{"id":3802,"date":"2016-05-03T20:06:45","date_gmt":"2016-05-03T18:06:45","guid":{"rendered":"http:\/\/ozpolonus.sk\/?p=3802"},"modified":"2016-05-03T20:07:05","modified_gmt":"2016-05-03T18:07:05","slug":"beata-koscielecka-laska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/beata-koscielecka-laska\/","title":{"rendered":"Beata Ko\u015bcielecka-\u0141aska"},"content":{"rendered":"<h2><strong>\u00a0 \u00a0BEATA \u00a0KO\u015aCIELECKA &#8211; \u0141ASKA\u00a0<\/strong><\/h2>\n<h2><\/h2>\n<p><strong> (1515\u20131576)<\/strong>, polska ksi\u0119\u017cna uwa\u017cana za pierwsz\u0105 kobiet\u0119\u2013turystk\u0119 tatrza\u0144sk\u0105. Urodzi\u0142a si\u0119 w 1515 roku i zmar\u0142a w 1576 roku. By\u0142a c\u00f3rk\u0105 Katarzyny Telniczanki i Andrzeja Ko\u015bcieleckiego. Jak g\u0142osi\u0142y plotki, Katarzyna Telniczanka by\u0142a kochank\u0105 Zygmunta Jagiello\u0144czyka, p\u00f3\u017aniejszego Zygmunta I Starego, kr\u00f3la Polski. Dlatego te\u017c Beat\u0119 uwa\u017cano za c\u00f3rk\u0119 polskiego kr\u00f3la Zygmunta I Starego pochodz\u0105c\u0105 z nieprawego \u0142o\u017ca. Trudno potwierdzi\u0107 lub obali\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 tego pogl\u0105du. W ka\u017cdym b\u0105d\u017a razie wiadomo, \u017ce dzieci\u0144stwo i m\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0142a na dworze kr\u00f3lewskim. P\u00f3\u017aniej wydano j\u0105 zam\u0105\u017c za ruskiego ksi\u0119cia Ili\u0119 Ostrogskiego (1539), kt\u00f3ry jednak zmar\u0142 wkr\u00f3tce po \u015blubie (1539). Z ma\u0142\u017ce\u0144stwa narodzi\u0142a si\u0119 c\u00f3rka, Halszka Ostrogska.<\/p>\n<p>Ksi\u0119\u017cna Beata odziedziczy\u0142a po m\u0119\u017cu znaczne maj\u0105tki i bogactwo, kt\u00f3re wabi\u0142o wielu ch\u0119tnych do stara\u0144 o jej r\u0119k\u0119 i ponownie zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcie. Jednym z nich by\u0142 m\u0142ody polski szlachcic Olbracht \u0141aski, najm\u0142odszy syn Hieronima \u0141askiego i Anny z Kurozw\u0119ckich, alchemik i awanturnik. Podesz\u0142a wiekiem wdowa mia\u0142a ju\u017c wtedy najlepsze lata m\u0142odo\u015bci i \u017cycia za sob\u0105. Jej urok i pi\u0119kno\u015b\u0107 dawno przemin\u0119\u0142y. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce uleg\u0142a zabiegom i zalotom o wiele lat m\u0142odszego od niej i czaruj\u0105cego magnata ze spiskiego Ke\u017emarku (<em>pol.<\/em>Kie\u017cmark). W 1564 roku Beata z Ko\u015bcieleckich <em>primo voto <\/em>Ostrogska, \u00a0wysz\u0142a ponownie zam\u0105\u017c za Olbrachta \u0141askiego.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/ozpolonus.sk\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/laska-beata.jpg\" rel=\"attachment wp-att-3804\"><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-3804 alignleft\" src=\"http:\/\/ozpolonus.sk\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/laska-beata.jpg\" alt=\"laska beata\" width=\"185\" height=\"239\" srcset=\"https:\/\/ozpolonus.sk\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/laska-beata.jpg 185w, https:\/\/ozpolonus.sk\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/laska-beata-113x146.jpg 113w, https:\/\/ozpolonus.sk\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/laska-beata-39x50.jpg 39w, https:\/\/ozpolonus.sk\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/laska-beata-58x75.jpg 58w\" sizes=\"(max-width: 185px) 100vw, 185px\" \/><\/a><\/p>\n<p>W maju 1565 roku wraz z orszakiem przyby\u0142a uroczy\u015bcie do Ke\u017emarku, siedziby swojego m\u0119\u017ca. Zachowana do dzisiejszych czas\u00f3w wie\u015b\u0107 g\u0142osi, \u017ce podczas tego pierwszego spotkania ksi\u0119\u017cnej Beaty z krain\u0105 pod Tatrami panowa\u0142 pi\u0119kny s\u0142oneczny dzie\u0144. Masywne i wysokie szczyty tatrza\u0144skich skalnych \u201egigant\u00f3w\u201d dos\u0142ownie zerka\u0142y z g\u00f3ry w g\u0142\u0105b urokliwych ulic miasta. Nie mo\u017cna si\u0119 wi\u0119c wcale dziwi\u0107, \u017ce oczy ksi\u0119\u017cnej przyzwyczajone wcze\u015bniej tylko do rozleg\u0142ych nizin i wy\u017cyn z nieukrywanym zachwytem, wr\u0119cz podziwem spogl\u0105da\u0142y na pokryte jeszcze cz\u0119\u015bciowo \u015bniegem wierzcho\u0142ki g\u00f3r. By\u0107 mo\u017ce wtedy w\u0142a\u015bnie rozpali\u0142a si\u0119 w jej sercu i duszy ciekawo\u015b\u0107 oraz potrzeba bli\u017cszego poznania tajemniczych, wysokich g\u00f3r.<\/p>\n<p>Wkr\u00f3tce po przybyciu do miasta, na Zielone \u015awi\u0105tki, przypuszczalnie 11 czerwca 1565 roku ksi\u0119\u017cna w towarzystwie kilkunastu miejscowych mieszczan uda\u0142a si\u0119 na kr\u00f3tk\u0105 wycieczk\u0119 w g\u00f3ry otaczaj\u0105ce miasto Ke\u017emarok. Ten bardzo wa\u017cny historycznie fakt pierwszej znanej wycieczki turystycznej kobiety do Tatr odnotowano w starym kie\u017cmarskim rejestrze podatkowym \u201eLiber censuum et aliarum Darium\u201d, kt\u00f3ry stanowi dla wszystkich badaczy Tatr niezmiernie cenny dokument. Zanotowa\u0142 to r\u00f3wnie\u017c p\u00f3\u017aniej jako rzecz godn\u0105 uwagi znany kie\u017cmarski kronikarz Christian Generisch w \u201eMerkw\u00fcrdigkeiten der K\u00f6niglichen Freystadt K\u00e9smark in Oberungarn\u201d wydanej w 1804 roku w Koszycach. W pierwszym tomie swojego dzie\u0142a na stronie 260 napisa\u0142:<em>\u201eSie fand viel<\/em> <em>Vergn\u00fcgen an dieser Gegend, und reisete in den Pfingstfeyert\u00e4gen, von vielen Stadtleuten begleitet, auf das geb\u00fcrte\u201d<\/em> \u2013 (Polubi\u0142a bardzo t\u0119 krain\u0119 i na Zielone \u015awi\u0105tki, w towarzystwie licznych mieszczan, pojecha\u0142a w g\u00f3ry).<\/p>\n<p>Historycy tatrza\u0144scy wyra\u017caj\u0105 przewa\u017cnie pogl\u0105d, \u017ce Beata z Ko\u015bcieleckich \u0141aska zaw\u0119drowa\u0142a wtedy nad Zelen\u00e9 pleso pod szczytem Jastrabia ve\u017ea (<em>pol.<\/em>Jastrz\u0119bia Turnia). Niestety sprawa samego celu wycieczki pozosta\u0142a jak narazie nie wyja\u015bniona. Brak bowiem dowod\u00f3w potwierdzaj\u0105cych nie tylko prawdziwo\u015b\u0107 powy\u017cszego przypuszczenia jak r\u00f3wnie\u017c go obalaj\u0105cych. Do Zelen\u00e9ho plesa (<em>pol.<\/em>Zielony Staw Kie\u017cmarski) od dawna prowadzi\u0142y znane, stare i u\u017cywane przez pasterzy w Kie\u017cmarku i Spi\u0161skej Belej (<em>pol.<\/em>Bia\u0142a Spiska), \u015bcie\u017cki obok kt\u00f3rych znajdowa\u0142y si\u0119 wybudowane przez nich sza\u0142asy pasterskie, kt\u00f3re zapewnia\u0142y zapewniaj\u0105ce jak\u0105 tak\u0105 ochron\u0119 przed niespodziewanym deszczem, \u015bniegiem lub umo\u017cliwiaj\u0105ce nocowanie pod go\u0142ym niebem. Mieszczanami towarzysz\u0105cymi ksi\u0119\u017cnej i organizatorami wycieczki mogli by\u0107 profesorowie miejscowego liceum, kt\u00f3rych uwa\u017ca si\u0119 og\u00f3lnie za pionier\u00f3w tatrza\u0144skiej turystyki g\u00f3rskiej. Do\u015b\u0107 cz\u0119sto oni w\u0142a\u015bnie chodzili ze swoimi studentami na wycieczki przyrodniczo \u2013 krajoznawcze w g\u0142\u0105b okolicznych g\u00f3r.<\/p>\n<p>Za swoj\u0105 ch\u0119\u0107 poznania \u015bwiata i zaspokojenia w\u0142asnej ciekawo\u015bci ksi\u0119\u017cna Beata musia\u0142a jednak zap\u0142aci\u0107 zbyt wysok\u0105 cen\u0119. Mimo, \u017ce czasy \u015bredniowiecza ju\u017c poma\u0142u odchodzi\u0142y w przesz\u0142o\u015b\u0107 ust\u0119puj\u0105c miejsca humanizmu i wp\u0142ywom Odrodzenia, to jednak ci\u0105gle jeszcze obowi\u0105zywa\u0142y stare zwyczaje i zasady moralne. Nowe tendencje renesansowe nie posiada\u0142y jeszcze zbyt wielkiego wp\u0142ywu na \u017cycie wsp\u00f3\u0142czesnych ludzi. I chocia\u017c ju\u017c odkryto Ameryk\u0119 i dokonano szereg innych wspania\u0142ych odkry\u0107, w Europie drugiej po\u0142owy XVI wieku w kt\u00f3rym nadal dominowa\u0142y \u015bredniowieczne zabobony i przes\u0105dy. Rola i pozycja kobiety by\u0142a \u015bci\u015ble ograniczona \u00f3wczesnymi zasadami g\u0142\u00f3wnie moralnymi, kt\u00f3rych naruszenie surowo karano. I nawet szlachcianka i ksi\u0119\u017cna Beata karze za poruszenie praw obyczajowych i obowi\u0105zk\u00f3w kobiecych nie usz\u0142a. Olbracht \u0141aski niestety o\u017ceni\u0142 si\u0119 ze starsz\u0105 od siebie wdow\u0105 maj\u0105c niestety na wzgl\u0119dzie jej bogactwo i maj\u0105tki czyli po prostu z wyrachowania. Wkr\u00f3tce po \u015blubie wykorzysta\u0142 nadarzaj\u0105c\u0105 si\u0119 okazj\u0119 do pozbycia si\u0119 niewygodnej \u017cony i zagarni\u0119cia jej maj\u0105tku. \u015awietnym pretekstem do tego by\u0142a w\u0142a\u015bnie jej wycieczka w g\u00f3ry. Chciwy pieni\u0119dzy i cudzego bogactwa \u0141aski w \u015bredniowiecznym kodeksie moralnym znalaz\u0142 znakomite oparcie do realizacji swojego niecnego planu. Wycieczka jego \u017cony do Tatr Wysokich by\u0142a \u015bwiadectwem jej ekscentryzmu i bezbo\u017cno\u015bci, znakomitym powodem do jej do\u017cywotniego uwi\u0119zienia r\u00f3wnaj\u0105cego si\u0119 \u015bmierci w zapomnieniu. \u017bon\u0119 wi\u0119c uwi\u0119zi\u0142 i zagarn\u0105\u0142 ca\u0142e jej mienie. Dopiero rozkaz kr\u00f3lewski Stefana Batorego wykonany przez Jana Ruebera (R\u00fcber, Ruber) oznacza\u0142 dla ksi\u0119\u017cnej Beaty odzyskanie wolno\u015bci co si\u0119 sta\u0142o zaledwie na kilka dni przed jej zgonem. Fizycznie i psychicznie zniszczona kobieta, zm\u0119czona d\u0142ugim, jedenastoletnim wi\u0119zieniem zmar\u0142a z trud\u00f3w, nieszcz\u0119\u015bcia i wycie\u0144czenia w Koszycach. Jej zw\u0142oki pochowano p\u00f3\u017aniej tajnie i po cichu w kapliczce ko\u015bcielnej zamku w Kie\u017cmarku.<\/p>\n<p>I tak si\u0119 sta\u0142o, \u017ce u zarania historii tatrza\u0144skiej turystyki i jej pocz\u0105tku by\u0142a kobieta, kt\u00f3r\u0105 znamy z imienia i nazwiska Beata \u0141aska\u2013Ko\u015bcielecka. Kobieta nieprzeci\u0119tna, o\u015bwiecona, ciekawa, nape\u0142niona \u017c\u0105dz\u0105 poznania, kt\u00f3ra mylnie wierzy\u0142a, \u017ce swoim przyk\u0142adem z\u0142amie wieczn\u0105 barier\u0119 podzia\u0142a i tabu moralnego.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Literatura i \u017ar\u00f3d\u0142a:<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Oszcz\u0119da W., <em>Wie\u015bci ze S\u0142owacji II<\/em>, Opoczno 2006,str. 168-170<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Beata \u0141aska z\u00a0Ko\u015bcieleckich<\/p>\n<p><em>(\u017ar\u00f3d\u0142o: http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Beata_%C5%81aska_z_Ko%C5%9Bcieleckich)<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 \u00a0BEATA \u00a0KO\u015aCIELECKA &#8211; \u0141ASKA\u00a0 (1515\u20131576), polska ksi\u0119\u017cna uwa\u017cana za pierwsz\u0105 kobiet\u0119\u2013turystk\u0119 tatrza\u0144sk\u0105. Urodzi\u0142a si\u0119 w 1515 roku i zmar\u0142a w 1576 roku. By\u0142a c\u00f3rk\u0105 Katarzyny Telniczanki i Andrzeja Ko\u015bcieleckiego. Jak g\u0142osi\u0142y plotki, Katarzyna Telniczanka by\u0142a kochank\u0105 Zygmunta Jagiello\u0144czyka, p\u00f3\u017aniejszego Zygmunta I Starego, kr\u00f3la Polski. Dlatego te\u017c Beat\u0119 uwa\u017cano za c\u00f3rk\u0119 polskiego kr\u00f3la Zygmunta I [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":3803,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[15,1,7,14],"tags":[],"class_list":["post-3802","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-dejin-polska-zaujimavosti-novinky-aktuality","category-nezaradene","category-poliaci-vo-svete","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3802"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3802\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3803"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}