![\"\"](\"http:\/\/polonus.sk\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/sedziwoj.jpg\" "\\"sedziwoj\\"")
<\/a><\/p>\nBy\u0142 najpopularniejszym alchemikiem w XVII wiecznej Europie. Kr\u00f3lowie b\u0142agali go, by zdradzi\u0142 im tajemnic\u0119 kamienia filozoficznego. On dowi\u00f3d\u0142, \u017ce alchemia to nie tylko tzw. „czary mary“. Mi\u0119dzy innymi dzi\u0119ki jego badaniom alchemia da\u0142a pocz\u0105tek prawdziwym dyscyplinom nauki – chemii i fizyce.<\/strong><\/p>\n Alchemi\u0105 interesowano si\u0119 ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci, zw\u0142aszcza na Bliskim Wschodzie i w krajach basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego: Hiszpanii, Grecji i Egipcie. G\u0142\u00f3wnym celem alchemii by\u0142o odnalezienie kamienia filozoficznego, maj\u0105cego zdolno\u015b\u0107 przemiany wszelkiej materii (zw\u0142aszcza metalu nieszlachetnego) w z\u0142oto. Eksperymentatorzy nie pozbawieni byli r\u00f3wnie\u017c ch\u0119ci dzia\u0142ania dla dobra wsp\u00f3lnego – szukali panaceum, czyli eliksiru \u017cycia – lekarstwa chroni\u0105cego od wszelkich chor\u00f3b, zapewniaj\u0105cego wieczn\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107 i przed\u0142u\u017caj\u0105cego \u017cycie. W tym czasie alchemia wi\u0119cej mia\u0142a w sobie z czar\u00f3w – skupia\u0142a r\u00f3\u017cne staro\u017cytne tradycje, systemy filozoficzne i doktryny (w tym astrologi\u0119, greck\u0105 i egipsk\u0105 mitologi\u0119, magi\u0119 i mistyk\u0119). Nie mog\u0142a przy tym pochwali\u0107 si\u0119 przekonuj\u0105cymi i rzetelnymi do\u015bwiadczeniami naukowymi.<\/p>\n Podstaw\u0105 alchemii \u015bredniowiecznej sta\u0142o si\u0119 funkcjonuj\u0105ce w staro\u017cytno\u015bci na papirusach egipskich i manuskryptach greckich zdanie: „Tego, czego oczekujesz, nie osi\u0105gniesz, je\u017celi cia\u0142om nie odbierzesz ich stanu cielesnego i je\u017celi substancji bezcielesnych nie zdo\u0142asz przekszta\u0142ci\u0107 w cia\u0142a“. W XIII i XIV stuleciu moda na alchemi\u0119 by\u0142a tak powszechna, \u017ce zaniepokojony papie\u017c Jan XXII w wydanej w 1317 roku bulli ostrzega\u0142: „N\u0119dzni alchemi\u015bci obiecuj\u0105 to, czego nie spe\u0142niaj\u0105“. Na nic si\u0119 to jednak zda\u0142o, alchemi\u0105 parali si\u0119 mnisi i uczeni m.in. Albert Magnus, Arnold de Villanova, Roger Bacon i wielu innych.<\/p>\n W kolejnych stuleciach do kr\u0119gu zainteresowanych t\u0105 praktyk\u0105 do\u0142\u0105czyli uczeni uniwersyteccy, kr\u00f3lowie, magnaci oraz zwykli szarlatani. Czego by nie m\u00f3wi\u0107 o alchemii, trzeba przyzna\u0107, \u017ce w trakcie wielowiekowych eksperyment\u00f3w przyczyni\u0142a si\u0119 do faktycznych sukces\u00f3w naukowych. Co prawda alchemikom nigdy nie uda\u0142o si\u0119 pozyska\u0107 z\u0142ota, ale co znamienitsi z nich odkryli i zbadali szereg kwas\u00f3w nieorganicznych (azotowy, siarkowy i solny) oraz pewne sole np. chlorek rt\u0119ciowy oraz kilka pierwiastk\u00f3w chemicznych \u2013 arsen, antymon, bizmut i fosfor. Opracowali metody rozpuszczania substancji sta\u0142ych, zag\u0119szczania roztwor\u00f3w, stapiania i krystalizowania.<\/p>\n Eksperymenty alchemiczne by\u0142y nie tylko kosztowne, ale i niebezpieczne dla zdrowia i \u017cycia (eksperymentowano z rt\u0119ci\u0105, solami i rudami metali). Przekona\u0142 si\u0119 o tym np. Rudolf II Habsburg \u2013 niezr\u00f3wnowa\u017cony w\u0142adca kilku europejskich kraj\u00f3w, swoj\u0105 dociekliwo\u015b\u0107 przyp\u0142aci\u0142 poparzeniem twarzy. Natomiast aptekarz i chemik Johann Rudolf Glauber, odkrywca soli glauberskiej, zmar\u0142 wskutek zatrucia arsenem.<\/p>\n W Polsce wiedza alchemiczna pojawi\u0142a si\u0119 za spraw\u0105 zakonnik\u00f3w i od razu wzbudzi\u0142a uzasadnione obawy. \u015awiadczy o tym wzmianka w regulaminie benedyktyn\u00f3w, wed\u0142ug kt\u00f3rej: „Bracia zajmuj\u0105cy si\u0119 destylacj\u0105 i sztuk\u0105 ogniow\u0105 musz\u0105 swe prace przeprowadza\u0107 z dala od klasztoru i ko\u015bcio\u0142a“. Niebezpiecze\u0144stwo zwi\u0105zane z alchemicznymi do\u015bwiadczeniami opisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Jan D\u0142ugosz w swoich „Rocznikach, czyli kronikach Kr\u00f3lestwa Polskiego“ podaj\u0105c, \u017ce w roku 1463 dominikanie z Krakowa w wyniku swych alchemicznych praktyk pu\u015bcili z dymem sw\u00f3j klasztor i cz\u0119\u015b\u0107 miasta. Moda na alchemi\u0119 ogarn\u0119\u0142a w Polsce nie tylko mnich\u00f3w, ale kr\u00f3l\u00f3w i mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w. Interesowali si\u0119 ni\u0105 kr\u00f3l Zygmunt III Waza, Stefan Batory, a tak\u017ce marsza\u0142ek koronny Miko\u0142aj Wolski, wojewoda sandomierski Jerzy Mniszech i wojewoda sieradzki Olbracht \u0141aski. Ten ostatni zainwestowa\u0142 w eksperymenty ogromn\u0105 sum\u0119 pieni\u0119dzy \u2013 oko\u0142o milion \u00f3wczesnych z\u0142otych polskich, ale kamienia filozoficznego nie odkry\u0142.<\/p>\n Najwi\u0119kszy rozkwit alchemii wi\u0105\u017ce si\u0119 jednak z osob\u0105 Micha\u0142a S\u0119dziw\u00f3ja (1566-1636) \u2013 alchemika, naukowca i dyplomaty, cenionego na kr\u00f3lewskich i ksi\u0105\u017c\u0119cych dworach Europy. Jego barwne \u017cycie mog\u0142oby pos\u0142u\u017cy\u0107 za scenariusz dO sensacyjnego filmu. Entuzjasta alchemii urodzi\u0142 si\u0119 ko\u0142o Nowego S\u0105cza w rodzinie szlacheckiej. W wieku dwudziestu lat przyby\u0142 do Krakowa, gdzie na Akademii Krakowskiej studiowa\u0142 geometri\u0119, filozofi\u0119 i teologi\u0119. Na studiach pozna\u0142 Miko\u0142aja Wolskiego, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142 go w alchemiczne eksperymenty. Po studiach w Krakowie doskonali\u0142 swoje umiej\u0119tno\u015bci na europejskich uczelniach i odwiedza\u0142 (dzi\u0119ki spadkowi pozostawionemu po ojcu) wybitnych alchemik\u00f3w w Italii, Francji, Anglii, Portugalii, Hiszpanii, Niemczech i Czechach.<\/p>\n W 1590 roku przyby\u0142 na dw\u00f3r kr\u00f3la Zygmunta III Wazy. Szybko sta\u0142 si\u0119 kr\u00f3lewskim sekretarzem i na tyle zainteresowa\u0142 monarch\u0119 alchemi\u0105, \u017ce wsp\u00f3lnie z nim, a cz\u0119sto i z Miko\u0142ajem Wolskim, eksperymentowa\u0142 w pracowni na Wawelu. Kronikarz Jan D\u0142ugosz pisa\u0142: „Kr\u00f3l Zygmunt zamiast si\u0119 pa\u0144stwem zajmowa\u0107, alchemi\u0105 si\u0119 bawi, piece buduje, z\u0142oto w ceg\u0142y zlewa i oko\u0142o tego rzemios\u0142a robi\u0105c, Kurz\u0105 Nog\u0119 spali\u0142“. Kurza Noga przez nieostro\u017cno\u015b\u0107 kr\u00f3la-alchemika pali\u0142a si\u0119 a\u017c dwukrotnie (w latach 1595 i 1596). Podobno by\u0142 to jeden z argument\u00f3w za przeniesieniem stolicy do Warszawy. Potwierdzenie alchemicznych seans\u00f3w odnajdujemy na obrazie Jana Matejki „Alchemik S\u0119dziw\u00f3j i Zygmunt III“, na kt\u00f3rym S\u0119dziw\u00f3j demonstruje przej\u0119temu kr\u00f3lowi Zygmuntowi III uzyskane przed chwil\u0105 w jego obecno\u015bci transmutowane z jakiego\u015b metalu z\u0142oto.<\/p>\n Przebywaj\u0105c z kolei na praskim dworze, na oczach cesarza Rudolfa II zamieni\u0142 metal w z\u0142oto. By\u0142 to co prawda chytry trik, ale podniecony do\u015bwiadczeniem w\u0142adca rozkaza\u0142 w miejscu transmutacji umie\u015bci\u0107 tablic\u0119 z napisem: „Niechby inny tyle wni\u00f3s\u0142 co S\u0119dziw\u00f3j Polonus“. Nie ma racji ten, kto my\u015bli, \u017ce zamiana metalu w z\u0142oto by\u0142a celem samym w sobie. S\u0119dziw\u00f3j nie traktowa\u0142 tego powa\u017cnie, eksperyment s\u0142u\u017cy\u0142 mu do przykucia uwagi mo\u017cnych i pozyskania funduszy na prawdziwe badania. Ale ka\u017cdy kij ma dwa ko\u0144ce. S\u0119dziw\u00f3j chwali\u0142 si\u0119, \u017ce posiada kamie\u0144 filozoficzny, co przysporzy\u0142o mu wiele s\u0142awy, a tak\u017ce wiele k\u0142opot\u00f3w. Kilkakrotnie napadli go nieznani sprawcy, a ksi\u0105\u017c\u0119 Wirtembergii Fryderyk I, gdy pomimo usilnych b\u0142aga\u0144 (podobno na kolanach) nie uzyska\u0142 tajemnicy przemiany w z\u0142oto, wsadzi\u0142 S\u0119dziw\u00f3ja w 1605 roku za kratki.. Intryg\u0119 uknu\u0142 sam ksi\u0105\u017c\u0119 wraz ze swym nadwornym alchemikiem M\u0171hlenfelsem. Dopiero zdecydowana interwencja\u00a0Zygmunta III Wazy<\/a>\u00a0i\u00a0Rudolfa II<\/a>\u00a0spowodowa\u0142a uwolnienie alchemika i wymierzenie kary \u015bmierci M\u0171hlenfelsowi. Zosta\u0142 on powieszony na szubienicy trzykrotnie wy\u017cszej ni\u017c inne i pokrytej fa\u0142szywym z\u0142otem, taka by\u0142a bowiem procedura przewidziana dla alchemik\u00f3w-fa\u0142szerzy i przest\u0119pc\u00f3w, kt\u00f3rym udowodniono win\u0119[1]<\/a><\/sup>.<\/p>\n W 1607 roku w Kolonii wydane zosta\u0142o dzie\u0142o\u00a0Rozmowa Merkuriusza, alchemika i Natury<\/em>. W 1616 roku tak\u017ce w Kolonii zosta\u0142 wydany drukiem\u00a0Traktat o siarce<\/em>, wznowione wydanie\u00a0Rozm\u00f3w Merkuriusza<\/em>\u00a0i praca\u00a0Nowe \u015bwiat\u0142o chemiczne<\/em>.<\/p>\n W 1624 roku S\u0119dziw\u00f3j wyjecha\u0142 do Padwy, kontaktuj\u0105c si\u0119 z wybitnymi naukowcami tamtejszej uczelni. Od 1626 roku dzia\u0142a\u0142 jako tajny radca cesarza\u00a0Ferdynanda II Habsburga<\/a>. W roku 1630 z rozkazu cesarskiego S\u0119dziw\u00f3j otrzyma\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 dwie wsie,\u00a0Krawarze<\/a>\u00a0i K\u0105ty, oraz dom w\u00a0O\u0142omu\u0144cu<\/a>. By\u0142y to najbogatsze i najwi\u0119ksze maj\u0105tki w\u00a0Ksi\u0119stwie Karniowskim<\/a>.<\/p>\n S\u0119dziw\u00f3j zmar\u0142 mi\u0119dzy 20 maja a 12 sierpnia 1636 roku w Krawarzach. Przypuszcza si\u0119, \u017ce zosta\u0142 pochowany w ko\u015bciele \u015awi\u0119tego Ducha w\u00a0Opawie<\/a>.<\/p>\n