{"id":3739,"date":"2016-05-03T18:17:15","date_gmt":"2016-05-03T16:17:15","guid":{"rendered":"http:\/\/ozpolonus.sk\/?p=3739"},"modified":"2016-05-03T19:39:45","modified_gmt":"2016-05-03T17:39:45","slug":"udranski-daniel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/udranski-daniel\/","title":{"rendered":"Daniel Udra\u0144ski"},"content":{"rendered":"

\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"UDRA\u0143SKI<\/a><\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 DANIEL\u00a0UDRA\u0143SKI (1768-1846)<\/strong><\/h2>\n

polski duchowny i ksi\u0105dz katolicki, zwolennik idei s\u0142owackiego odrodzenia narodowego Antona Bernol\u00e1ka.<\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 19 VII 1768 w okolicy polskiej miejscowo\u015bci Nied\u017awied\u017a. Zmar\u0142 1 IX 1846 w s\u0142owackiej Spiskiej Kapitule. Pochodzi\u0142 z\u00a0rodziny ch\u0142opskiej. Studiowa\u0142 filozofi\u0119 i teologi\u0119 na generalnym seminarium duchownym w Bratys\u0142awie kszta\u0142c\u0105cym ksi\u0119\u017cy. \u015awi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie otrzyma\u0142 w 1792 r. Do 1794 r. by\u0142 kap\u0142anem w miejscowo\u015bci Veli\u010dn\u00e1 (pol.<\/em>Wieliczna) na Orawie, ale p\u00f3\u017aniej by\u0142 proboszczem w kilku innych parafiach: Kremna, Nied\u017awied\u017a, Kacwin. Od 1815 r. by\u0142 kanonikiem spiskim i jednocze\u015bnie profesorem oraz pierwszym rektorem nowo zorganizowanego duchownego seminarium biskupiego w Spiskiej Kapitule. Od 1824 r. pe\u0142ni\u0142 te\u017c funkcj\u0119 dyrektora seminarium pedagogicznego. W latach 1826\u201335 powierzono mu posad\u0119 g\u0142\u00f3wnego kr\u00f3lewskiego inspektora szkolnego okr\u0119gu w Koszycach. W 1827 r. zosta\u0142 opatem tytularnym. W latach 1842\u201346 zosta\u0142 ponownie rektorem duchownego seminarium biskupiego w Spiskiej Kapitule, kt\u00f3r\u0105 pe\u0142ni\u0142 do swojej \u015bmierci. Udra\u0144ski aktywnie si\u0119 w\u0142\u0105czy\u0142 i dzia\u0142a\u0142 mi\u0119dzy grup\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z\u00a0osob\u0105 Antona Bernol\u00e1ka (1762\u20131813) tzw.bernolakowc\u00f3w, kt\u00f3rzy d\u0105\u017cyli do zlegalizowania pisanego j\u0119zyka s\u0142owackiego i zr\u00f3wnania uprawnie\u0144 j\u0119zykowych i narodowych S\u0142owak\u00f3w z\u00a0innymi narodami cesarstwa austriackiego. Patriotyczni filologowie na czele z\u00a0A.Bernol\u00e1kiem pobudzeni wieloma uczonymi S\u0142owakami, po analizie ca\u0142kowitego po\u0142o\u017cenia narodu s\u0142owackiego na W\u0119grzech i w celu potrzeby samodzielnego rozwoju zdecydowali si\u0119 na legalizacj\u0119 jednolitego pisanego j\u0119zyka s\u0142owackiego opartego na dialekcie kulturalnym u\u017cywanym w zachodniej cz\u0119\u015bci S\u0142owacji. Najpierw opracowali zasady j\u0119zykowe, kt\u00f3re zgromadzili w dziele \u201eDissertatio philologicocritica de Litteris Slavorum\u201d <\/em>(Bratys\u0142awa, 1787) do kt\u00f3rego za\u0142\u0105czyli podr\u0119cznik pisowni utworzony wg zasady \u2013 pisz jak wymawiasz. P\u00f3\u017aniej Bernol\u00e1k wyda\u0142 pierwsz\u0105 gramatyk\u0119 j\u0119zyka s\u0142owackiego (1790) i prac\u0119 o tworzeniu s\u0142\u00f3w s\u0142owackich. Swoje dzie\u0142o \u017cycia \u2013 podstawy s\u0142owackiego j\u0119zyka pisanego uko\u0144czy\u0142 napisaniem obszernego s\u0142ownika, kt\u00f3ry wydano a\u017c po jego \u015bmierci. Daniel Udra\u0144ski by\u0142 pedagogiem z\u00a0szerokim \u015bwiatopogl\u0105dem i popieraj\u0105cym idee O\u015bwiecenia. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce popiera\u0142 rozw\u00f3j i u\u017cywanie j\u0119zyka s\u0142owackiego. Zorganizowa\u0142 i zas\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 o rozpocz\u0119cie dzia\u0142alno\u015bci duchownego seminarium biskupiego na Spiszu. Opracowa\u0142 jego statut i regulamin, kt\u00f3re wytworzy\u0142 w oparciu o zasady pedagogiki o\u015bwieceniowej. Na seminarium pedagogicznym w Spiskiej Kapitule stara\u0142 si\u0119 o przed\u0142u\u017cenie czasu studi\u00f3w z\u00a0dw\u00f3ch lat na trzy. Dzia\u0142a\u0142 aktywnie jako ksi\u0105dz katolicki na Spiszu i Orawie. Jako jeden z\u00a0niewielu cudzoziemc\u00f3w zapisa\u0142 si\u0119 chlubnie na karty historii ruchu narodowego i niepodleg\u0142o\u015bciowego S\u0142owak\u00f3w, co stanowi swego rodzaju wyj\u0105tek.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Literatura i \u017ar\u00f3d\u0142a:<\/em><\/strong><\/p>\n

Oszcz\u0119da W., Zar\u0119bski M. A., Impresje S\u0142owackie czyli S\u0142owacja jeszcze bli\u017cej<\/em>, Stasz\u00f3w-\u017dilina 2001, str. 81-82<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 DANIEL\u00a0UDRA\u0143SKI (1768-1846) polski duchowny i ksi\u0105dz katolicki, zwolennik idei s\u0142owackiego odrodzenia narodowego Antona Bernol\u00e1ka. Urodzi\u0142 si\u0119 19 VII 1768 w okolicy polskiej miejscowo\u015bci Nied\u017awied\u017a. Zmar\u0142 1 IX 1846 w s\u0142owackiej Spiskiej Kapitule. Pochodzi\u0142 z\u00a0rodziny ch\u0142opskiej. Studiowa\u0142 filozofi\u0119 i teologi\u0119 na generalnym seminarium duchownym w Bratys\u0142awie kszta\u0142c\u0105cym ksi\u0119\u017cy. \u015awi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie otrzyma\u0142 […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":3741,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[15,1,7,14],"tags":[],"class_list":["post-3739","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-dejin-polska-zaujimavosti-novinky-aktuality","category-nezaradene","category-poliaci-vo-svete","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3739","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3739"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3739\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3741"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3739"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3739"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3739"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}