{"id":3716,"date":"2016-05-03T00:07:58","date_gmt":"2016-05-02T22:07:58","guid":{"rendered":"http:\/\/ozpolonus.sk\/?p=3716"},"modified":"2016-05-03T17:50:24","modified_gmt":"2016-05-03T15:50:24","slug":"3716-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/3716-2\/","title":{"rendered":"ZASTAW spiski (1412-1772)"},"content":{"rendered":"

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \"astaw<\/a>ZASTAW spiski (1412-1772)<\/strong><\/h2>\n

Historia zastawu szesnastu miast spiskich si\u0119ga 1412 roku, gdy\u00a0 kr\u00f3l w\u0119gierski i czeski Zygmunt Luksemburski zaci\u0105gn\u0105\u0142 wysok\u0105 jak na owe czasy po\u017cyczk\u0119 w z\u0142ocie u polskiego kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y. Z po\u017cyczanych pieni\u0119dzy, kt\u00f3re Polska otrzyma\u0142a jako kontrybucj\u0119 wojenn\u0105 od pokonanego Zakonu Krzy\u017cackiego, finansowa\u0142 wydatki zwi\u0105zane z prowadzeniem wojny przeciwko Republice Weneckiej. Suma po\u017cyczona przez kr\u00f3la Zygmunta nie by\u0142a ma\u0142a, bo wynosi\u0142a a\u017c trzydzie\u015bci siedem tysi\u0119cy kop czeskich groszy. W zamian za to do czasu ich zwrotu odda\u0142 Polsce w zastaw 16 spiskich miast.<\/p>\n

Do grupy szesnastu miast Spisza, kt\u00f3re by\u0142y przedmiotem zastawu kr\u00f3la czeskiego i w\u0119gierskiego, Zygmunta Luksemburskiego w zamian za zaci\u0105gni\u0119t\u0105 u w\u0142adcy Polski, W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142o, wysok\u0105 po\u017cyczk\u0119 w srebrze nale\u017ca\u0142y trzy wolne i niezale\u017cne miasta kr\u00f3lewskie: Star\u00e1 \u013dubov\u0148a (z zamkiem), Hniezdne i\u00a0Podol\u00ednec oraz miasteczka: \u013dubica, Matejovce, Poprad, Ruskinovce, Spi\u0161sk\u00e1 Bel\u00e1, Spi\u0161sk\u00e1 Nov\u00e1 Ves, Spi\u0161sk\u00e1 Sobota, Spi\u0161sk\u00e9 Podhradie, Spi\u0161sk\u00e9 Vlachy, Str\u00e1\u017ee pod Tatrami, Tvaro\u017en\u00e1, Ve\u013ek\u00e1 i\u00a0Vrbov (pol. <\/em>Lubowla, Gniazda, Podoliniec, Lubica, Matjaszowce, Poprad, Ruskinowce, Bia\u0142a, Nowa Wie\u015b, Sobota, Podegrodzie, W\u0142ochy, Stra\u017ce, Twaro\u017cna, Wielka i Wierzb\u00f3w). Wymienione miasteczka zrzeszone by\u0142y wcze\u015bniej we Wsp\u00f3lnocie Sas\u00f3w Spiskich.<\/p>\n

Wsp\u00f3lnot\u0119 zorganizowali niemieccy koloni\u015bci, kt\u00f3rzy przybyli na spustoszone i wyludnione najazdem Tatar\u00f3w (1241\u201342) obszary Spisza \u015arodkowego osiedlaj\u0105c si\u0119 tutaj. W zamian za kolonizacj\u0119 obszar\u00f3w w 1271 r. otrzymali od kr\u00f3la w\u0119gierskiego Stefana V szereg wa\u017cnych przywilej\u00f3w i ulg, kt\u00f3re opr\u00f3cz innego pozwala\u0142y im na prowadzenie w\u0142asnej dzia\u0142alno\u015bci samorz\u0105dowej, s\u0105downictwa i stosowania w\u0142asnych praw. W oparciu o przywileje kr\u00f3lewskie osiedlone i zamieszkiwane przewa\u017cnie przez ludno\u015b\u0107 pochodzenia niemieckiego miasta Spisza, mog\u0142y si\u0119 w p\u00f3\u017aniejszym okresie zrzesza\u0107 do w\u0142asnej organizacji \u2013 Wsp\u00f3lnoty Sas\u00f3w Spiskich. Wsp\u00f3lnota by\u0142y organizacj\u0105 samorz\u0105dow\u0105 o strukturze i dzia\u0142aniu podobnym do samorz\u0105d\u00f3w miejskich. Posiada\u0142a w\u0142asne w\u0142adze i przedstawicieli. Na jej czele sta\u0142 hrabia oraz wielka i ma\u0142a rada. Centralny organ Wsp\u00f3lnoty zajmowa\u0142 si\u0119 najwa\u017cniejszymi sprawami samorz\u0105dowymi i s\u0105dowymi podejmuj\u0105c odpowiednie i obowi\u0105zuj\u0105ce na swoim terenie dzia\u0142ania decyzje. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 podobna by\u0142a do dzia\u0142alno\u015bci wojew\u00f3dztwa czyli tutejszego komitatu reprezentuj\u0105cego\u00a0 administracj\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105 i w\u0142adz\u0119 pa\u0144stwow\u0105. Opr\u00f3cz tego jednak ka\u017cde miasteczko posiada\u0142o sw\u00f3j w\u0142asny samorz\u0105d podobny do samorz\u0105du wolnych miast kr\u00f3lewskich. Zar\u00f3wno samorz\u0105d Wsp\u00f3lnoty jak i samorz\u0105dy miejskie posiada\u0142y i u\u017cywa\u0142y w\u0142asne piecz\u0119cie b\u0119d\u0105ce symbolem samorz\u0105dno\u015bci.<\/p>\n

W 1412 r. wspominane miasta spiskie wraz z miasteczkami nale\u017c\u0105cymi do Wsp\u00f3lnoty przekazane zosta\u0142y pod zastaw Polsce trwaj\u0105cy a\u017c do 1172 r. czyli roku pierwszego rozbioru Polski, gdy zosta\u0142y formalnie wcielone (po wcze\u015bniejszym zaj\u0119ciu przez Austriak\u00f3w w 1769 r.) do Austrii.<\/p>\n

Po 1412 r. prawa samorz\u0105dowe miast spiskich zosta\u0142y przez administracj\u0119 polsk\u0105 zachowane. Polscy starostowie wykonywali nad nimi jedynie nadz\u00f3r. Utworzono z nich tzw. Prowincj\u0119 Trzynastu Miast Spiskich zwan\u0105 r\u00f3wnie\u017c Starostwem Spiskim. Chocia\u017c miasta: Podol\u00ednec, Hniezdne i Star\u00e1 \u013dubov\u0148a by\u0142y te\u017c przedmiotem zastawu, lecz poniewa\u017c by\u0142y wolnymi miastami kr\u00f3lewskimi i nie by\u0142y cz\u0142onkami Wsp\u00f3lnoty Sas\u00f3w Spiskich, nie nale\u017ca\u0142y do Prowincji. Po\u0142\u0105czono by\u0142y do jednego dobra kr\u00f3lewskiego i zamkowego jako \u013dubov\u0148a (pol.<\/em> Lubowla) i Podol\u00ednec (pol.<\/em> Podoliniec). Do pozosta\u0142ych trzynastu miasteczek Spisza do\u0142\u0105czy\u0142y dopiero w 1778 r. czyli ju\u017c w zaborze austriackim poprzez utworzenie Prowincji Szestnastu Miast Spiskich, kt\u00f3ra istnia\u0142a z pewnymi przerwami dzia\u0142alno\u015bci w latach 1785\u201391, 1850\u201361 a\u017c do 1876 roku. Skasowana p\u00f3\u017aniej zosta\u0142a przez Austriak\u00f3w na mocy z 1876 roku.<\/p>\n

Ju\u017c Wsp\u00f3lnota Sas\u00f3w Spiskich posiada\u0142a i u\u017cywa\u0142a w\u0142asn\u0105 piecz\u0119\u0107 urz\u0119dow\u0105, kt\u00f3ra uwa\u017cana jest za najstarszy zabytek w\u0119gierskiej i s\u0142owackiej heraldyki w nawi\u0105zaniu na prawa i symbolik\u0119 samorz\u0105dow\u0105 miast. Po upadku Wsp\u00f3lnoty w 1412 r., centralna w\u0142adza trzynastu miast, kt\u00f3re przypad\u0142y Polsce, otrzyma\u0142a dwie nowe piecz\u0119cie \u2013 wielk\u0105 i ma\u0142\u0105. Zakomponowany by\u0142 do nich znak polskiego or\u0142a jako symbol polskiego zwierzchnictwa pa\u0144stwowego nad miastami. Piecz\u0119cie te zosta\u0142y odnowione prawdopodobnie na pocz\u0105tku XVIII w. Poniewa\u017c jednak stare piecz\u0119cie u\u017cywano do 1711 r., natomiast nowe od 1711 r. przypuszcza si\u0119, \u017ce nowe piecz\u0119cie wykonane zosta\u0142y w\u0142a\u015bnie w owym prze\u0142omowym roku. Mia\u0142o to zwi\u0105zek z faktem, \u017ce w 1711 r. polski starosta Spisza nie uzna\u0142 wyb\u00f3r nowego hrabiego reprezentuj\u0105cego w\u0142adze samorz\u0105dowe Prowincji. Skrzyni\u0119 z archiwem oraz piecz\u0119ciami zaj\u0105\u0142 i odda\u0142 dopiero w listopadzie 1712 r. St\u0105d przypuszczenie, \u017ce Prowincja jeszcze w 1711 r. zmuszona by\u0142y z tego powodu do wykonania nowych piecz\u0119ci, kt\u00f3re u\u017cywane by\u0142y a\u017c do 1772 r. W tym samym okresie u\u017cywa\u0142y w\u0142asne piecz\u0119cie urz\u0119dy d\u00f3br \u013dubov\u0148a i Podol\u00ednec nale\u017c\u0105cych r\u00f3wnie\u017c do Polski.<\/p>\n

Po rozbiorze Polski i w\u0142\u0105czeniu miast spiskich do granic w\u0119gierskich, Maria Teresa nada\u0142a Prowincji nowy znak, kt\u00f3ry u\u017cywa\u0142y na swoich piecz\u0119ciach a\u017c do likwidacji samorz\u0105dno\u015bci Prowincji Szestnastu Miast Spiskich w 1876 roku.<\/p>\n

Zastawione Polsce miasta spiskie zamieszkiwane by\u0142y w wi\u0119kszo\u015bci przez mieszcza\u0144stwo pochodzenia niemieckiego, tzw. spiskich Sas\u00f3w i przez okres prawie 360 lat zarz\u0105dzane by\u0142y przez polsk\u0105 administracj\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 podatk\u00f3w i op\u0142at z nich wp\u0142ywa\u0142a do skarbca kr\u00f3lewskiego w Krakowie. O nale\u017cyte pe\u0142nienie obowi\u0105zk\u00f3w i przestrzeganie wszystkich praw dba\u0142 polski kasztelan \u2013 starosta kr\u00f3lewski urz\u0119duj\u0105cy na zamku w Lubowli. Mieszczanie opr\u00f3cz wcze\u015bniej posiadanych przywilej\u00f3w otrzymali te\u017c niekt\u00f3re nowe przys\u0142uguj\u0105ce miastom polskim.<\/p>\n

Zaci\u0105gni\u0119ta po\u017cyczka nie zosta\u0142a nigdy zwr\u00f3cona tak jak ustalono w umowie i administrowanie miast i miasteczek Spisza przez Polsk\u0119 przed\u0142u\u017cy\u0142o si\u0119 a\u017c do roku 1772 czyli\u00a0 roku pierwszego rozbioru Polski. Wtedy zastawione miasta zagarn\u0119li Austriacy.<\/p>\n

Warto jeszcze doda\u0107, \u017ce zamek w Lubowli by\u0142 w razie potrzeby miejscem schronienia polskich w\u0142adc\u00f3w, polskich klejnot\u00f3w koronacyjnych podczas potopu szwedzkiego (1655) i spotka\u0144 kr\u00f3lewskich.<\/p>\n

Za najlepiej opracowany dokument zastawu miast spiskich z 1412 roku uwa\u017ca si\u0119 prac\u0119\u00a0 prof. W\u0142adys\u0142awa Semkowicza:\u00a0Akt zastawu XVI miast spiskich Polsce z r. 1412\u00a0<\/em>(\u201eWierchy\u201d 8, 1930), opublikowan\u0105 r\u00f3wnie\u017c po s\u0142owacku:\u00a0Z\u00e1lo\u017en\u00e1 listina 16 spi\u0161sk\u00fdch miest Polsku v r. 1412\u00a0<\/em>(\u201eSbor. Muz. Slov. Spol.\u201d 24, 1930, nr 3-4).<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Literatura i \u017ar\u00f3d\u0142a:<\/strong><\/p>\n

Oszcz\u0119da W.I., Wie\u015bci ze S\u0142owacji<\/em>, Stasz\u00f3w-\u017dilina 2002, str. 73-76<\/p>\n

Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ZASTAW spiski (1412-1772) Historia zastawu szesnastu miast spiskich si\u0119ga 1412 roku, gdy\u00a0 kr\u00f3l w\u0119gierski i czeski Zygmunt Luksemburski zaci\u0105gn\u0105\u0142 wysok\u0105 jak na owe czasy po\u017cyczk\u0119 w z\u0142ocie u polskiego kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y. Z po\u017cyczanych pieni\u0119dzy, kt\u00f3re Polska otrzyma\u0142a jako kontrybucj\u0119 wojenn\u0105 od pokonanego Zakonu Krzy\u017cackiego, finansowa\u0142 wydatki zwi\u0105zane z prowadzeniem wojny przeciwko Republice Weneckiej. […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":3729,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[15,7,14],"tags":[],"class_list":["post-3716","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-dejin-polska-zaujimavosti-novinky-aktuality","category-poliaci-vo-svete","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3716","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3716"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3716\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3729"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}