![\"\"](\"http:\/\/polonus.sk\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/zol.jpeg\" "\\"zol\\"")
<\/a><\/p>\n <\/p>\n
Jednym z\u00a0najwi\u0119kszych osi\u0105gni\u0119\u0107 polskiej dyplomacji by\u0142o zawarcie w\u00a01533\u00a0r. wieczystego pokoju z\u00a0Turcj\u0105. Przetrwa\u0142 przez niemal sto lat, naruszany cz\u0119sto przez islamskich Tatar\u00f3w i\u00a0polskich w\u00f3wczas Kozak\u00f3w. Ale w\u00a01618\u00a0r. dosz\u0142o do otwartego konfliktu.<\/p>\n
\u201eWojna z\u00a0Turki nie igraszka\u201d \u2013 pisa\u0142 Stanis\u0142aw \u017b\u00f3\u0142kiewski, \u00f3wczesny kanclerz i\u00a0hetman wielki koronny. Dlatego wola\u0142 zawrze\u0107 z\u00a0wezyrem Iskenderem pasz\u0105 uk\u0142ad w\u00a0Buszy, kt\u00f3ry cz\u0119\u015b\u0107 magnat\u00f3w kresowych uzna\u0142a za ha\u0144bi\u0105cy, gdy\u017c oznacza\u0142 wycofanie si\u0119 Polski z\u00a0ksi\u0119stw naddunajskich. Hetmana obarczono te\u017c win\u0105 za pora\u017ck\u0119 pod Oryninem, kiedy to nie zdo\u0142a\u0142 zatrzyma\u0107 \u0142upie\u017cczych rajd\u00f3w dzikiej ordy budziackiej Kantymira i\u00a0krymskiej ka\u0142gi Dewleta Gireja, brata chana. \u201eA\u00a0nasi, nie jako rycerscy ludzi, ale baby w\u0142a\u015bnie albo raczej kurwy, z\u00a0obozu nie \u015bmia\u0142 \u017caden wyst\u0105pi\u0107 na nich\u201d \u2013 biada\u0142 Samuel Maskiewicz w\u00a0swym diariuszu.<\/p>\n
\u017b\u00f3\u0142kiewski od czas\u00f3w K\u0142uszyna (1610\u00a0r. \u2013 patrz POLITYKA 27\/10) uznawany by\u0142 za kunktatora. Mo\u017cne rody nie wierzy\u0142y ju\u017c w\u00a0jego umiej\u0119tno\u015bci polityczno-militarne do tego stopnia, \u017ce si\u0142y Zbaraskich, Sieniawskich, Wi\u015bniowieckich, Czartoryskich sta\u0142y pod Oryninem w\u00a0odr\u0119bnym obozie. Ponadto polityka utrzymywania pokoju z\u00a0Turcj\u0105 przysparza\u0142a ponad 70-letniemu hetmanowi wiele zgryzot. Pow\u00f3d wydaje si\u0119 oczywisty: rody Potockich, Koreckich, Wi\u015bniowieckich i\u00a0inne by\u0142y spokrewnione z\u00a0hosudarami mo\u0142dawskimi z\u00a0rodu Mohy\u0142\u00f3w; pali\u0142y si\u0119 wi\u0119c do wojny nad Dunajem, bo tam czeka\u0142y ziemie, maj\u0105tki i\u00a0tytu\u0142y. W\u00a01612\u00a0r. Stefan Potocki, bez zezwolenia kr\u00f3la, wdar\u0142 si\u0119 do Mo\u0142dawii, ale poni\u00f3s\u0142 kl\u0119sk\u0119 pod Sasowym Rogiem i\u00a0dosta\u0142 si\u0119 do niewoli. Podobne dzia\u0142ania, z\u00a0lepszym powodzeniem, prowadzi\u0142 knia\u017a Samuel Korecki, wynosz\u0105c na tron swego szwagra Aleksandra Mohy\u0142\u0119.<\/p>\n
\u017b\u00f3\u0142kiewski, z\u00a0biegiem lat czo\u0142owy regalista, by\u0142 przeciwny takiej samowoli: pozyska\u0142 tym samym zaufanie kr\u00f3la Zygmunta III. I\u00a0tak po zawarciu traktatu w\u00a0Buszy, mimo sprzeciwu opinii szlacheckiej, kr\u00f3l mianowa\u0142 \u017b\u00f3\u0142kiewskiego kanclerzem, a\u00a0zaraz potem hetmanem wielkim koronnym. Pan na \u017b\u00f3\u0142kwi osi\u0105gn\u0105\u0142 pozycj\u0119 swego zmar\u0142ego przyjaciela i\u00a0mentora Jana Zamoyskiego.<\/p>\n
Ale pokojem wieczystym zachwia\u0142a nie tylko sytuacja w\u00a0Mo\u0142dawii.<\/strong> W\u00a01619\u00a0r. Wiede\u0144 by\u0142 oblegany przez ksi\u0119cia Siedmiogrodu Gabriela Bethlena, kt\u00f3ry d\u0105\u017cy\u0142 do odbudowy W\u0119gier. Za cichym zezwoleniem kr\u00f3la i\u00a0\u017b\u00f3\u0142kiewskiego polscy lisowczycy (oddzia\u0142 lekkiej jazdy sformowany w 1615 r. przez p\u0142k. Aleksandra Lisowskiego, utrzymuj\u0105cy si\u0119 z rabunku i zdobytych \u0142up\u00f3w) przeszli przez Karpaty i\u00a0rozbili w\u00a0listopadzie si\u0142y siedmiogrodzkie pod Humiennem. Jednak\u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 Bethlen by\u0142 lennikiem su\u0142tana i\u00a0to otwiera\u0142o pole konfliktu polsko-tureckiego.<\/p>\nPopycha\u0142y te\u017c do wojny polsko-tureckiej dzia\u0142ania Kozak\u00f3w, kt\u00f3rzy na swych czajkach pod Jackiem Niedorowiczem Brodawk\u0105 nie tylko grabili galery tureckie, ale te\u017c podp\u0142ywali do wybrze\u017cy Morza Czarnego i\u00a0\u015bwiecili \u0142unami po\u017car\u00f3w pa\u0142acom su\u0142tana nad Bosforem. A\u00a0Kozacy byli poddanymi kr\u00f3la polskiego i\u00a0to na niego spada\u0142o odium. Nad atakiem na Polsk\u0119 pracowa\u0142a te\u017c dyplomacja kr\u00f3la Gustawa Adolfa. Gra szwedzka nie wymaga\u0142a szczeg\u00f3lnych wysi\u0142k\u00f3w, gdy\u017c na dworze nowego, agresywnego m\u0142odego su\u0142tana Osmana II rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 odlot go\u0142\u0119bi i\u00a0nalot jastrz\u0119bi pr\u0105cych do ukarania Lechistanu. Pierwszym ruchem mia\u0142o by\u0107 usuni\u0119cie z\u00a0hospodarstwa mo\u0142dawskiego sprzyjaj\u0105cego Polsce Gaspara Grazzianiego i\u00a0wyniesienie na tron uleg\u0142ego wobec Turcji Aleksandra Eliasza.<\/p>\n
\u017b\u00f3\u0142kiewski by\u0142 dobrze zorientowany w\u00a0sytuacji dzi\u0119ki swym szpiegom. Wielokro\u0107 donosi\u0142 o\u00a0tym kr\u00f3lowi i\u00a0senatorom. 20 czerwca 1620\u00a0r. z\u00a0rodzinnej \u017b\u00f3\u0142kwi ostrzega\u0142 prymasa Wawrzy\u0144ca Gembickiego w\u00a0dramatycznym tonie: \u201eJu\u017c \u017cadna nadzieja nie zostawa pokoju z\u00a0Turki\u201d.<\/p>\n
Zagro\u017cony przez najazd islamski hospodar Grazziani chcia\u0142 si\u0119 odda\u0107 pod zwierzchnictwo kr\u00f3lowi. 15 lipca kr\u00f3l zaproponowa\u0142 uderzenie prewencyjne na Mo\u0142dawi\u0119. Ale ostateczn\u0105 decyzj\u0119 powierzono \u017b\u00f3\u0142kiewskiemu, kt\u00f3ry 25 sierpnia zdecydowa\u0142 si\u0119 przekroczy\u0107 granic\u0119 na Dniestrze. Przedtem napisa\u0142 niezwyk\u0142y list do kr\u00f3la, bolej\u0105c nad prywat\u0105 Polak\u00f3w, kt\u00f3ra \u201emnie necesitowa\u0142a obmowiskami\u2026 mnie niewinnie ur\u0105gano\u201d. W\u00a0razie kl\u0119ski \u2013 \u201ePanie Bo\u017ce uchro\u0144, co przeciwnego: nieszcz\u0119\u015bciu Rzeczypospolitej nie chc\u0119 by\u0107 superstes<\/em> [pozosta\u0142y przy \u017cyciu ]. Dawno-m tego szuka\u0142, nie nad wol\u0119 swoj\u0105 rad \u017cywot po\u0142o\u017c\u0119 dla wiary \u015bwi\u0119tej, dla s\u0142u\u017cby waszej kr\u00f3lewskiego mo\u015bci, dla Rzeczypospolitej\u2026 a zaw\u017cdy zazdro\u015bciwe Petuliusz\u00f3w j\u0119zyki ucichn\u0105\u201d. List do kr\u00f3la hetman zatytu\u0142owa\u0142: in vim testamenti<\/em> \u2013 zamiast testamentu.<\/p>\nPoza czynnikami politycznymi wyprawa na Mo\u0142dawi\u0119 mia\u0142a wi\u0119c oczy\u015bci\u0107 dobre imi\u0119 hetmana. Koncentracj\u0119 wojska i\u00a0przepraw\u0119 przez Dniestr organizowa\u0142a przysz\u0142a gwiazda polskich wodz\u00f3w \u2013 m\u0142ody hetman polny Stanis\u0142aw Koniecpolski. Na wie\u015b\u0107 o\u00a0marszu hetman\u00f3w Grazziani uwi\u0119zi\u0142 pos\u0142\u00f3w Iskendera, a\u00a0mieszka\u0144cy Jass wymordowali Turk\u00f3w. Po po\u0142\u0105czeniu swego ledwie 600-osobowego oddzia\u0142u z\u00a0Polakami hospodar mo\u0142dawski radzi\u0142 maszerowa\u0107 na Tehini\u0119, nim Iskender z\u0142\u0105czy si\u0119 z\u00a0Tatarami. Tam, po pobiciu s\u0142abych jeszcze si\u0142 wezyra, nale\u017ca\u0142o uchwyci\u0107 przeprawy na Dunaju. Plan by\u0142 dobry, ale ryzykowny, wi\u0119c \u017b\u00f3\u0142kiewski wybra\u0142 wariant ostro\u017cniejszy: marsz na Jassy i\u00a0obsadzenie pod Cecor\u0105 nad Prutem starych pozycji, pami\u0119taj\u0105cych jeszcze czasy Zamoyskiego. W\u00a01595\u00a0r. wielki kanclerz nie tylko obroni\u0142 tutaj wojska polskie przed Tatarami, ale zmusi\u0142 chana krymskiego do korzystnych dla Polski rokowa\u0144.<\/p>\n
12 wrze\u015bnia 1620\u00a0r. oddzia\u0142y polskie, licz\u0105ce z\u00a0posi\u0142kami ok. 10\u00a0tys. \u017co\u0142nierzy, wesz\u0142y w\u00a0okopy Cecory.<\/strong> Miejsce by\u0142o nadzwyczaj obronne, otoczone zakolami Prutu, a\u00a0od czo\u0142a bronione wysokim na 2,2 m wa\u0142em z\u00a013 bastionami i\u00a04 bramami do wypad\u00f3w na przeciwnika. Jak wskazuje autor monografii o\u00a0Cecorze Ryszard Majewski, mankamentem by\u0142o to, \u017ce \u201eobsadzenie pozycji cecorskiej spycha\u0142o wojska polskie do obrony\u201d. Jednak\u017ce bieg wypadk\u00f3w wykaza\u0142, \u017ce mo\u017cliwy by\u0142 do przeprowadzenia tak\u017ce wariant obronno-zaczepny. Tym bardziej \u017ce si\u0142y Iskendera paszy \u2013 \u0142\u0105cznie z\u00a0Tatarami krymskimi Dewleta Gireja i\u00a0sk\u0142\u00f3con\u0105 z\u00a0nim ord\u0105 budziack\u0105 oraz dobrudzk\u0105 murzy Kantymira \u2013 nie g\u00f3rowa\u0142y liczebnie nad Polakami.<\/p>\nSi\u0142y polskie da\u0142y si\u0119 jednak w\u00a0pierwszym starciu zaskoczy\u0107: 17 wrze\u015bnia stra\u017c przednia Kantymira sp\u0119dzi\u0142a podjazd stra\u017cnika koronnego Jana Odrzywolskiego. Nast\u0119pnego dnia g\u0142\u00f3wne wojska turecko-tatarskie pod Chosyrem pasz\u0105 usi\u0142owa\u0142y rozbi\u0107 lisowczyk\u00f3w biwakuj\u0105cych poza obozem hetma\u0144skim. \u017b\u00f3\u0142kiewski zorientowa\u0142 si\u0119 w\u00a0zagro\u017ceniu i\u00a0wspar\u0142 lisowczyk\u00f3w rajtari\u0105 Hermana Denhoffa i\u00a0jazd\u0105 kozack\u0105 Odrzywolskiego. Iskender odpowiedzia\u0142 kolejnym przeciwnatarciem jazdy zza wzg\u00f3rz i\u00a0dopiero zmrok przerwa\u0142 zaciek\u0142\u0105 walk\u0119.<\/p>\n
Zapa\u0142 bitewny Polak\u00f3w przekona\u0142 hetmana, \u017ce mo\u017ce stoczy\u0107 generaln\u0105 bitw\u0119. Po rekonesansie wybra\u0142 jednak wariant obronno-zaczepny. Polega\u0142 on na wyprowadzeniu na przedpole jazdy os\u0142oni\u0119tej na skrzyd\u0142ach czterema rz\u0119dami tabor\u00f3w, obsadzonych piechot\u0105 i\u00a0dzia\u0142kami. Prawym taborem dowodzi\u0142 artylerzysta Teofil Szemberg, lewym Wolmar Farensbach. Za nimi stan\u0119\u0142y w\u00a0trzech rzutach, id\u0105c od prawej, pu\u0142ki Miko\u0142aja Strusia, Koniecpolskiego, \u017b\u00f3\u0142kiewskiego, Marcina Kazanowskiego i\u00a0Koreckiego. Wszyscy mieli ogromne do\u015bwiadczenie wojenne, byli wspania\u0142ymi dow\u00f3dcami, zahartowanymi w\u00a0wojnach z\u00a0Moskw\u0105 i\u00a0Szwedami, s\u0142u\u017cyli pod \u017b\u00f3\u0142kiewskim, m.in. pod K\u0142uszynem. Zamiast odwodu \u017b\u00f3\u0142kiewski na stykach tabor\u00f3w z\u00a0wa\u0142ami ustawi\u0142 od prawej lisowczyk\u00f3w Walentego Rogawskiego, a\u00a0na lewej s\u0142ynnego zago\u0144czyka i\u00a0specjalist\u0119 od Tatar\u00f3w Stefana Chmieleckiego.<\/p>\n
Plan hetman\u00f3w nale\u017cy uzna\u0107 za udany. Jednak\u017ce wojska polskie rozci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 na 1,2 km, przy g\u0142\u0119boko\u015bci a\u017c 1 km, w\u00a0trzech rzutach, co znacznie utrudnia\u0142o manewr. Szyki jazdy zosta\u0142y zbyt \u015bcie\u015bnione. Szyk turecko-tatarski by\u0142 dwukrotnie d\u0142u\u017cszy i\u00a0o\u00a0po\u0142ow\u0119 mniej urzutowany, oskrzydlaj\u0105cy Polak\u00f3w od lewego skrzyd\u0142a, dowodzonego przez Dewleta Gireja, i\u00a0od prawego (Jussuf pasza). Sam Iskender stan\u0105\u0142 w\u00a0centrum, oczekuj\u0105c, \u017ce \u201ewielki worek, w\u00a0kt\u00f3ry mieli wej\u015b\u0107 Polacy\u201d, zostanie otoczony i\u00a0zniszczony przez mahometan.<\/p>\n
\u017b\u00f3\u0142kiewski rozpocz\u0105\u0142 manewr 19 wrze\u015bnia o\u00a0godz. 8 rano. Skutki ustawienia polskich szyk\u00f3w okaza\u0142y si\u0119 jednak op\u0142akane.<\/strong> Tabor lewy Farensbacha posuwa\u0142 si\u0119 zbyt blisko \u015brodka, a\u00a0na prawym skrzydle tabor Szemberga by\u0142 coraz bardziej spychany przez id\u0105c\u0105 do walki jazd\u0119, ustawiaj\u0105c si\u0119 uko\u015bnie do szyk\u00f3w i\u00a0ods\u0142aniaj\u0105c front polskich wojsk. Koniecpolski rozkaza\u0142 cofn\u0105\u0107 prawy tabor, ale z\u00a0przyczyn ambicjonalnych pu\u0142kownik Jakub Stru\u015b nie wykona\u0142 polecenia. \u017b\u00f3\u0142kiewski rzuci\u0142 do szar\u017cy husari\u0119, ale odnios\u0142a tylko cz\u0119\u015bciowy sukces, ponosz\u0105c wysokie straty. Na dodatek luka wytworzona mi\u0119dzy taborem a\u00a0wa\u0142ami cecorskimi by\u0142a z\u00a0coraz wi\u0119kszym trudem broniona przez lisowczyk\u00f3w Rogawskiego, wolontariuszy i\u00a0Mo\u0142dawian. Tutaj Dewlet Girej po po\u0142udniu rzuci\u0142 swe si\u0142y.<\/p>\nI\u00a0wtedy \u201enajbardziej p\u0142ocha jazda wo\u0142oska\u201d \u2013 jak nazywano Mo\u0142dawian \u2013 przesz\u0142a na stron\u0119 tatarsk\u0105! Mimo silnego ognia piechoty na wa\u0142ach, Rogawski nie by\u0142 w\u00a0stanie oprze\u0107 si\u0119 natarciu Tatar\u00f3w i\u00a0szyki lisowczyk\u00f3w si\u0119 rozsypa\u0142y. Orda przedar\u0142a si\u0119 na ty\u0142y pu\u0142ku Strusia i\u00a0pu\u0142k\u00f3w hetma\u0144skich. Husaria, nie mog\u0105c si\u0119 rozp\u0119dzi\u0107 i\u00a0u\u017cy\u0107 kopii, wobec gwa\u0142townego impetu \u0107my tatarskiej cofn\u0119\u0142a si\u0119 za wa\u0142y. To samo uczyni\u0142y chor\u0105gwie lekkie, po wykonaniu trzech ma\u0142o skutecznych kontrszar\u017c.<\/p>\n
Korecki i\u00a0Chmielecki na lewym skrzydle odparli w\u015bciek\u0142e ataki Kantymira, ale wycofali si\u0119 do obozu. Morale wojska za\u0142ama\u0142o si\u0119 tak bardzo, \u017ce nikt nie kwapi\u0142 si\u0119 z\u00a0odsiecz\u0105. Z\u00a0okr\u0105\u017cenia wyrwa\u0142o si\u0119 jedynie kilka woz\u00f3w z\u00a0hakownicami i\u00a0ranny gen. Szemberg. Reszta, ok. 2,5\u00a0tys. \u017co\u0142nierzy, zgin\u0119\u0142a lub posz\u0142a w\u00a0jasyr.<\/p>\n
\u017b\u00f3\u0142kiewski w\u00a0wiadomo\u015bci do kr\u00f3la przedstawi\u0142 starcie jako nierozstrzygni\u0119te. Jednocze\u015bnie, \u015bwiadom zagro\u017cenia, zwo\u0142a\u0142 narad\u0119 wojenn\u0105, na kt\u00f3rej przedstawi\u0142 plan wycofania si\u0119 spod Cecory lewym brzegiem Prutu na Mohylew. Natomiast Korecki, Stru\u015b, Walenty Kalinowski i\u00a0hospodar Grazziani chcieli wycofywa\u0107 si\u0119 prawym brzegiem na \u015aniaty\u0144. By zyska\u0107 na czasie, hetman rozpocz\u0105\u0142 pertraktacje z\u00a0Iskenderem pasz\u0105.<\/p>\n
I\u00a0wtedy Grazziani si\u0119 wystraszy\u0142, \u017ce cen\u0105 za wycofanie si\u0119 Polak\u00f3w z\u00a0Mo\u0142dawii b\u0119dzie wydanie go Turkom. Nam\u00f3wi\u0142 do ucieczki Kalinowskiego i\u00a0z\u00a020 na 21 wrze\u015bnia nasta\u0142a noc grozy. Za Grazzianim i\u00a0Kalinowskim ruszyli na prawy brzeg Prutu spanikowani \u017co\u0142nierze, przekonani, \u017ce hetmani uchodz\u0105. O\u00a0p\u00f3\u0142nocy sza\u0144ce polskie by\u0142y puste, wi\u0119c lisowczycy, Kozacy i\u00a0czelad\u017a rzucili si\u0119 do rabowania opuszczonego obozu. Panik\u0119 opanowali nie tyle hetmani, ile nurty Prutu, poch\u0142aniaj\u0105c Kalinowskiego i\u00a0wiele ofiar. Grazzianiego zamordowali bojarzy, reszta uciekaj\u0105cych na og\u00f3\u0142 wpada\u0142a w\u00a0r\u0119ce ordy.<\/p>\n
Ocala\u0142ych \u017co\u0142nierzy do powrotu nam\u00f3wi\u0142 Marcin Kazanowski. Nigdy dot\u0105d Polacy nie ulegli a\u017c takiej panice, i\u00a0to w\u00a0obliczu r\u00f3wnorz\u0119dnej liczby wroga. Przemoczony do suchej nitki Korecki zawr\u00f3ci\u0142 do obozu i\u00a0zarzuci\u0142 \u017b\u00f3\u0142kiewskiemu, \u017ce to on wywo\u0142a\u0142 pop\u0142och w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy. Na to hetman odrzek\u0142, \u017ce on tu stoi i\u00a0woda z\u00a0niego nie ciecze. Armia polska liczy\u0142a ju\u017c tylko 5,5\u00a0tys. \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n
Tymczasem Iskender do\u015b\u0107 nieoczekiwanie przys\u0142a\u0142 propozycj\u0119 rokowa\u0144.<\/strong> Zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce bez artylerii i\u00a0piechoty obozu polskiego nie zdob\u0119dzie, ponadto obawia\u0142 si\u0119 polskiej odsieczy. \u017b\u0105da\u0142 100\u00a0tys., a\u00a0potem 20\u00a0tys. czerwonych z\u0142otych za odst\u0105pienie od obl\u0119\u017cenia. Ale hetman mia\u0142 w\u00a0pami\u0119ci obra\u017aliwe okrzyki szlachty na sejmikach. 28 wrze\u015bnia uk\u0142ady zosta\u0142y zerwane.<\/p>\nOrganizacj\u0119 taboru, kt\u00f3ry mia\u0142 si\u0119 przedrze\u0107 do granic polskich, hetman powierzy\u0142 Koreckiemu. Knia\u017a opar\u0142 si\u0119 na wzorach husyckich i\u00a029 wrze\u015bnia wa\u0142y zosta\u0142y szybko rozkopane i\u00a0spoza nich wysun\u0105\u0142 si\u0119 od czo\u0142a tabun sp\u0119tanych koni, chroni\u0105cych front taboru z\u0142o\u017cony z\u00a06\u20137 rz\u0119d\u00f3w woz\u00f3w. Nawet husaria sz\u0142a pieszo, a\u00a0to zapewne dla uniemo\u017cliwienia ucieczki. Tabor posuwa\u0142 si\u0119 w\u00a0kierunku oddalonego o\u00a0ok. 150 km Mohylewa, podczas gdy Tatarzy run\u0119li na opuszczony ob\u00f3z cecorski, by zrabowa\u0107 to, co jeszcze w\u00a0nim zosta\u0142o.<\/p>\n
Pomimo jar\u00f3w, rzeczek, atak\u00f3w ordy i\u00a0jazdy tureckiej tabor porusza\u0142 si\u0119 sprawnie i\u00a0odrzuca\u0142 ogniem dzia\u0142 i\u00a0hakownic Tatar\u00f3w. Odparto 17 atak\u00f3w. Najbardziej dokucza\u0142 g\u0142\u00f3d: gdy Polacy natrafili na pole z\u00a0kapust\u0105, wyjedli j\u0105 \u201etak dobrze, \u017ce tylko ziemia czarna zosta\u0142a\u201d. 5 pa\u017adziernika, po przebyciu rzeki Reut, Polacy znale\u017ali si\u0119 10 km od Mohylewa i\u00a0zbawczej granicy na Dniestrze. Nie mog\u0105c rozbi\u0107 taboru, zrezygnowani Turcy oddalili si\u0119 ju\u017c na 50\u201370 km, a\u00a0Tatarzy zaprzestali atak\u00f3w, \u0142upi\u0105c Podole i\u00a0Pokucie. Tabor niepokoi\u0142a jedynie \u2013 uchodz\u0105ca za najdziksz\u0105 \u2013 orda budziacka i\u00a0dobrudzka Kantymira.<\/p>\n
Hetman s\u0142a\u0142 ju\u017c uniwersa\u0142y wzywaj\u0105ce szlacht\u0119 Podola pod bro\u0144, cho\u0107 przeczucie \u015bmierci go nie opuszcza\u0142o. W\u00a0przeddzie\u0144 tragicznych wydarze\u0144 pisa\u0142 do \u017cony Reginy z\u00a0Herbert\u00f3w: \u201ePrzeto nie turbuj waszmo\u015b\u0107, najukocha\u0144sza ma\u0142\u017conko, B\u00f3g czuwa\u0107 b\u0119dzie nad nami, a\u00a0chocia\u017cbym i\u00a0poleg\u0142, to ja stary i\u00a0na us\u0142ugi Rzeczypospolitej ju\u017c niezdatny\u201d. Przeczu\u0142 katastrof\u0119, kt\u00f3ra nadesz\u0142a: gdy Dniestr by\u0142 ju\u017c w\u00a0zasi\u0119gu r\u0119ki, do taboru noc\u0105 wdar\u0142 si\u0119 Kantymir. \u017b\u00f3\u0142kiewski, \u201epo\u017cegnawszy si\u0119 z\u00a0synem i\u00a0przez spowied\u017a \u015bwi\u0119t\u0105 przed kap\u0142anem Szymonem uczynion\u0105 oczy\u015bciwszy si\u0119 z\u00a0grzechu\u201d, przebi\u0142 swego konia szabl\u0105 i\u00a0rozpocz\u0105\u0142 pieszy marsz z\u00a0300 \u017co\u0142nierzami. Obok szed\u0142 Koniecpolski. Podstawiono hetmanowi konia, ale nie wsiad\u0142 na niego dowodz\u0105c: \u201eMi\u0142o mi przy was umiera\u0107. Niech Pan B\u00f3g nade mn\u0105 wyrok sw\u00f3j, kt\u00f3ry uczyni\u0142, sko\u0144czy\u201d. W\u00a0ko\u0144cu zmuszono ledwo id\u0105cego \u017b\u00f3\u0142kiewskiego, kt\u00f3ry jeszcze w\u00a01588\u00a0r. pod Byczyn\u0105 otrzyma\u0142 ci\u0119\u017cki postrza\u0142 w\u00a0kolano, by dosiad\u0142 konia jakiego\u015b \u017co\u0142nierza, kt\u00f3ry postrada\u0142 zmys\u0142y. Rano Turcy odnale\u017ali cia\u0142o 73-letniego hetmana: walczy\u0142 do ko\u0144ca, mia\u0142 ran\u0119 ci\u0119t\u0105 na skroni i\u00a0odr\u0105ban\u0105 praw\u0105 r\u0119k\u0119. Jego g\u0142ow\u0119 Iskender pasza wys\u0142a\u0142 su\u0142tanowi Osmanowi II, kt\u00f3ry powiesi\u0142 j\u0105 nad wej\u015bciem do seraju. Do niewoli dostali si\u0119 hetman Koniecpolski, Korecki (powt\u00f3rnie, tym razem zosta\u0142 zaduszony), Stru\u015b, Miko\u0142aj Potocki, Aleksander Ba\u0142aban. Armia koronna przesta\u0142a istnie\u0107.<\/p>\n
Regina \u017b\u00f3\u0142kiewska wykupi\u0142a cia\u0142o, kt\u00f3re spocz\u0119\u0142o w\u00a0kolegiacie \u017c\u00f3\u0142kiewskiej. W\u00a0miejscu zgonu ich syn Jan w\u00a01621\u00a0r., pod os\u0142on\u0105 roty husarskiej i\u00a0za cichym przyzwoleniem Turk\u00f3w, nakaza\u0142 robotnikom zbudowa\u0107 pomnik na usypanym kurhanie, m.in. z\u00a0cytatem wyrytym przez rzemie\u015blnik\u00f3w gda\u0144skich na br\u0105zowej p\u0142ycie: Quisquis ades, quam dulce et decorum pro patria mori, ex me disce<\/em> \u2013 Kimkolwiek jeste\u015b, ucz si\u0119, jak s\u0142odko i\u00a0zaszczytnie jest za ojczyzn\u0119 umiera\u0107. (Pomnik rozebra\u0142 w\u00a01868\u00a0r. jaki\u015b diak, kt\u00f3ry uroi\u0142 sobie, \u017ce pod nim s\u0105 skarby; odbudowany zosta\u0142 ok. 1912\u00a0r., a\u00a0w\u00a02003\u00a0r. odnowiony przez zesp\u00f3\u0142 konserwator\u00f3w dr.\u00a0J\u00f3zefa Smazy i\u00a0na nowo po\u015bwi\u0119cony przez prymasa J\u00f3zefa Glempa).<\/p>\n\u201eNigdy bowiem Korona Polska nie ponios\u0142a takiej kl\u0119ski\u201d \u2013 \u017cali\u0142 si\u0119 w\u00a01620\u00a0r. jeden z\u00a0kronikarzy.<\/strong> Wypada wi\u0119c zastanowi\u0107 si\u0119, jaka by\u0142a w\u00a0tym rola wielkiego hetmana? Historycy s\u0105 mocno podzieleni: Ryszard Majewski mia\u0142 hetmanowi za z\u0142e, \u017ce nie pomaszerowa\u0142 nad Dunaj i\u00a0zrezygnowa\u0142 z\u00a0akcji zaczepnych. Z\u00a0kolei Wies\u0142aw Majewski dowodzi\u0142 trafno\u015bci plan\u00f3w \u017b\u00f3\u0142kiewskiego, zepsutych jednakowo\u017c przez brak dyscypliny i\u00a0nieudolno\u015b\u0107 w\u00a0dowodzeniu obu hetman\u00f3w: jeden by\u0142 zbyt m\u0142ody, drugi zbyt stary, a\u00a0wi\u0119c zachowawczy. Wa\u017cny by\u0142 te\u017c aspekt psychologiczny, tak redukowany przez klasycznych historiograf\u00f3w. Hetmanowi, od czas\u00f3w Buszy i\u00a0Orynina, nie ufano; jego \u0142agodno\u015b\u0107 brano za brak zdecydowania i\u00a0odwagi, uwa\u017cano go za polityka dworu, a\u00a0nie stronnictw i\u00a0wolno\u015bci magnackich. Po pr\u00f3bie ucieczki spod Cecory hetman nikogo nie ukara\u0142 surowo, jak to czyni\u0142 jego nauczyciel Zamoyski. \u017b\u00f3\u0142kiewski zaliczany jest do najbardziej humanitarnych dow\u00f3dc\u00f3w w\u00a0polskich dziejach: sw\u0105 \u015bmierci\u0105 pragn\u0105\u0142 wstrz\u0105sn\u0105\u0107 sumieniami niesfornych magnat\u00f3w i\u00a0szlachty. Ale polskie wojsko, pozbawione silnej, karz\u0105cej r\u0119ki hetman\u00f3w, rozprz\u0119g\u0142o si\u0119 im zupe\u0142nie. Tej kl\u0119ski Polska mog\u0142a unikn\u0105\u0107, gdyby by\u0142 to \u017b\u00f3\u0142kiewski z\u00a0czas\u00f3w bitwy nad Telezyn\u0105 w\u00a0Mo\u0142dawii i\u00a0pod K\u0142uszynem w\u00a0Rosji.<\/p>\nHetman zgin\u0105\u0142 na polu bitwy, funduj\u0105c przysz\u0142ym pokoleniom wielki mit. To na jego legendzie wychowa si\u0119 prawnuk Jan Sobieski, kt\u00f3ry \u2013 wedle podania \u2013 zosta\u0142 jako dziecko po\u0142o\u017cony na trumnie \u017b\u00f3\u0142kiewskiego. Wtedy to trumna hetmana mia\u0142a p\u0119kn\u0105\u0107 i\u00a0mia\u0142 odezwa\u0107 si\u0119 g\u0142os: \u201eOto z\u00a0ko\u015bci naszych powsta\u0142 m\u015bciciel\u201d.
\nWi\u0119cej pod adresem http:\/\/www.polityka.pl\/historia\/1514940,1,smierc-hetmana-zolkiewskiego.read#ixzz24qZWQfYc<\/a><\/p>\nAutor. Jerzy Besala<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n
<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jednym z\u00a0najwi\u0119kszych osi\u0105gni\u0119\u0107 polskiej dyplomacji by\u0142o zawarcie w\u00a01533\u00a0r. wieczystego pokoju z\u00a0Turcj\u0105. Przetrwa\u0142 przez niemal sto lat, naruszany cz\u0119sto przez islamskich Tatar\u00f3w i\u00a0polskich w\u00f3wczas Kozak\u00f3w. Ale w\u00a01618\u00a0r. dosz\u0142o do otwartego konfliktu. \u201eWojna z\u00a0Turki nie igraszka\u201d \u2013 pisa\u0142 Stanis\u0142aw \u017b\u00f3\u0142kiewski, \u00f3wczesny kanclerz i\u00a0hetman wielki koronny. Dlatego wola\u0142 zawrze\u0107 z\u00a0wezyrem Iskenderem pasz\u0105 uk\u0142ad w\u00a0Buszy, kt\u00f3ry cz\u0119\u015b\u0107 magnat\u00f3w […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-300","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-z-dejin-polska-zaujimavosti-novinky-aktuality"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/300","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=300"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/300\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=300"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=300"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=300"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}