi\u0119ciem. Pochodz\u0105cy z\u00a0szanowanej rodziny, spowinowacony z\u00a0innymi rodami Zakopanego, bogaty i\u00a0wp\u0142ywowy, wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 kiedy\u015b z\u00a0Wincentym Witosem, zna\u0142 osobi\u015bcie Ignacego Mo\u015bcickiego i\u00a0Rydza-\u015amig\u0142ego, mia\u0142 niez\u0142e kontakty polityczne z\u00a0obozem rz\u0105dz\u0105cym i\u00a0opozycj\u0105 ludow\u0105. By\u0142 hrubym<\/em> gazd\u0105, jak m\u00f3wiono na Podhalu.<\/p>\n To Wac\u0142aw Krzeptowski sta\u0142 na czele delegacji g\u00f3rali, kt\u00f3ra 7 listopada 1939\u00a0r. z\u0142o\u017cy\u0142a na Wawelu wyrazy uznania czy raczej po prostu ho\u0142d Hansowi Frankowi. Pi\u0119\u0107 dni p\u00f3\u017aniej wita\u0142 tego\u017c gubernatora generalnego w\u00a0Zakopanem i\u00a0dzi\u0119kowa\u0142 mu za \u201eoswobodzenie g\u00f3rali od ucisku polskich w\u0142adz\u201d. Kolejnym krokiem, po dw\u00f3ch tygodniach, by\u0142o zwo\u0142anie przez Krzeptowskiego przedwojennego Zwi\u0105zku G\u00f3rali, przekszta\u0142cenie go w\u00a0Goralenverein oraz przyj\u0119cie idei Goralenvolku.<\/p>\n Inny lider i\u00a0piewca tej idei Henryk Szatkowski r\u00f3wnolegle opracowa\u0142 adresowany do w\u0142adz niemieckich memoria\u0142, postuluj\u0105cy uznanie przez nowe w\u0142adze odr\u0119bno\u015bci narodowej g\u00f3ralszczyzny i\u00a0wzmocnienie jej przez regulacje prawne oraz decyzje polityczne. Ju\u017c niebawem powsta\u0142a g\u00f3ralska szko\u0142a powszechna, szko\u0142a zawodowa oraz klub sportowy. A\u00a0do Zakopanego zawita\u0142 go\u015bcinnie przyjmowany przez reprezentant\u00f3w nowego narodu g\u00f3ralskiego sam Heinrich Himmler.<\/p>\n Proces wyodr\u0119bniania si\u0119 Goralenvolku osi\u0105gn\u0105\u0142 punkt prze\u0142omowy na pocz\u0105tku 1942\u00a0r., gdy powsta\u0142 Komitet G\u00f3ralski.<\/strong> Na jego czele stan\u0105\u0142 Wac\u0142aw Krzeptowski, statut napisano w\u00a0j\u0119zyku niemieckim. Komitet G\u00f3ralski patronowa\u0142 dw\u00f3m wielkim akcjom i\u00a0inicjatywom. Najpierw akcji kenkart, kt\u00f3ra w\u00a01942\u00a0r. mia\u0142a zmusi\u0107 Podhalan do narodowego samookre\u015blenia. I\u00a0zweryfikowania deklaracji ze spisu przeprowadzonego przez Niemc\u00f3w dwa lata wcze\u015bniej. Wtedy 65 proc. ludno\u015bci zadeklarowa\u0142o polskie pochodzenie, a\u00a035 proc. okre\u015bli\u0142o si\u0119 jako \u201eg\u00f3rale\u201d, cho\u0107 idea Goralenvolku nie mia\u0142a jeszcze takiego ci\u0119\u017caru przymuszenia i\u00a0identyfikacji. Nie by\u0142 to jednak \u017caden wielki sukces Komitetu G\u00f3ralskiego, akcja nie przynios\u0142a efektu masowego, zw\u0142aszcza w\u00a0miejscach, gdzie dzia\u0142a\u0142 on najbardziej aktywnie, a\u00a0wi\u0119c w\u00a0Zakopanem czy w\u00a0Nowym Targu. Niemniej, do dzi\u015b nie jest to temat na Podhalu podejmowany ch\u0119tnie, traktowany jest jako co\u015b wyj\u0105tkowo wstydliwego, dotykaj\u0105cego osobi\u015bcie wiele szanowanych rodzin i\u00a0\u015brodowisk.<\/p>\n A\u00a0ju\u017c zupe\u0142n\u0105 kl\u0119sk\u0105 okaza\u0142a si\u0119 druga inicjatywa Komitetu, czyli pr\u00f3ba powo\u0142ania w\u00a01943\u00a0r. Legionu G\u00f3ralskiego, elitarnej formacji Waffen SS. Mimo aktywnej agitacji i\u00a0rozwini\u0119tej propagandy, efekt werbunku do Legionu okaza\u0142 si\u0119 nik\u0142y. Z\u00a0200 ochotnik\u00f3w do obozu szkoleniowego dotar\u0142o kilkunastu, reszta uciek\u0142a z\u00a0poci\u0105gu, a\u00a0ci, kt\u00f3rzy pozostali, natychmiast wdali si\u0119 w\u00a0bitk\u0119 z\u00a0Ukrai\u0144cami, tak\u017ce szkolonymi na esesman\u00f3w. Tak wi\u0119c pozosta\u0142o ich w\u00a0ko\u0144cu pono\u0107 pi\u0119ciu. Friedrich Wilhelm Kruger, wy\u017cszy dow\u00f3dca SS w\u00a0GG, zirytowany pisa\u0142 w\u00a0specjalnym raporcie podsumowuj\u0105cym akcj\u0119 werbunkow\u0105: \u201eG\u00f3rale w\u00a0\u017caden spos\u00f3b nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od Polak\u00f3w, a\u00a0nawet przeciwnie, na podstawie naszych trwaj\u0105cych ju\u017c trzy i\u00a0p\u00f3\u0142 roku obserwacji nale\u017cy ich oceni\u0107 gorzej ni\u017c Polak\u00f3w\u201d.<\/p>\n Bo op\u00f3r czy wr\u0119cz wrogi stosunek do dzia\u0142alno\u015bci Komitetu G\u00f3ralskiego wyst\u0119powa\u0142 od pocz\u0105tku, a\u00a0wraz z\u00a0kl\u0119skami frontowymi Niemiec zaostrza\u0142 si\u0119. Ros\u0142a te\u017c si\u0142a zorganizowanego ruchu oporu na Podhalu. Jedna z\u00a0jego organizacji, Konfederacja Tatrza\u0144ska, wywodz\u0105ca si\u0119 z\u00a0przedwojennego ruchu ludowego, z\u00a0kt\u00f3r\u0105 zwi\u0105zany by\u0142 mi\u0119dzy innymi J\u00f3zef Kura\u015b, znany jako Ogie\u0144, postawi\u0142a wr\u0119cz jako sw\u00f3j g\u0142\u00f3wny cel: zd\u0142awi\u0107 Goralenvolk, zmaza\u0107 ha\u0144b\u0119 Podhalan.<\/p>\n Komitet s\u0142ab\u0142, wiele jego delegatur zamar\u0142o, w\u00a01944\u00a0r. przestano propagowa\u0107 ide\u0119 Goralenvolku,<\/strong> a\u00a0jego przyw\u00f3dcy zaj\u0119li si\u0119 przede wszystkim interesami. W\u00a0og\u00f3le jest to cz\u0119sto historia ma\u0142ych interes\u00f3w, wewn\u0119trznych k\u0142\u00f3tni, donos\u00f3w, za\u0142atwiania porachunk\u00f3w. Niemniej los lider\u00f3w Komitetu G\u00f3ralskiego by\u0142 przes\u0105dzony. Wac\u0142aw Krzeptowski, na kt\u00f3rym ci\u0105\u017cy\u0142 wydany przez polskie podziemie wyrok \u015bmierci, zbieg\u0142 jesieni\u0105 1944\u00a0r. w\u00a0g\u00f3ry, d\u0142ugo si\u0119 ukrywa\u0142, a\u017c wreszcie zosta\u0142 odnaleziony w\u00a0Ko\u015bcielisku przez oddzia\u0142 partyzancki AK porucznika Tadeusza Studzi\u0144skiego ps. Kurzawa.<\/p>\n 20 stycznia o\u00a0godz. 23.00 wyrok wykonano \u2013 \u201eksi\u0105\u017c\u0119 g\u00f3ralski\u201d zawis\u0142 na \u015bwierku. Wedle relacji Studzi\u0144skiego: \u201eKiedy partyzant zak\u0142ada\u0142 powr\u00f3z kl\u0119cz\u0105cemu, prosi\u0142: \u2013 Kul\u0119 mi dajcie, panie poruczniku, kul\u0119\u2026 \u2013 Kula to \u015bmier\u0107 honorowa, zdrajcy na \u015bmier\u0107 honorow\u0105 nie zas\u0142uguj\u0105 \u2013 rzek\u0142em\u201d.<\/p>\n Epilogiem Goralenvolku sta\u0142y si\u0119 po wojnie, w\u00a01946 i\u00a01947\u00a0r., tzw. procesy g\u00f3ralskie w\u00a0Zakopanem. Werdykty win\u0105 za akcj\u0119 Goralenvolku obci\u0105\u017cy\u0142y dzia\u0142aczy Komitetu G\u00f3ralskiego, przede wszystkim Henryka Szatkowskiego oraz agenta Wiedera, tak\u017ce kilku najbardziej aktywnych kolaborant\u00f3w. Najsurowszy wyrok \u2013 15 lat wi\u0119zienia \u2013 dosta\u0142 J\u00f3zef Cukier.<\/p>\n Od winy uwolniono w\u0142a\u015bciwie wszystkich pozosta\u0142ych, jakoby otumanionych przez zdradzieckich inteligent\u00f3w. To pozwoli\u0142o wielu uczestnikom akcji Goralenvolku moralnie odci\u0105\u0107 si\u0119 od separatyzmu g\u00f3ralskiego i\u00a0powr\u00f3ci\u0107 do polsko\u015bci. Ten os\u0105d wyst\u0119powa\u0142 tak\u017ce w\u00a0literaturze, opracowaniach historycznych i\u00a0wspomnieniach. Nie ulega\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wyrok mia\u0142 na celu wzgl\u0119dy polityczne, nowe w\u0142adze nie zamierza\u0142y bowiem sprawy Goralenvolku rozdmuchiwa\u0107.<\/p>\n Henryk Szatkowski, podobnie jak Wieder, skazany na kar\u0119 \u015bmierci, nigdy \u2013 mimo uporczywych poszukiwa\u0144 \u2013 nie zosta\u0142 odnaleziony. Wiadomo, \u017ce wyjecha\u0142 z\u00a0Zakopanego pod koniec 1944\u00a0r. i\u00a0\u017ce dysponowa\u0142 kilkoma paszportami. \u015alad po nim zagin\u0105\u0142. Na Podhalu zosta\u0142a \u017cona z\u00a0dzie\u0107mi.<\/p>\n Teraz jego wnuk, Wojciech Szatkowski, wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eGoralenvolk. Historia zdrady\u201d,<\/strong> w\u00a0kt\u00f3rej podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 zmierzenia si\u0119 nie tylko z\u00a0wielkim tematem, ale tak\u017ce z\u00a0histori\u0105 rodzinn\u0105, osobist\u0105. Pisze w\u00a0niej wprost: \u201ePrawda o\u00a0Henryku Szatkowskim \u2013 w\u00a0\u015bwietle materia\u0142\u00f3w z\u00a0IPN \u2013 jest niezwykle trudna. My\u015bla\u0142em, \u017ce wypadnie ona lepiej \u2013 tymczasem jest odwrotnie. Wiele dokument\u00f3w jest ci\u0119\u017ckim oskar\u017ceniem tej osoby\u201d.<\/p>\n Pracowa\u0142 nad ni\u0105 pi\u0119\u0107 lat, wykorzysta\u0142 wiele \u017ar\u00f3de\u0142 wcze\u015bniej nierozpoznanych, przedstawia ich obszerne fragmenty (zw\u0142aszcza zeznania, sk\u0142adane w\u00a0procesach g\u00f3ralskich, wywo\u0142uj\u0105 silne emocje), krytycznie dyskutuje z\u00a0kr\u0105\u017c\u0105cymi w\u00a0opowie\u015bciach i\u00a0innych opracowaniach ustaleniami oraz interpretacjami. Imponuje w\u00a0poszukiwaniu w\u0142asnych racji. Nie s\u0105 one w\u00a0wielu wypadkach przyjemne dla Podhalan, z\u00a0czego zdaje sobie spraw\u0119, ba, wr\u0119cz ostrzega czytelnik\u00f3w, \u017ce lektura b\u0119dzie trudna i\u00a0przykra. \u201eW\u00a0czasie okupacji hitlerowskiej w\u00a0ka\u017cdej niemal\u017ce g\u00f3ralskiej rodzinie znalaz\u0142a si\u0119 osoba, kt\u00f3ra wzi\u0119\u0142a kenkart\u0119 g\u00f3ralsk\u0105 G lub polsk\u0105 P, by\u0142a cz\u0142onkiem Komitetu G\u00f3ralskiego b\u0105d\u017a jego delegatur, Zwi\u0105zku G\u00f3rali, sympatyzowa\u0142a z\u00a0tym ruchem lub by\u0142a przeciwko. Ka\u017cdy Podhalanin odczu\u0142 Goralenvolk w\u00a0taki czy inny spos\u00f3b. Ten temat dotyczy\u0142 ca\u0142ego Podhala. Wszystkich rodzin\u201d.<\/p>\n Bardzo dobrze, \u017ce ta ksi\u0105\u017cka wysz\u0142a spod tego pi\u00f3ra.<\/p>\n Wojciech Szatkowski, Goralenvolk. Historia zdrady<\/strong>, Firma Ksi\u0119garsko-Wydawnicza Kanon, Zakopane 2012<\/em> <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00a0\u00a0 Goralenvolk – wstydliwa karta Podhala G\u00f3ralu, czy ci nie \u017cal? Temat to trudny, wstydliwy, niech\u0119tnie podejmowany, zw\u0142aszcza na Podhalu. Bo wspomnienie Goralenvolku to wspomnienie zdrady. Historia Goralenvolku to historia tzw. narodu g\u00f3ralskiego, wykreowanego przez okupanta niemieckiego po 1939\u00a0r. Die Goralen mieli by\u0107 wydzieleni z\u00a0narodu polskiego obok die Kaschuben (Kaszubi) i\u00a0die Schlonsaken (\u015al\u0105zacy). Projekt Goralenvolku […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-295","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-z-dejin-polska-zaujimavosti-novinky-aktuality"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=295"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/295\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nNiebieskie kenkarty (z\u00a0wielk\u0105 liter\u0105 G), wedle danych szacunkowych, przyj\u0119\u0142o w\u00a01942\u00a0r. w\u00a0Zakopanem ok. 23 proc. mieszka\u0144c\u00f3w, w\u00a0Nowym Targu 33 proc., najwi\u0119cej w\u00a0Szczawnicy, bo 92 proc. W\u00a0sumie oblicza si\u0119, \u017ce na Podhalu ok. 30 tys. ludzi pobra\u0142o g\u00f3ralsk\u0105 kenkart\u0119. Cz\u0119\u015b\u0107 na pewno dobrowolnie, wielu \u2013 nie brak takich \u015bwiadectw \u2013 pod przymusem, ze strachu, z\u00a0niewiedzy czy z\u00a0prze\u015bwiadczenia o\u00a0swojej tradycyjnej odr\u0119bno\u015bci (czuli si\u0119 z \u201edziada pradziada g\u00f3ralami\u201d).<\/p>\n
\nAutor: Wies\u0142aw W\u0142adyka<\/p>\n