{"id":3818,"date":"2016-05-03T20:51:43","date_gmt":"2016-05-03T18:51:43","guid":{"rendered":"http:\/\/ozpolonus.sk\/?p=3818"},"modified":"2016-05-03T20:51:43","modified_gmt":"2016-05-03T18:51:43","slug":"podolinec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/podolinec\/","title":{"rendered":"Podol\u00ednec"},"content":{"rendered":"

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 PODOL\u00cdNEC<\/strong><\/h2>\n

(pol. <\/em>Podoliniec) malownicze spiskie miasteczko le\u017c\u0105ce nad Popradem, na pograniczu Popradskej kotliny (pol. <\/em>Kotlina Popradzka), pog\u00f3rza Spi\u0161skej Magury (pol. <\/em>Magura Spiska) i Levo\u010dsk\u00fdch vrchov (pol. <\/em>Lewockie G\u00f3ry). Po\u0142o\u017cone przy starym szlaku handlowym \u0142\u0105cz\u0105cym Spisz z Polsk\u0105 oraz ze wschodni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 S\u0142owacji i jej o\u015brodkami, miastami Pre\u0161ov (pol. <\/em>Preszow) i\u00a0Ko\u0161ice (pol. <\/em>Koszyce). Obecnie zamieszka\u0142e przez ok. 3 200 mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku swojej historii, Podoliniec by\u0142 star\u0105 osad\u0105 s\u0142owia\u0144sk\u0105, istniej\u0105c\u0105 ju\u017c zapewne w czasach Wielkiej Morawy. Po zanikni\u0119ciu wspominanej organizacji pa\u0144stwowej S\u0142owian, Podoliniec wraz z okolic\u0105 sta\u0142 si\u0119 w X wieku terenem rywalizacji o wp\u0142ywy pomi\u0119dzy rodz\u0105cym si\u0119 Pa\u0144stwem Polskim i W\u0119grami. W X i XI w. dosta\u0142 si\u0119 pod w\u0142adz\u0119 polskich Piast\u00f3w, kt\u00f3rzy w XII w. musieli coraz tutaj cz\u0119\u015bciej stawia\u0107 czo\u0142a naporu w\u0119gierskiemu.<\/p>\n

W pracach niekt\u00f3rych historyk\u00f3w s\u0142owackich wzmiankuje si\u0119, \u017ce Podoliniec w XII wieku nale\u017ca\u0142 do Polski. Wiadomo te\u017c, \u017ce w tym czasie podlega\u0142 z pewno\u015bci\u0105 polskiej organizacji ko\u015bcielnej.<\/p>\n

W 1235 r. papie\u017c Grzegorz IX w swoim li\u015bcie z w\u0142oskiej Perugii poleci\u0142 wysokim polskim ko\u015bcielnym przedstawicielom w Gnie\u017anie i we Wroc\u0142awiu, aby sprawdzili skarg\u0119 krakowskiego biskupa na duchownych w\u0119gierskich, kt\u00f3rzy maj\u0105 bezprawnie wybiera\u0107 dziesi\u0119cin\u0119 z ko\u015bcio\u0142a Panny Marii w Podoli\u0144cu i z innych okolicznych ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Na podstawie tego mo\u017cna wi\u0119c z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem przypu\u015bci\u0107, i\u017c Podoliniec z okolic\u0105 by\u0142 w granicach diecezji krakowskiej. Najistotniejszym w ka\u017cdym b\u0105d\u017a razie jest fakt, i\u017c w dokumencie tym po raz pierwszy wspomina si\u0119 podolinieck\u0105 far\u0119. W 1241 r. miejscowo\u015b\u0107 napadli i zniszczyli Tatarzy.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"podolinec12\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Z\u00a0innego dokumentu datowanego rokiem 1244 dowiedzie\u0107 si\u0119 mo\u017cna, \u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 krakowski Boles\u0142aw Wstydliwy darowa\u0142 Podoliniec wraz z\u00a0 otaczaj\u0105cymi go lasami niemieckiemu rycerzowi Henrichowi (Henrykowi) dzi\u0119kuj\u0105c mu w ten spos\u00f3b za zas\u0142ugi po\u0142o\u017cone w walkach z Tatarami, kt\u00f3rzy miejscowo\u015b\u0107 dwukrotnie zniszczyli przy swoich najazdach na S\u0142owacj\u0119 w 1241 i p\u00f3\u017aniej 1285 r. Z polecenia \u017cony Boles\u0142awa, ki\u0119\u017cniczki Kunegundy czyli \u015bw.Kingi, c\u00f3rki kr\u00f3la w\u0119gierskiego Beli IV, zbudowano w Podoli\u0144cu zamek.<\/p>\n

Z zachowanych \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych wiadomo r\u00f3wnie\u017c, \u017ce opanowanie wojskowe Podoli\u0144ca i okolicy przez Polsk\u0119 nast\u0105pi\u0142o po II po\u0142owie XIII w. Podoliniec i rejon pogranicznego miasta Star\u00e1 \u013dubov\u0148a (pol. <\/em>Lubowla) dosta\u0142 si\u0119 pod w\u0142adz\u0119 ksi\u0105\u017c\u0105t ma\u0142opolskich w zwi\u0105zku z buntem spiskiego \u017cupana Rolanda przeciw w\u0119gierskiemu kr\u00f3lowi W\u0142adys\u0142awowi IV Kuma\u0144skiemu. Bunt Rolanda zlikwidowa\u0142o wojsko ksi\u0119\u017cniczki Kingi, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej\u00a0 pozosta\u0142o na d\u0142ugo w opanowanej przez siebie okolicy.<\/p>\n

Rozw\u00f3j Podoli\u0144ca w ko\u0144cu XIII w. przerwa\u0142 ponowny najazd Tatar\u00f3w. Oddzia\u0142y tatarskie dow\u00f3dzone przez Nogaj chana dotkliwie zniszczy\u0142y miasto i okolic\u0119 w 1285 r.<\/p>\n

W innym dokumencie wcze\u015bniej wymienionego kr\u00f3la Beli IV pochodz\u0105cym z 1256 r., Podoliniec wspominany jest jeszcze jako wioska. W ko\u0144cu XIII w. by\u0142 ju\u017c jednak miastem poniewa\u017c w 1292 r. uzyska\u0142 prawa miejskie, magdeburskie. Na podstawie przywileju w\u0142adaj\u0105cego Krakowem, czeskiego kr\u00f3la Wac\u0142awa II otrzyma\u0142 Podoliniec zwolnienie z myta w ca\u0142ej Ma\u0142opolsce i prawo sk\u0142adu. W tym czasie zamieszkiwany by\u0142 przez przewa\u017cnie saskich kolonist\u00f3w, kt\u00f3rzy doprowadzili do jego odrodzenia po najazdach tatarskich. Dokument kr\u00f3lewski Wac\u0142awa II z 1292 r. nakazuje pozosta\u0142ym miastom spiskim udzielenie pomocy przy budowie mur\u00f3w obronnych miasta i m.in. na mieszka\u0144c\u00f3w miejscowo\u015bci \u013dubov\u0148a (pol. <\/em>Lubowla) i Hniezdne (pol. <\/em>Gniazda) na\u0142o\u017cy\u0142 obowi\u0105zek pomocy przy budowie mur\u00f3w obronnych Podoli\u0144ca, a nakazywa\u0142 im chronienie si\u0119 w\u0142a\u015bnie tam w przypadku niebezpiecze\u0144stwa. Jeszcze w tym samym roku miasto otrzyma\u0142o przywilej warzenia w\u0142asnego piwa czyli za\u0142o\u017cenia browaru i prawo myta.<\/p>\n

Papie\u017c Bonifacy VIII udzieli\u0142 29 marca 1298 odpustu tym, kt\u00f3rzy pomog\u0105 przy budowie nowego ko\u015bcio\u0142a Panny Marii w Podoli\u0144cu znajduj\u0105cego si\u0119 wed\u0142ug dokumentu papie\u017ca, na terenie diecezji krakowskiej. Podoliniec w dalszym ci\u0105gu by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 prywatn\u0105 i zarz\u0105dzany by\u0142 przez wspominanego wcze\u015bniej rycerza Henryka i p\u00f3\u017aniej jego spadkobierc\u00f3w. Co prawda, w latach 30.tych XIV w. kasztelani ju\u017c istniej\u0105cego zamku w Lubowli starali si\u0119 rozci\u0105gn\u0105\u0107 swoj\u0105 jurysdykcj\u0119 i na Podoliniec, lecz jego mieszczanie zaprotestowali do kr\u00f3la, kt\u00f3ry w 1343 r. potwierdzi\u0142 ich swobody. Kr\u00f3lowa\u0142\u00a0 w\u00f3wczas Ludwik I Wielki (w Polsce zwany W\u0119gierskim), b\u0119d\u0105cy zar\u00f3wno w\u0142adc\u0105 Polski, jak i W\u0119gier. W po\u0142owie XIV w. Polska, straci\u0142a przypuszczalnie ca\u0142kowicie kontrol\u0119 nad terytorium z\u00a0Podoli\u0144cem i suwerenn\u0105 w\u0142adz\u0119 sprawuj\u0105 tutaj panowie w\u0119gierscy. W 1391 r. mieszczanie podolinieccy wykupili w zasadzie prawa potomk\u00f3w rycerza Henryka. W 1404 r. wspominane wcze\u015bniej przywileje miejskie potwierdzi\u0142 kr\u00f3l czeski i w\u0119gierski\u00a0 Zygmunt Luksemburski. W cztery lata p\u00f3\u017aniej Zygmunt darowa\u0142 miasto Podoliniec i zamek lubowelski szlachcicowi Per\u00e9ny (1408 r.), \u0142\u0105cz\u0105c w ten spos\u00f3b w jeden dominialny organizm miasta Star\u00e1 \u013dubov\u0148a, Hniezdne i Podol\u00ednec (Lubowl\u0119, Gniazda i Podoliniec). Rok p\u00f3\u017aniej pozwoli\u0142 na budow\u0119 zamku w murach miejskich. W mie\u015bcie wybudowano wi\u0119c niewielk\u0105 twierdz\u0119 miejsk\u0105, kt\u00f3ra odda\u0142a szczeg\u00f3lne us\u0142ugi w 1441 r., gdy miasto uda\u0142o si\u0119 obroni\u0107 przed atakiem husyt\u00f3w. W 1412 r. ten sam w\u0142adca nada\u0142 Podoli\u0144cowi prawa wolnego miasta kr\u00f3lewskiego, z prawem sk\u0142adu, wolnego myta i c\u0142a. W kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, Podoliniec wraz z\u00a0 innymi miastami Spisza wszed\u0142 w sk\u0142ad zastawu Zygmunta Luksemburczyka na wysok\u0105 jak na owe czasy po\u017cyczk\u0119 37 tysi\u0119cy kop czeskich groszy (ok. 80 tysi\u0119cy z\u0142otych floren\u00f3w) zaci\u0105gni\u0119t\u0105 u polskiego kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142o. Kr\u00f3l w\u0119gierski po\u017cyczone pieni\u0105dze pochodz\u0105ce z\u00a0kontrybucji po przegranej przez Krzy\u017cak\u00f3w wojnie zu\u017cytkowa\u0142\u00a0 na prowadzenie licznych wojen, g\u0142\u00f3wnie z\u00a0Wenecj\u0105 o wp\u0142ywy w Dalmacji. Wspominana po\u017cyczka nigdy nie zosta\u0142a Polsce zwr\u00f3cona.<\/p>\n

W ten spos\u00f3b od XV do XVIII wieku Podoliniec wraz z innymi, jeszcze\u00a0 pi\u0119tnastoma miejscowo\u015bciami Spisza podlega\u0142 polskiemu staro\u015bcie urz\u0119duj\u0105cemu na zamku w Lubowli i by\u0142 jednym z\u00a0najwa\u017cniejszych miast regionu. Przy okazji warto wspomnie\u0107, \u017ce Starostwo Spiskie sprawowa\u0142 mi\u0119dzy innymi s\u0142ynny polski rycerz Zawisza Czarny i w latach 1596 \u2013 1735 dziedzicznie r\u00f3d Lubomirskich. Natomiast Kazimierz Poniatowski, brat kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta, by\u0142 ostatnim polskim starost\u0105 spiskim.<\/p>\n

Zaraz po obj\u0119ciu zarz\u0105du zastawionych miast przez Polsk\u0119, okr\u0119g Podoliniec-Gniazda- Lubowla zosta\u0142 wyodr\u0119bniony i traktowany w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny jako teren przywr\u00f3cony Polsce chocia\u017c sama tre\u015b\u0107 traktatu zastawnego nie upowa\u017cnia\u0142a w\u0142adc\u00f3w polskich do takiego post\u0119powania. Przez ponad trzysta lat miasto korzysta\u0142o z przywilej\u00f3w, jakich udzielali mu zar\u00f3wno w\u0142adcy polscy jak i w\u0119gierscy. Du\u017ce znaczenie mia\u0142o w szczeg\u00f3lno\u015bci prawo sk\u0142adu oraz przywileje targowe, kt\u00f3re zw\u0142aszcza w po\u0142owie XVI w. doprowadzi\u0142y do rozbudowy miasta. W XVIII i XIX wieku Podoliniec posiada\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 przywilej\u00f3w z miast Spisza zapewniaj\u0105cych organizowanie jarmark\u00f3w. Najstarszym z nich by\u0142 przywilej odbywania dw\u00f3ch jarmark\u00f3w uzyskany od kr\u00f3la Zygmunta Luksemburskiego (25 VII 1409). Od polskiego kr\u00f3la Jana Kazimierza uzyska\u0142 przywilej odbywania czterech jarmark\u00f3w (2 I656). August II natomiast (20 II 1704) udzieli\u0142 miastu przywilej dw\u00f3ch jarmark\u00f3w i August III (3 VI 1750) te\u017c dw\u00f3ch jarmark\u00f3w. Na podstawie wymienionych przywilej\u00f3w odbywa\u0142o si\u0119 corocznie w Podoli\u0144cu 8 jarmark\u00f3w: w ko\u0144cu stycznia, w ostatnim tygodniu Postu, w tygodniach przypadaj\u0105cych na imieniny \u015bw.Filipa i Jakuba, w ko\u0144cu czerwca, 25 i 26 lipca, w tygodniu \u015bw.Wawrzy\u0144ca, w tygodniu \u015bw.Szymona i Judy oraz w ko\u0144cu listopada. Odbywa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c jarmarki organizowane tak, \u017ce w jeden dzie\u0144 by\u0142 targ rolniczy ze sprzeda\u017c\u0105 inwentarza a w inny targ handlowy. Podol\u00ednec posiada\u0142 r\u00f3wnie\u017c prawo odbywania w ka\u017cdy czwartek cotygodniowych targ\u00f3w handlowych oraz w ka\u017cdy pi\u0105tek rolniczych. Opr\u00f3cz cotygodniowych targ\u00f3w m\u00f3g\u0142 si\u0119 w okresie od Micha\u0142a do Wielkiej Nocy odbywa\u0107 w ka\u017cd\u0105 sobot\u0119 targ mi\u0119sny.<\/p>\n

Rozwija\u0142y si\u0119 tak\u017ce rzemios\u0142a \u2013 szczeg\u00f3lnie garncarstwo, ko\u017cusznictwo, kowalstwo, szewstwo i tkactwo (znane delikatne p\u0142\u00f3tno i adamaszek).<\/p>\n

W 1642 r. w mie\u015bcie powsta\u0142 klasztor przyby\u0142ych z Polski pijar\u00f3w, przy kt\u00f3rym dzia\u0142a\u0142o do 1919 r. s\u0142ynne kolegium, kszta\u0142c\u0105ce na poziomie gimnazjalnym ch\u0142opc\u00f3w z Polski, S\u0142owacji i W\u0119gier.<\/p>\n

W 1769 roku, Austria wykorzystuj\u0105c \u00f3wczesne og\u00f3lne os\u0142abienie i kryzys Kr\u00f3lestwa Polskiego oraz pomoc polskich miast spiskich udzielon\u0105 Konfederacji Barskiej, zaj\u0119\u0142a Starostwo Spiskie. Wkr\u00f3tce po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r., Podoliniec przypad\u0142 Austriakom i zosta\u0142 przez Mari\u0119 Teres\u0119 wcielony do Austrii. Do 1876 r. nale\u017ca\u0142 do utworzonej przez Austriak\u00f3w Prowincji XVI Miast Spiskich obejmuj\u0105cej wszystkie miasta by\u0142ego polskiego zastawu, kt\u00f3re by\u0142y zarz\u0105dzane przez Austri\u0119 na troch\u0119 innych prawach ni\u017c pozosta\u0142e miasta Spisza i kraju. Potem przeszed\u0142 zn\u00f3w z\u00a0r\u0105k Austriak\u00f3w pod administracj\u0119 w\u0119giersk\u0105. Do 1894 roku pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 siedziby by\u0142ego powiatu starolubowla\u0144skiego. Pod rz\u0105dami w\u0119gierskimi zosta\u0142 a\u017c do chwili zako\u0144czenia pierwszej wojny \u015bwiatowej i utworzenia w 1918 r. niepodleg\u0142ej Republiki Czechos\u0142owackiej. Konferencja ambasador\u00f3w obraduj\u0105ca 28 lipca 1920 r. w Londynie zadecydowa\u0142a o przebiegu polsko-czechos\u0142owackiej linii granicznej na obszarze Zamagurza Spiskiego tak, \u017ce miasta by\u0142ego zastawu spiskiego znalaz\u0142y si\u0119 definitywnie na obszarze Czechos\u0142owacji. I tak ju\u017c pozosta\u0142o do czas\u00f3w nam wsp\u00f3\u0142czesnych.<\/p>\n

W II po\u0142owie XVI w. powsta\u0142 zachowany do dzi\u015b miejski uk\u0142ad architektoniczny. Jego centrum stanowi soczewkowato rozszerzaj\u0105cy si\u0119 wzd\u0142u\u017c g\u0142\u00f3wnej drogi niezbyt historycznie naruszony rynek z ko\u015bcio\u0142em Wniebowzi\u0119cia NMP i renesansow\u0105 dzwonnic\u0105. Otoczony jest dwutraktowymi domami z przejazdem i tr\u00f3josiow\u0105 fasad\u0105, z charakterystycznymi p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142o zako\u0144czonymi bramami z\u00a0kt\u00f3rych zachowa\u0142o si\u0119 conajmniej 30 budynk\u00f3w mieszcza\u0144skich, p\u00f3\u017anorenesansowych kamieniczek i dom\u00f3w z\u00a0 XVI i XVII w., w nienaruszonym stanie budowlanym z\u00a0oryginaln\u0105 dyspozycj\u0105 wn\u0119trz. W tylnych cz\u0119\u015bciach parcel stoj\u0105 zwykle parterowe zabudowania gospodarcze, po\u015brodku podw\u00f3rzy za\u015b studnie. Przer\u00f3bki budowlane s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w widoczne tylko na elewacjach i mimo zw\u0142aszcza powojennej rozbudowy, centrum zachowa\u0142o sw\u00f3j \u015bredniowieczny charakter, z typowymi cechami gotycko-renesansowego spiskiego miasteczka. W 1950 r. Podol\u00ednec uznano za miejski rezerwat zabytk\u00f3w.<\/p>\n

Na rynku zobaczy\u0107 mo\u017cna pierwotnie gotycki rzymskokatolicki ko\u015bci\u00f3\u0142 farny Wniebowzi\u0119cia NMP nios\u0105cy \u015blady p\u00f3\u017aniejszych przer\u00f3bek budowlanych. Zbudowany zosta\u0142 na pocz\u0105tku XIII w., przebudowany w ko\u0144cu XIII i w po\u0142owie XIV w., rozbudowany po po\u017carze w 1684 r. i w XVIII w. oraz uszkodzony w wyniku trz\u0119sienia ziemi i powodzi w 1789 i 1813 roku. Jego wystr\u00f3j cechuj\u0105 elementy baroku. Pierwotnie by\u0142 jednonawowy, rozbudowany p\u00f3\u017aniej przez dobudowanie dw\u00f3ch bocznych kaplic, otwieraj\u0105cych si\u0119 arkadowo do wn\u0119trza. W \u015brodku elementy gotyckie – \u017cebrowe sklepienie, portale, skarpy i okna. W prezbiterium polichromia z motywami biblijnymi z lat 1380-1360 i innymi freskami. W g\u0142\u00f3wnym o\u0142tarzu z lat 1700-1710 znajduje si\u0119 gotycka rze\u017aba znanej Madonny z Podoli\u0144ca z ok. 1360 r. Gotycka jest tak\u017ce br\u0105zowa chrzcielnica z II po\u0142owy XIV w., wykonana w Spiskiej Nowej Wsi. Krucyfiks pochodzi z pocz\u0105tku XVI w. Pozosta\u0142y wystr\u00f3j wn\u0119trza przewa\u017cnie barokowy. Kiedy\u015b cenne urz\u0105dzenie stanowi\u0142 mi\u0119dzy innymi wywieziony do Polski \u015bredniowieczny o\u0142tarz skrzyd\u0142owy z XVII w. Inny z cennych o\u0142tarzy wywieziony zosta\u0142 do zamku Plave\u010d (pol. <\/em>P\u0142awiec), gdzie sp\u0142on\u0105\u0142 w po\u017carze kapliczki zamkowej. Gotycka rze\u017aba \u015bw. Katarzyny (z ok.1425-30) od 1911 r. znajduje si\u0119 w zbiorach Muzeum Sztuk Pi\u0119knych w Budapeszcie. O\u0142tarz g\u0142\u00f3wny wykona\u0142 J\u00e1n Lerch w latach 1700-1710. Freski namalowa\u0142 Anton Schmidt \u017cyj\u0105cy w latach1718-1784, znany malarz o\u0142tarzy i fresk\u00f3w.<\/p>\n

Obok ko\u015bcio\u0142a farnego zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna renesansow\u0105 dzwonnic\u0119 z 1659 r. w kszta\u0142cie prostopad\u0142o\u015bciennej wie\u017cy, trzykondygnacyjn\u0105 budowl\u0119 z piwnic\u0105 i szczytow\u0105 typow\u0105 dla renesansu bogat\u0105 attyk\u0105 dachow\u0105 tzw. polsk\u0105. Na pi\u0119trze urz\u0105dzony by\u0142 ratusz dost\u0119pny przystawionymi arkadowymi schodami. Wewn\u0105trz obiektu znajduje si\u0119 cenny dzwon wykonany w 1392 r. Obok wej\u015bcia zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna na murze \u0142aci\u0144ski napis z 1593 r. pochodz\u0105cy z czas\u00f3w kasztelana Sebastiana Lubomirskiego.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesny ratusz b\u0119d\u0105cy siedzib\u0105 urz\u0119du miejskiego, wybudowany zosta\u0142 na zachodniej stronie rynku w 1903 r. Przy jego budowie wykorzystane zosta\u0142y ruiny istniej\u0105cego znacznie wcze\u015bniej na tym miejscu budynku. Przypuszcza si\u0119, \u017ce tym budynkiem by\u0142a prawdopodobnie niewielka miejska twierdza z 1408 r.<\/p>\n

Na wielu miejscach wok\u00f3\u0142 miasta wida\u0107 jeszcze resztki \u015bredniowiecznych mur\u00f3w obronnych zbudowanych w XIII-XIV wieku. Najlepiej zachowane z nich w prawie nienaruszonym ci\u0105gu s\u0105 fragmenty z trzema basztami na po\u0142udniowym skraju miasta oraz barbakanu we wschodniej cz\u0119\u015bci rynku, obok klasztoru pijar\u00f3w.<\/p>\n

Niedaleko rynku zobaczy\u0107 mo\u017cna inne bardzo ciekawe obiekty i zak\u0105tki miasta. Takim jest na przyk\u0142ad mieszcza\u0144ski dom przy Letnej ulicy oznaczony w przesz\u0142o\u015bci numerem 69, gdzie pono\u0107 odegra\u0142y si\u0119 sceny i wydarzenia opisane p\u00f3\u017aniej w \u201ePodoli\u0144skim straszydle\u201d. Interesuj\u0105c\u0105 ulic\u0105 s\u0105 te\u017c tzw. \u201eZadky\u201d czyli domy zwr\u00f3cone do siebie tyln\u0105 zabudow\u0105 utworzon\u0105 budynkami gospodarczymi, kt\u00f3rych elewacje frontowe skierowane s\u0105 na ulic\u0119 Letni\u0105 i rzek\u0119 Poprad. Historyczny \u201eostr\u00f3w\u201d miasteczka zwany Jensula znale\u017a\u0107 mo\u017cna za Mlynsk\u00fdm jarkom.<\/p>\n

Na miejscowym cmentarzu zobaczy\u0107 mo\u017cna natomiast roma\u0144sko\u2013gotyck\u0105 kapliczk\u0119 \u015bw.Anny przebudowan\u0105 o \u00a0renesansowo\u2013barokowym wn\u0119trzu. Najstarszy zachowany obiekt sakralny w mie\u015bcie posiada roma\u0144sk\u0105 absyd\u0119 z po\u0142owy XIII w. z naw\u0105 z pocz\u0105tk\u00f3w XIV w. i rozbudowan\u0105 ok. 1600 r. G\u0142\u00f3wny o\u0142tarz pochodzi z II po\u0142owy XVII w.<\/p>\n

W XVII wieku w mie\u015bcie aktywnie dzia\u0142ali pijarzy o czym \u015bwiadczy zachowany by\u0142y klasztor i barokowy ko\u015bci\u00f3\u0142 wybudowany w latach 1642\u201351 po zewn\u0119trznej stronie \u00f3wczesnych mur\u00f3w miejskich, przez wiede\u0144skiego budowniczego Poschbergera. Wystr\u00f3j wn\u0119trza odpowiada \u00f3wczesnemu stylu baroku. Fundatorem kompleksu budynk\u00f3w z\u00a0pierwszym klasztorem pijar\u00f3w w Europie \u015arodkowej by\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Stanis\u0142aw Lubomirski b\u0119d\u0105cy w\u00f3wczas panem na zamku w Lubowli i starost\u0105 spiskim. Klasztor posiada cztery naro\u017cne wie\u017ce. W bryle ko\u015bcio\u0142a wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 dwie wie\u017ce po\u0142\u0105czone ryzalitem. Na rokokowym \u0142uku sklepienia nawowego przedstawione s\u0105 sceny z \u017cycia \u015bw.Antoniego z Padwy i \u015bw.Franciszka Xawierskiego, kt\u00f3re wykona\u0142 Andrej J.K.Trtina (1750-1790), znany s\u0142owacki malarz z \u0160ari\u0161a dzia\u0142aj\u0105cy we wschodniej S\u0142owacji.<\/p>\n

Podoliniecki klasztor pijar\u00f3w by\u0142 pierwszy w \u015brodkowej Europie i postawiony zosta\u0142 jeszcze za \u017cycia za\u0142o\u017cyciela zakonu, \u015bw. J\u00f3zefa Kalasantego, kt\u00f3ry klasztor ten osobi\u015bcie odwiedzi\u0142. Przy klasztorze wystawiono ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezwaniem \u015bw. Stanis\u0142awa, krakowskiego biskupa, m\u0119czennika i patrona diecezji krakowskiej kt\u00f3rej Podol\u00ednec podlega\u0142 ko\u015bcielnie do 1769 r. Dwie wie\u017ce ko\u015bcielne o wysoko\u015bci 44 metr\u00f3w, s\u0105 charakterystycznym symbolem miasta. Nad wej\u015bciem jest obraz \u015bw. Stanis\u0142awa. W g\u0142\u00f3wnym o\u0142tarzu z 1688 r. umieszczony zosta\u0142 dziesi\u0119ciometrowy obraz z krakowskiej szko\u0142y Tomasza Dolabelli ukazuj\u0105cy \u015bwi\u0119tego Stanis\u0142awa, wskrzeszaj\u0105cego Piotrowina. Obok obrazy \u015bw. J\u00f3zefa Kalasantego i \u015bw. Jana Nepomucena, wy\u017cej – wizerunek \u015bw. Jerzego walcz\u0105cego ze smokiem. Pi\u0119knym dzie\u0142em sztuki jest bogato zdobiona barokowa ambona. S\u0105 na niej rze\u017aby przedstawiaj\u0105ce czterech ewangelist\u00f3w i zmartwychwsta\u0142ego Chrystusa. W prezbiterium jest tak\u017ce drewniana rze\u017aba Panny Marii, kt\u00f3r\u0105 wyrze\u017abi\u0142 w 1951 r. jeden z internowanych przez w\u0142adze komunistyczne zakonnik\u00f3w. Boczny o\u0142tarz po\u015bwi\u0119cony jest \u015bw. Katarzynie M\u0119czennicy. Po przeciwnej stronie – kaplica, a w niej o\u0142tarz \u015bw. Filipa z Neri. Przed nim wizerunek kopii rzymskiej Matki Boskiej Nieustaj\u0105cej Pomocy, malowany na blasze, ozdobiony z\u0142otymi koronami. Organy ko\u015bcielne wykona\u0142a firma Rieger z morawskiego Krnova w r. 1946.<\/p>\n

Pijarzy przebywali w Podoli\u0144cu do 1919 r. W trzy lata p\u00f3\u017aniej klasztor wraz z\u00a0 ko\u015bcio\u0142em przej\u0105\u0142 zakon redemptoryst\u00f3w. Po drugiej wojnie \u015bwiatowej, w wyniku zmian ustrojowych, zakon i klasztor tak jak i inne instytucje Ko\u015bcio\u0142a katolickiego na terenie Czechos\u0142owacji, uleg\u0142y kasacji. Budynki klasztorne na d\u0142ugi okres czasu (1950-1962) zmieni\u0142y swoje znaczenie pe\u0142ni\u0105c funkcj\u0119 wi\u0119zienia i obozu koncentracyjnego dla zakonnik\u00f3w i zakonnic r\u00f3\u017cnych zakon\u00f3w, ksi\u0119\u017cy katolickich i grekokatolickich z\u00a0 ca\u0142ej S\u0142owacji. Po 1962 r. pomieszczenia\u00a0 budynku klasztornego\u00a0 przekazano dla potrzeb szko\u0142y pa\u0144stwowej. Zmiany spo\u0142eczno\u2013polityczne w Czechos\u0142owacji pod koniec lat 80.tych XX w. spowodowa\u0142y, \u017ce w 1990 r. klasztor zwr\u00f3cono redemptorystom.<\/p>\n

O otwarcie w 1642 r. podoli\u0144skiego, przyklasztornego gimnazjum \u2013 polskiej szko\u0142y kszta\u0142c\u0105cej \u015bwiat\u0142ych i uczonych ludzi, ogromn\u0105 miar\u0105 zas\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 zakon pijar\u00f3w czyli \u00a0<\/strong>Kleryk\u00f3w Regularnych Ubogich Matki Bo\u017cej Szk\u00f3\u0142 Pobo\u017cnych. W pierszym roku nauk\u0119 w kolegium podoli\u0144skim podj\u0119\u0142o 189 student\u00f3w. Polscy pijarzy kierowali i prowadzili za\u0142o\u017con\u0105 przez siebie szko\u0142\u0105 do 1782 r. Warto wspomnie\u0107, \u017ce rektorem i nauczycielem w gimnazjum by\u0142 ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Konarski \/w\u0142a\u015bciwie Hieronim Franciszek Konarski\/ (1700-1773), znany polski pedagog i reformator o\u015bwieceniowy, kt\u00f3ry w tamtejszym kolegium rozpocz\u0105\u0142 nowicjat i naucza\u0142 w latach\u00a0 1719-1721. Inn\u0105 znan\u0105 postaci\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z gimnazjum w Podoli\u0144cu by\u0142 Franciszek Ksawery Dmochowski (1762-1808), polski poeta, krytyk literacki, publicysta, dzia\u0142acz polityczny.<\/p>\n

Po pierwszym rozbiorze Polski i zaj\u0119ciu miast spiskich przez Austriak\u00f3w, Maria Teresa znios\u0142a urz\u0119dowo j\u0119zyk polski zast\u0119puj\u0105c go obowi\u0105zkowym niemieckim. Od II po\u0142owy XIX w. natomiast nauka odbywa\u0142a si\u0119 w j\u0119zyku w\u0119gierskim.<\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 gimnazjum zako\u0144czy\u0142o opuszczenie klasztora przez pijar\u00f3w w 1919 roku. Chocia\u017c po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej i powstaniu niepodleg\u0142ej Czechos\u0142owacji, w powiecie Star\u00e1 \u013dubov\u0148a istnia\u0142a tylko jedna szko\u0142a \u015brednia, kt\u00f3r\u0105 by\u0142o w\u0142a\u015bnie gimanzjum pijarskie w Podoli\u0144cu, to jednak decyzj\u0105 w\u0142adz wymieniona szko\u0142a zosta\u0142a w 1919 r. zamkni\u0119ta. W ten spos\u00f3b obydwa czechos\u0142owackie pograniczne powiaty, Spi\u0161sk\u00e1 Star\u00e1 Ves (pol.<\/em> Stara Wie\u015b Spiska) i Star\u00e1 \u013dubov\u0148a (pol.<\/em> Lubowla) przez wiele lat nie posiada\u0142y \u017cadnej szko\u0142y \u015bredniej.<\/p>\n

Z zachowanych dokument\u00f3w wynika, \u017ce \u00f3wczesny wojewoda spiski uwa\u017ca\u0142 ponowne otwarcie o\u015bmioklasowego gimnazja w Podoli\u0144cu za bezcelowe i niepotrzebne. Twierdzi\u0142, \u017ce ju\u017c w okresie rz\u0105d\u00f3w w\u0119gierskich utrzymanie szko\u0142y by\u0142o niemo\u017cliwe poniewa\u017c do szko\u0142y ucz\u0119szcza\u0142o zbyt ma\u0142o uczni\u00f3w poniewa\u017c powiaty Spi\u0161sk\u00e1 Star\u00e1 Ves i Star\u00e1 \u013dubov\u0148a nie posiada\u0142y potrzebnej liczby dzieci. Opr\u00f3cz tego dzieci z okolicy Podoli\u0144ca i z powiatu Spi\u0161sk\u00e1 Star\u00e1 Ves ucz\u0119szcza\u0107 mog\u0105 do s\u0142owackiego realnego gimnazjum w Lewoczy, s\u0142owackiej szko\u0142y handlowej w Kie\u017cmarku lub do s\u0142owackiego gimnazjum w mie\u015bcie Spi\u0161sk\u00e1 Nov\u00e1 Ves (pol.<\/em> Nowa Wie\u015b Spiska) i rodzice nie musz\u0105 ich posy\u0142a\u0107 do niemieckiego gimnazjum w Kie\u017cmarku. Ponowne otwarcie gimnazjum w Podoli\u0144cu wed\u0142ug jego zdania wymaga\u0142o by od pa\u0144stwa znacznych wydatk\u00f3w i to kosztem ju\u017c otwartych gimnazji s\u0142owackich. Cz\u0119\u015bciowo jednak uwzgl\u0119dni\u0142 \u017c\u0105dania mieszka\u0144c\u00f3w Podoli\u0144ca i jego okolicy proponuj\u0105c otwarcie w tym mie\u015bcie czteroklasowej szko\u0142y miejskiej pod warunkiem, \u017ce do 15 lipca 1921 roku zg\u0142osi si\u0119 wystarczaj\u0105ca liczba uczni\u00f3w.<\/p>\n

Miasto Podol\u00ednec i powiaty Spi\u0161sk\u00e1 Star\u00e1 Ves oraz Star\u00e1 \u013dubov\u0148a stara\u0142y si\u0119 o ponowne otwarcie gimnazja w Podoli\u0144cu lub przynajmniej szko\u0142y miejskiej. Popiera\u0142 ich w tym nawet urz\u0105d powiatowy w Starej Wsi Spiskiej, kt\u00f3ry w pro\u015bbie skierowanej do ministerstwa szkolnictwa i o\u015bwiaty narodowej mi\u0119dzy innymi pisa\u0142, \u017ce \u201eobydwa powiaty pograniczne szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105 nie posiadaj\u0105 i ubogi lud nie mo\u017ce swoich syn\u00f3w nigdzie blisko kszta\u0142ci\u0107, poniewa\u017c do miast dalej po\u0142o\u017conych wysy\u0142anie syn\u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119 ze znacznymi k\u0142opotami i wydatkami\u201d.<\/p>\n

Walka o otwarcie gimnazja pomi\u0119dzy obywatelami i w\u0142adz\u0105 by\u0142a kontynuowana przez nast\u0119pne lata. W 1931 r. podczas wizyty ministra szkolnictwa Ivana Der\u00e9ra w Kie\u017cmarku, wyst\u0105pi\u0142a przed nim deputacja z Podoli\u0144ca \u017c\u0105daj\u0105ca prze\u0142o\u017cenie gimnazja z Kie\u017cmarku do Podoli\u0144ca oraz aby pa\u0144stwo wybudowa\u0142o budynek szko\u0142y ludowej (podstawowej). Minister szkolnictwa ustosunkowa\u0142 si\u0119 do tego w ten spos\u00f3b, \u017ce \u017c\u0105dania podoli\u0144skich mieszka\u0144c\u00f3w uwa\u017ca za prze\u017cytek i gimnazjum w Kie\u017cmarku w interesie czechos\u0142owackiego ducha musi tutaj pozosta\u0107. Do ponownego otwarcia gimnazjum w Podoli\u0144cu wi\u0119c ju\u017c nigdy nie dosz\u0142o.<\/p>\n

Jednak ze wzgl\u0119du na pilne potrzeby powiatu Star\u00e1 \u013dubov\u0148a i Spi\u0161sk\u00e1 Star\u00e1 Ves w dziedzinie szkolnictwa, w dniu 11 listopada 1926 roku rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 pierwszy rok nauki w nowej szkole mieszcza\u0144skiej w Starej Lubowli, kt\u00f3ra dzia\u0142a do dnia dzisiejszego.<\/p>\n

 <\/p>\n

Literatura i \u017ar\u00f3d\u0142a:<\/strong><\/p>\n

Oszcz\u0119da W. I., Wie\u015bci ze S\u0142owacji<\/em>, Stasz\u00f3w-\u017dilina 2002, str. 117-119; Oszcz\u0119da W. I., Wie\u015bci ze S\u0142owacji II<\/em>, Opoczno 2006, str. 69-82; Oszcz\u0119da W. I., Z kart historii spiskiego Podoli\u0144ca<\/em>, Almanach Muszyny 2003, str. 61-73<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 PODOL\u00cdNEC (pol. Podoliniec) malownicze spiskie miasteczko le\u017c\u0105ce nad Popradem, na pograniczu Popradskej kotliny (pol. Kotlina Popradzka), pog\u00f3rza Spi\u0161skej Magury (pol. Magura Spiska) i Levo\u010dsk\u00fdch vrchov (pol. Lewockie G\u00f3ry). Po\u0142o\u017cone przy starym szlaku handlowym \u0142\u0105cz\u0105cym Spisz z Polsk\u0105 oraz ze wschodni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 S\u0142owacji i jej o\u015brodkami, miastami Pre\u0161ov (pol. Preszow) i\u00a0Ko\u0161ice (pol. Koszyce). Obecnie zamieszka\u0142e […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":3819,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[15,1,7,14],"tags":[],"class_list":["post-3818","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-dejin-polska-zaujimavosti-novinky-aktuality","category-nezaradene","category-poliaci-vo-svete","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3818","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3818"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3818\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3819"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3818"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3818"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3818"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}