{"id":3785,"date":"2016-05-03T19:44:20","date_gmt":"2016-05-03T17:44:20","guid":{"rendered":"http:\/\/ozpolonus.sk\/?p=3785"},"modified":"2016-05-03T19:44:31","modified_gmt":"2016-05-03T17:44:31","slug":"wojciech-halcyn-stracony","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wojciech-halcyn-stracony\/","title":{"rendered":"Wojciech Halczyn Stracony"},"content":{"rendered":"<h2><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 WOJCIECH HALCZYN \u00a0STRACONY<\/strong><sup>1<\/sup><\/h2>\n<p><strong>(1863\u20131932)<\/strong>, polski g\u00f3ral, dzia\u0142acz polityczny, ludowy i niepodleg\u0142o\u015bciowy, cz\u0142onek delegacji polskiej na konferencj\u0119 pokojow\u0105\u00a0 w Pary\u017cu (1919) i do Woodrowa Wilsona, prezydenta Stan\u00f3w Zjednoczonych Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, zabiegaj\u0105cej o przy\u0142\u0105czenie obszar\u00f3w Orawy i Spiszu do odrodzonej Polski.<\/p>\n<p>Urodzi\u0142 4 pa\u017adziernika 1863 si\u0119 w podtatrza\u0144skiej miejscowo\u015bci Lendak (S\u0142owacja) w starej rodzinie g\u00f3ralskiej. W latach m\u0142odo\u015bci pasa\u0142 jako baca owieczki na halach Tatr Bielskich i w Dolinie Kie\u017cmarskiej. Ci\u0119\u017ckie warunki \u017cycia i panuj\u0105ca wok\u00f3\u0142 bieda zmusi\u0142y go do emigracji za ocean. Uda\u0142 si\u0119 za chlebem do Ameryki; w Stanach Zjednoczonych przebywa\u0142 w latach 1897\u20131904. Gdy si\u0119 troch\u0119 dorobi\u0142, powr\u00f3ci\u0142 w rodzinne strony i zacz\u0105\u0142 gazdowa\u0107. Podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej zosta\u0142 wcielony do armii austro-w\u0119gierskiej. Gdy po zako\u0144czeniu wojny odrodzi\u0142a si\u0119 Rzeczpospolita i decydowa\u0142y si\u0119 losy jej przysz\u0142ych granic, bez wahania opowiedzia\u0142 si\u0119 za Polsk\u0105. Szerzy\u0142 na Spiszu polsk\u0105 kultur\u0119 i patriotyzm. W\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 Komitetu Obrony Spisza, Orawy, Czadeckiego i Podhala, czyli spormych obszar\u00f3w pogranicznych zamieszkiwanych przez wielu polskich g\u00f3rali.<\/p>\n<p>W chwili, gdy wa\u017cy\u0142a si\u0119 przysz\u0142o\u015b\u0107 granic Polski i przynale\u017cno\u015bci Orawy, Spiszu i Jaworzyny, wszed\u0142 w sk\u0142ad delegacji polskiej na konferencj\u0119 pokojow\u0105 w Pary\u017cu (1919). Razem z Piotrem Borowym, ks. Ferdynandem Machayem i prof. Kazimierzem Rouppertem reprezentowa\u0142 polsk\u0105 racj\u0119 na Orawie i Spiszu. Bra\u0142 udzia\u0142 w specjalnej audiencji u prezydenta Wilsona, kt\u00f3ry 11 kwietnia 1919 przyj\u0105\u0142 delegat\u00f3w Polski i wys\u0142ucha\u0142 ich pro\u015bby dotycz\u0105cej kwestii Orawy i Spiszu.<\/p>\n<p>Panuje pogl\u0105d, \u017ce w\u0142a\u015bnie na skutek obecno\u015bci na spotkaniu obydwu gazd\u00f3w, kt\u00f3rzy dzi\u0119ki wcze\u015bniejszemu pobytu w Ameryce posiadali znajomo\u015b\u0107 angielskiego i w tym\u017ce j\u0119zyku rozmawiali z prezydentem USA, rozpatrzenie kwestii Orawy i Spiszu dosta\u0142o si\u0119 do programu konferencji paryskiej. Uczestnicy konferencji w Pary\u017cu zdecydowali, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 spornych obszar\u00f3w polsko-czechos\u0142owackiego pogranicza rozwi\u0105zana zostanie plebiscytem. Halczyn z zapa\u0142em w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 G\u0142\u00f3wnego Komitetu Plebiscytowego. P\u00f3\u017aniejsze wydarzenia polityczno-wojskowe spowodowa\u0142y, \u017ce do plebiscytu rozstrzygaj\u0105cego o przynale\u017cno\u015bci Orawy i Spiszu nigdy nie dosz\u0142o. W lipcu 1920 roku obraduj\u0105cy w belgijskim Spa przedstawiciele pa\u0144stw Ententy podj\u0119li arbitraln\u0105 decyzj\u0119 o podziale \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego (Zaolzie), Orawy i Spiszu. W ten spos\u00f3b cz\u0119\u015b\u0107 obszar\u00f3w plebiscytowych zamieszkanych przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 znalaz\u0142a si\u0119 poza granicami odrodzonej Polski. R\u00f3wnie\u017c zamagurska wie\u015b Lendak, rodzinna wioska Halczyna. Z obawy przed represjami w\u0142adz czechos\u0142owackich za dzia\u0142alno\u015b\u0107 na rzecz przy\u0142\u0105czenia Zamagurza, Jaworzyny i Spiszu do Polski, Halczyn pozosta\u0142 w Polsce. Znalaz\u0142 tymczasowe schronienie u dw\u00f3ch polskich rodzin g\u00f3ralskich w Nowym Targu. Trudno mu jednak by\u0142o podj\u0105\u0107 prac\u0119 na przeludnionym i biednym Podhalu. W ko\u0144cu zatrudni\u0142 si\u0119 jako drwal. \u015acina\u0142 drzewa w lasach pod Lud\u017amierzem. Bardzo t\u0119skni\u0142 za swoimi bliskimi i rodzinnymi stronami po drugiej stronie Tatr, dlatego wi\u0119c, korzystaj\u0105c z amnestii og\u0142oszonej przez rz\u0105d czechos\u0142owacki, powr\u00f3ci\u0142 na pocz\u0105tku 1921 roku do Lendaku. Tu jednak nie czeka\u0142o go \u0142atwe \u017cycie \u2013 pami\u0119tano i szykanowano go za dzia\u0142alno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105 i polski patriotyzm. Polscy g\u00f3rale darzyli go jednak wielkim szacunkiem i nazywali nawet \u201ePolskim Prezydentem\u201d. Wojciech Halczyn ci\u0119\u017cko pracowa\u0142, aby wy\u017cywi\u0107 siedmioro dzieci. Z trudem te\u017c prze\u017cywa\u0142 roz\u0142\u0105k\u0119 z Polsk\u0105. Cz\u0119sto udawa\u0142 si\u0119 do podtatrza\u0144skich Matlar, Kotliny, \u0141omnicy lub nad biegn\u0105c\u0105 nurtem Dunajca granic\u0119 w Pieninach i spogl\u0105da\u0142 na drugi brzeg. Zagadywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c spotkanych przypadkowo polskich turyst\u00f3w i wypytywa\u0142 ich o to, co dzieje si\u0119 w Polsce.<\/p>\n<p>W ko\u0144cu \u017cycia zachorowa\u0142 na niewydolno\u015b\u0107 nerek i straci\u0142 wzrok. Zmar\u0142 5 sierpnia 1932, w kilka miesi\u0119cy po \u015bmierci Piotra Borowego, drugiego gazdy z konferencji paryskiej. Z inicjatywy ks. Ferdynanda Machaya i innych polskich patriot\u00f3w powsta\u0142 komitet dla uczczenia pami\u0119ci polskiego g\u00f3rala z Lendaku. Staraniem tego komitetu na miejscowym cmentarzu 18 pa\u017adziernika 1935 r. umieszczona zosta\u0142a kamienna tablica pami\u0105tkowa o tre\u015bci w j\u0119zyku polskim: \u201eWojciechowi Halczynowi Straconemu \u2013 przyjaciele z Polski *4 X 1863 \u20205 VII 1932. B\u0142ogos\u0142awieni umarli, kt\u00f3rzy w Panu umieraj\u0105\u201d. Tablica ta zosta\u0142a wkr\u00f3tce z polecenia w\u0142adz czechos\u0142owackich usuni\u0119ta przez \u017candarm\u00f3w (17 marca 1936) i zast\u0105piona now\u0105, w j\u0119zyku s\u0142owackim. I tak pozosta\u0142o do dzi\u015b.<\/p>\n<p>G\u00f3rale spiscy nie zapomnieli jednak o wielkim polskim patriocie z Lendaku. Po 60 latach od jego \u015bmierci w ko\u015bciele parafialnym w \u0141apszach Ni\u017cnych ods\u0142oni\u0119ta zosta\u0142a 2 sierpnia 1992 tablica po\u015bwi\u0119cona jego pami\u0119ci.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>_______________________<\/p>\n<p><sup>1<\/sup>Stracony \u2013 to rodzinny przydomek Wojciecha Halczyna.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Literatura i \u017ar\u00f3d\u0142a:<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Leszczy\u0144ski J. T., <em>Echa Miechowa na Spiszu<\/em>, \u201eS\u0142owo Ludu\u201d nr 212, 12 \u2013 13 IX 1998, s.11, Kielce; Oszcz\u0119da W.I, <em>Polskie postaci historyczne Spisza<\/em>, Almanach Muszyny 2011, str. 187-188; Remiszewski R. M., <em>M\u00f3wili o nim \u201ePolski Prezydent\u201d<\/em>, \u201eNa Spiszu\u201d, Pismo Zwi\u0105zku Polskiego Spisza, nr 4 (61) 2006 r., str. 21; pl.wikipedia.org<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 WOJCIECH HALCZYN \u00a0STRACONY1 (1863\u20131932), polski g\u00f3ral, dzia\u0142acz polityczny, ludowy i niepodleg\u0142o\u015bciowy, cz\u0142onek delegacji polskiej na konferencj\u0119 pokojow\u0105\u00a0 w Pary\u017cu (1919) i do Woodrowa Wilsona, prezydenta Stan\u00f3w Zjednoczonych Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, zabiegaj\u0105cej o przy\u0142\u0105czenie obszar\u00f3w Orawy i Spiszu do odrodzonej Polski. Urodzi\u0142 4 pa\u017adziernika 1863 si\u0119 w podtatrza\u0144skiej miejscowo\u015bci Lendak (S\u0142owacja) w starej rodzinie g\u00f3ralskiej. W [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":3786,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[15,1,7,14],"tags":[],"class_list":["post-3785","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-dejin-polska-zaujimavosti-novinky-aktuality","category-nezaradene","category-poliaci-vo-svete","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3785","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3785"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3785\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3785"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3785"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}