{"id":426,"date":"2012-09-02T09:32:49","date_gmt":"2012-09-02T09:32:49","guid":{"rendered":"http:\/\/polonus.sk\/?p=426"},"modified":"2012-09-02T09:32:49","modified_gmt":"2012-09-02T09:32:49","slug":"zname-literarne-postavy-devatnasteho-storocia-slovenski-polonofili","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/zname-literarne-postavy-devatnasteho-storocia-slovenski-polonofili\/","title":{"rendered":"Zn\u00e1me liter\u00e1rne postavy dev\u00e4tn\u00e1steho storo\u010dia slovensk\u00ed – polonofili"},"content":{"rendered":"


\nZnane postaci literatury s\u0142owackiej XIX w. – polonofile<\/strong><\/p>\n

\n

Martin Med\u0148ansk\u00fd<\/strong> (1840-1899), by\u0142 patriot\u0105 s\u0142owackim, ksi\u0119dzem katolickim, publicyst\u0105, poet\u0105, prozaikiem, t\u0142umaczem, u\u017cywaj\u0105cym r\u00f3wnie\u017c pseudonimu Du\u0161an Sava Pepkin lub Martin Divinko-Svedernick\u00fd. By\u0142 r\u00f3wnie\u017c autorem nowel, ksi\u0105\u017cek podr\u00f3\u017cniczych i dwutomowego zbioru poezji Po\u00e9zia<\/em> Du\u0161ana Savu Pepkina <\/em>(1876). Swoj\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107, jak wielu innych patriot\u00f3w s\u0142owackich tego okresu, publikowa\u0142 w czasopismach i kalendarzach.<\/p>\n

Martin Med\u0148ansk\u00fd urodzi\u0142 si\u0119 w miejscowo\u015bci Divinka ko\u0142o \u017byliny (\u017dilina), zmar\u0142 3.11.1899 w miejscowo\u015bci Z\u00e1va\u017eie \u2013 Istebn\u00edk. Przez kilka lat \u017cy\u0142 na plebanii w Beckove.<\/p>\n

Uwa\u017cany jest za surrealist\u0119, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142 wolny wiersz na s\u0142owack\u0105 scen\u0119 literack\u0105, przy obraniu swojego pseudonimu jak r\u00f3wnie\u017c w wyborze temat\u00f3w swoich ballad (\u017dofia Bosniakova, \u017didovka, Krvav\u00e9 l\u00e1zne – balada o Al\u017ebete B\u00e1thoryovej czyli Zofia Bo\u015bniakowa, \u017byd\u00f3wka, Krwawe k\u0105piele \u2013 ballada o El\u017cbiecie Bathory).<\/p>\n

Zaliczany by\u0142 do kr\u0119gu patriot\u00f3w s\u0142owackich, kt\u00f3rzy szczerym sercem kochali sw\u00f3j wspani\u0142y j\u0119zyk narodowy i lud, zacz\u0119li dla niego pisa\u0107 w j\u0119zyku macierzystym i starali si\u0119 tworzy\u0107 w\u0142asn\u0105, niezale\u017cn\u0105 i r\u00f3\u017cni\u0105c\u0105 si\u0119 od czeskiej, literatur\u0119.<\/p>\n

Martin Med\u0148ansk\u00fd, wed\u0142ug opinii Ivana Franka (1856-1916), wybitnego ukrai\u0144skiego pisarza i publicysty, w pi\u0119knym tomiku (zbiorze) w\u0142asnych i prze\u0142o\u017conych wierszy, \u201epokaza\u0142 ca\u0142\u0105 skal\u0119 ton\u00f3w i uczu\u0107 \u2013 od g\u0142\u0119bokiej, z g\u0142\u0119bi duszy wydostaj\u0105cej si\u0119 melancholii, po widoczne przejawy rado\u015bci.\u201d Dwudziestoletni wtedy (1876) I. Franko zauwa\u017cy\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce w wierszach Martina Med\u0148ansk\u00e9ho \u201ebrzmi\u0105 mocno wszystkie nowe idee wolno\u015bci s\u0142owa i uczucia, dumy i szcz\u0119\u015bcia narodu. Jego j\u0119zyk jest melodyczny, wszystkie obrazy wyp\u0142ywaj\u0105 \u017cywo z \u017cycia narodowego i \u015bwiatopogl\u0105du …\u201d. M\u0142ody student filozofii uniwersytetu lwowskiego ceni\u0142 prac\u0119 poety s\u0142owackiego zw\u0142aszcza pod wzgl\u0119dem patriotycznym. Dostrzeg\u0142 w niej zdrowe kie\u0142ki s\u0142owackiego \u017cycia, z kt\u00f3rych szczerze si\u0119 cieszy\u0142.<\/p>\n

Pojawi\u0142a si\u0119 te\u017c krytyka wierszy Med\u0148ansk\u00e9ho, kt\u00f3rej autorem by\u0142 Jaroslav Vl\u010dek (1860-1930), klasyk historii literatury, krytyk literacki, edytor. Wspominany krytyk s\u0142owacki w swojej pracy \u201eO Slovensku a slovenskej literat\u00fare\u201c – Nov\u0161ia slovensk\u00e1 po\u00e9zia a Vajansk\u00e9ho b\u00e1sne \u201eTatry a more\u201c (O S\u0142owacji i\u00a0literaturze s\u0142owackiej \u2013 Nowsza poezja s\u0142owacka i\u00a0wiersze Vajansk\u00e9ho \u201eTatry i\u00a0morze\u201c), opublikowanej w 1879 roku w czasopi\u015bmie Slovansk\u00e9 listy <\/em>nr 121, 122 opublikowa\u0142 krytyczn\u0105 uwag\u0119 wzgl\u0119dem tomiku Med\u0148ansk\u00e9ho:<\/p>\n

\u201eJaki\u015b pseudonim Du\u0161an Sava Pepkin wyda\u0142 dwa tomy swoich \u201ePo\u00e9zi\u00ed\u201c (!) we wspania\u0142ej oprawie; \u00a0poezja, kt\u00f3ra prawem nazwa\u0107 mo\u017cna satyr\u0105 na poezj\u0119. Ani by\u015bmy to martwe dziecko nie wspominali, gdyby autorowi nie przyszed\u0142 do g\u0142owy g\u0142upi pomys\u0142: dedykowa\u0107 obydwie ksi\u0105\u017cki hrabiemu Harrach i pozyska\u0107 sobie za odbiorc\u00f3w ponad stu Polak\u00f3w, czym skompromitowa\u0142 poezj\u0119 s\u0142owack\u0105 u bratnich narod\u00f3w.\u201d<\/p>\n

Tomik Po\u00e9zii<\/em> opr\u00f3cz w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci zawiera r\u00f3wnie\u017c s\u0142owackie przek\u0142ady niekt\u00f3rych wierszy Adama Mickiewicza (Reneg\u00e1t<\/em>, Smr\u0165 plukovn\u00edka<\/em>, Noc\u013eah<\/em>, L\u00fa\u010denie Childe Harolda – Renegat, \u015amier\u0107 pu\u0142kownika, Nocleg, W\u0119dr\u00f3wki Childe Harolda<\/em>), Ignacego Krasickiego (Na\u00a0myse\u013e<\/em>, Modlitba<\/em>, Na Michala \u2013 Do my\u015bli, Hymn do mi\u0142o\u015bci Ojczyzny, Do Pana Micha\u0142a<\/em>)\u00a0 Seweryna Goszczy\u0144skiego (Rozmluva so sl\u00e1vikom<\/em>, Potok \u017eivota<\/em>, \u0160\u0165astie \u010dloveka \u2013 Rozmowa z s\u0142owikiem, Potok \u017cycia, Szcz\u0119\u015bcie cz\u0142owieka<\/em>), Karola Brodzi\u0144sk\u00e9ho (Kloe<\/em>).<\/p>\n

Jeden z\u00a0wierszy dedykowa\u0142 miejscu urodzenia czyli Divinke (Moje rodisko<\/em>, Eheu fugaces Posthume, Posthume, labuntur anni \u2013 Horatius, \u00d3dy<\/em>, 2. kniha) a\u00a0inny napisa\u0142 w dialekcie kisuckim (Kysuck\u00e1 v\u00a0kysuckom n\u00e1re\u010d\u00ed<\/em>).<\/p>\n

Tomik zawiera te\u017c wiersz dedykowany Bratom Poliakom<\/em> czyli Braciom Polakom<\/em>.<\/p>\n

Spo\u015br\u00f3d znanych z\u00a0imiona i\u00a0nazwiska oraz adresu 219 abonament\u00f3w Po\u00e9zi\u00ed<\/em> a\u017c 89 z\u00a0nich pochodzi\u0142o z\u00a0Polski i\u00a0odebra\u0142o 106 egzemplarzy dzie\u0142a.<\/p>\n

Martin Med\u0148ansk\u00fd by\u0142 r\u00f3wnie\u017c znanym polonofilem. Zna\u0142 j\u0119zyk polski i\u00a0przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z\u00a0mn\u00f3tswem Polak\u00f3w. Utrzymywa\u0142 bardzo serdeczne stosunki przyja\u017ani z Agatonom Gillerom (1831-1877), polskim literatem, podr\u00f3\u017cnikiem i\u00a0publicyst\u0105, kt\u00f3remu przesy\u0142a\u0142 wiadomo\u015bci o\u00a0S\u0142owakach do redakcji wychodz\u0105cego w Lwowie czasopisma \u201eRuch Literacki\u201c. A. Giller serdecznie wspomina\u0142 Med\u0148ansk\u00e9ho w dziele Z\u00a0podr\u00f3\u017cy po kraju s\u0142owackim<\/em> (1876, Lw\u00f3w), kt\u00f3re jako autor dedykowa\u0142 \u201epatriotom s\u0142owackim\u201c. Wspominana publikacja by\u0142a pierwsz\u0105 obszern\u0105 prac\u0105 o\u00a0po\u0142udniowym s\u0105siedzie Polski. \u0179r\u00f3d\u0142o dla pracy A. Gillera by\u0142y zw\u0142aszcza prace Franti\u0161ka V\u00ed\u0165azoslava Sasinka (1830-1914), dotycz\u0105ce historii S\u0142owacji. Publikacja Gillera wraz z innymi podobnymi publikacjami, spowodowa\u0142a, \u017ce S\u0142owacja i S\u0142owacy dostali si\u0119 do \u015bwiadomo\u015bci Polak\u00f3w. Tak samo jak s\u0142owacki ruch narodowowyzwole\u0144czy, kt\u00f3ry by\u0142 pozytywnie postrzegany Polakami i kt\u00f3ry kiedy\u015b Agaton Giller okre\u015bli\u0142 s\u0142owami: \u201eS\u0142owacy s\u0105 jednym z najpoczciwszych i\u00a0najnieszcz\u0119\u015bliwejszych plemien s\u0142owia\u0144skich.\u201c<\/p>\n

\n

Innym polofilem i znan\u0105 postaci\u0105 s\u0142owackiego \u017cycia spo\u0142eczno-kulturalnego XIX w. by\u0142 J\u00e1n Kalin\u010diak <\/strong>(1822-1871), pseudonim Janko, J.K., Ka\u010dnil\u00e1k, s\u0142owacki literat, poeta, estetyk, krytyk literacki, pedagog, teoretyk okre\u015blaj\u0105cy estetyczne zasady romantyzmu.<\/p>\n

W 1858 roku J\u00e1n Kalin\u010diak obj\u0105\u0142 posad\u0119 dyrektora pa\u0144stwowego liceum ewangelickiego w Cieszynie. W tym czasie do prowadzonej przez Kalin\u010diaka szko\u0142y ucz\u0119szcza\u0142o 247 uczni\u00f3w, z\u00a0tego 115 Polak\u00f3w, 44 Czech\u00f3w i\u00a0Morawian, 28 S\u0142owak\u00f3w, 1 Serb, 5 W\u0119gr\u00f3w, 37 Niemc\u00f3w i\u00a07 Izraelit\u00f3w. Kalin\u010diak pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dyrektora szko\u0142y cieszy\u0144skiej a\u017c do 1869 roku, gdy z\u00a0powod\u00f3w politycznych musia\u0142 odej\u015b\u0107 na wcze\u015bniejsz\u0105 emerytur\u0119.<\/p>\n

Posiada\u0142 znaczny autorytet i by\u0142\u00a0 bardzo lubiany w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w szko\u0142y do kt\u00f3rej opr\u00f3cz Polak\u00f3w, Niemc\u00f3w i Czech\u00f3w, ucz\u0119szcza\u0142o mn\u00f3stwo S\u0142owak\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

Kalin\u010diak by\u0142\u00a0 toleracyjny w stosunku do wszystkich uczni\u00f3w i\u00a0nie dopuszcza\u0142 do przejawiania r\u00f3\u017cnic narodowo\u015bciowych. Potrafi\u0142 zlegalizowa\u0107 tajne stowarzyszenie uczni\u00f3w s\u0142owackich Sl\u00e1via<\/em>. Jako prozaik znajdowa\u0142 si\u0119 pod znacznym wp\u0142ywem dzie\u0142 romantycznych Micha\u0142a Czajkowskiego (1804-1886).<\/p>\n

Bardzo aktywnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z\u00a0patriotami polskimi. Publikowa\u0142 w Tygodniku Cieszy\u0144skim<\/em> a\u00a0p\u00f3\u017aniej w Gwiazdce Cieszy\u0144skiej<\/em> swoje prace i\u00a0propagowa\u0142 s\u0142owack\u0105 publicystyk\u0119 i\u00a0tw\u00f3rczo\u015b\u0107 literack\u0105. Przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z Paw\u0142om Stalmachom (1824-1891), polskim dziennikarzem, publicyst\u0105, patriot\u0105, kt\u00f3ry po uko\u0144czeniu liceum w Cieszynie, kolejne dwa lata kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w liceum ewangelickim w Bratys\u0142awie. Tam Stalmach utrzymywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c kontakty z\u00a0wybitnymi S\u0142owakami takimi jak: Janko Kr\u00e1\u013e, Viliam Paul\u00edny-T\u00f3th, \u013dudov\u00edt \u0160t\u00far.<\/p>\n

W 1866 roku \u015bl\u0105skim Cieszynie znalaz\u0142 schronienie i\u00a0p\u00f3\u017aniej zmar\u0142 inny wybitny patriota s\u0142owacki, Michal Miloslav Hod\u017ea (1811-1870).<\/p>\n

W miejscowym liceum kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 s\u0142owacki poeta i\u00a0literat, Svetoz\u00e1r Hurban Vajansk\u00fd (1847-1916), w\u0142a\u015bciwie Svetoz\u00e1r Miloslav Hurb<\/em>an<\/em> oraz liryk Gust\u00e1v Lojko (1843-1871), znany pod pseudonimem Hostiv\u00edt Tisovsk\u00fd.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0\"\"<\/a><\/em><\/p>\n

Samo Chalupka (\u017ar\u00f3d\u0142o: internet)<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

W\u0142asne, osobiste do\u015bwiadczenie z\u00a0Polsk\u0105 i\u00a0Polakami mia\u0142 Samo Chalupka<\/strong> (1812-1883), najwybitniejszy romantyczny poeta s\u0142owacki, ksi\u0105dz ewangelicki, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca Memoranda slovensk\u00e9ho n\u00e1roda<\/em> (Memorandum Narodu S\u0142owackiego<\/em>).<\/p>\n

Samo Chalupka, jeszcze b\u0119d\u0105c uczniem liceum ewangelickiego w Bratys\u0142awie by\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem i\u00a0cz\u0142onkiem szturowskiej Spolo\u010dnosti \u010desko-slovanskej <\/em>(Towarzystwa Czecho-S\u0142owia\u0144skiego<\/em>) w\u00a0Bratis\u0142awie (1829). Jako bibliotekarz interpretowa\u0142 i wyja\u015bnia\u0142 na spotkaniach towarzystwa Sl\u00e1vy dc\u00e9ru<\/em> (C\u00f3ra S\u0142awy<\/em>) od J\u00e1na Koll\u00e1ra.<\/p>\n

Natchniony jej ideami, zdecydowa\u0142 si\u0119 na aktywne w\u0142\u0105czenie si\u0119 w nurt polskiego ruchu narodowowyzwole\u0144czego. W tym celu nielegalnie przekroczy\u0142 granic\u0119 austriacko-rosyjsk\u0105 wytyczon\u0105 zaborcami na terenie okupowanej przez nich Polski.<\/p>\n

Wraz z Jozefom Pravoslavom Bellom a \u00a0J. Lehotsk\u00fdm wst\u0105pi\u0142 na ochotnika do polskiego powstania narodowego, kt\u00f3re wybuch\u0142o w listopadzie 1830 roku i\u00a0skierowane by\u0142o przeciwko \u00a0carskiemu samodzier\u017cawiu (caratowi). Zosta\u0142 ranny podczas powstania i zmuszony by\u0142 powr\u00f3ci\u0107 do swojej ojczyzny. Udzia\u0142 w polskim powstaniu spowodowa\u0142, \u017ce wraz z Alexandrom Boleslavinom Vrchovsk\u00fdm wst\u0105pi\u0142 do tajnego s\u0142owackiego stowarzyszenia \u201eVz\u00e1jomnos\u0165\u201c, kt\u00f3re utrzymywa\u0142o \u017cywe kontakty z\u00a0czesk\u0105 i\u00a0polsk\u0105 m\u0142odzie\u017c\u0105 rewolucyjn\u0105.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej studiowa\u0142 teologi\u0119 w Wiedniu (1833), gdzie nawi\u0105za\u0142 kontakty ze studentami polskimi. R\u00f3wnie\u017c tam z\u00a0prawnikiem A. Vrchovsk\u00fdm przygotowa\u0142 program skierowany do m\u0142odzie\u017cy s\u0142owackiej, kt\u00f3ry realizowa\u0142 \u013d. \u0160t\u00far. Pod wp\u0142ywem \u0160t\u00fara i\u00a0jego pogl\u0105d\u00f3w orientowanych na carsk\u0105 Rosj\u0119, cz\u0119\u015bciowo zmieni\u0142 swoj\u0105 orientacj\u0119 polonofilsk\u0105. Widoczne jest to zw\u0142aszcza w wierszu V\u0161eslav<\/em> (Wszechs\u0142owianin<\/em>), w kt\u00f3rym martwi go nienawi\u015b\u0107 panuj\u0105ca mi\u0119dzy Rosjanami i\u00a0Polakami.<\/p>\n

\u017bycie i\u00a0tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Sama Chalupku najtrafniej okre\u015bla dwuwiersz wyciosany na jego grobie:<\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
\u201ePravde \u017eil som, krivdu bil som<\/em><\/p>\n

verne n\u00e1rod m\u00f4j \u013e\u00fabil som.\u201c<\/em><\/td>\n

\u201eDla prawdy \u017cy\u0142em, krzywd\u0119 bi\u0142em,<\/em><\/p>\n

\u00a0 Wiernie m\u00f3j nar\u00f3d kocha\u0142em.<\/em>\u201c<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

 <\/p>\n

Gor\u0105cym sympatyzantem Polak\u00f3w by\u0142 Alexander Boleslav\u00edn Vrchovsk\u00fd<\/strong> (1812-1865), s\u0142owacki prawnik z Wiednia, bliski wsp\u00f3\u0142pracownik \u013d. \u0160t\u00fara, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel i wybitny cz\u0142onek Spolo\u010dnosti \u010desko-slovanskej <\/em>() w\u00a0Bratis\u0142awie a p\u00f3\u017aniej tajnego stowarzyszenia Vz\u00e1jomnos\u0165 <\/em>(1837-1840).<\/em><\/p>\n

A.B. Vrchovsk\u00fd najpierw aktywnie dzia\u0142a\u0142 w szturowskim Towarzystwie Czecho-S\u0142owia\u0144skim<\/em>, kt\u00f3re by\u0142o wa\u017cnym o\u015brodkiem \u017cycia narodowego m\u0142odych S\u0142owak\u00f3w. Wspominany m\u0142odzie\u017cowy s\u0142owacki ruch narodowy wchodzi\u0142 w sk\u0142ad og\u00f3lnoeuropejskiego ruchu oporu przeciwko si\u0142om reakcyjnym i ich dominacji. Ten ruch mi\u0119dzynarodowy posiada\u0142 mn\u00f3stw tajnych i p\u00f3\u0142legalnych o\u015brodk\u00f3w narodowych takich jak np. M\u0142oda Polska. Organizacje te, \u0142\u0105cznie z ruchem s\u0142owackim, zjednoczone by\u0142y w jednej organizacji znanej jako M\u0142oda Europa (1834), kt\u00f3rej celem by\u0142o przygotowanie i przeprowadzenie nowych wybuch\u00f3w rewolucyjnych w Europie i utworzenie federacji pa\u0144stw europejskich. M\u0142ody s\u0142owacki ruch narodowy dosta\u0142o si\u0119 pod wp\u0142yw rewolucjonist\u00f3w z M\u0142odej Europy za po\u015brednictwem polskich emigrant\u00f3w, emisariuszy tajnych organizacji politycznych i stowarzysze\u0144 rewolucyjnych w Polsce i poza jej granicami (Pary\u017c, Szwajcaria) oraz polskiej m\u0142odzie\u017cy w Wiedniu i Bratys\u0142awie. M\u0142odzi patrioci s\u0142owaccy, zw\u0142aszcza A.B. Vrchovsk\u00fd, J. Matu\u0161ka, S. Chalupka, nawi\u0105zali tajne kontakty z\u00a0tak samo orientowan\u0105 patriotycznie m\u0142odzie\u017c\u0105 s\u0142owia\u0144sk\u0105. W tym celu na przyk\u0142ad spotkali si\u0119 w 1835 roku w s\u0142owackiej miejscowo\u015bci Tren\u010dianske Teplice z przedstawicielami Stowarzyszenie Ludu Polskiego z\u00a0 siedzib\u0105 w Krakowie. Efektem wspominanych kontakt\u00f3w by\u0142o za\u0142o\u017cenie w czerwcu 1837 roku tajnego stowarzyszenia Vz\u00e1jomnos\u0165<\/em>, kt\u00f3re wzorowane by\u0142o na wile\u0144skim Stowarzyszeniu Filomat\u00f3w (1817-1823). <\/em>Vz\u00e1jomnos\u0165<\/em> pe\u0142ni\u0142a rol\u0119 organizacji narodowej, o\u015bwiatowej, kulturalnej. Organizacyjnie jednoczy\u0142a r\u00f3wnie\u017c instytucje polityczne. M\u0142odych S\u0142owak\u00f3w wyj\u0105tkowo interesowa\u0142a i dodawa\u0142a zapa\u0142u polska poezja A. Mickiewicza, zw\u0142aszcza Oda do m\u0142odo\u015bci<\/em>, b\u0119d\u0105ca manifestem \u015bwiat\u0142ej m\u0142odzie\u017cy polskiej.<\/p>\n

 <\/p>\n

\n

Wybitnym t\u0142umaczem dzie\u0142 A. Mickiewicza bol Karol Kuzm\u00e1ny<\/strong> (1806-1886), s\u0142owacki literat, estetyk, dziennikarz, pionier s\u0142owackich przek\u0142ad\u00f3w literackich, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel i\u00a0 wiceprezes Matice slovenskej (Macierzy S\u0142owackiej), s\u0142owackiej instytucji kulturalno-o\u015bwiatowej powo\u0142anej do \u017cycia w 1863 roku. By\u0142 autorem wyj\u0105tkowych ballad. Poszukiwa\u0142 nowe kierunki rozwoju literatury s\u0142owackiej. Tworzy\u0142 w duchu romantyzmu literackiego. Trafnie reagowa\u0142 na bol\u0105czki spo\u0142ecze\u0144stwa s\u0142owackiego. Wspiera\u0142 \u017cycie narodowe i kulturalne na S\u0142owacji. Poprzez w\u0142asne czasopismo Hronka \u2013 Podtatransk\u00e9 z\u00e1bavnice<\/em> wydawane w Ba\u0144skiej Bystrzycy w latach 1836-1838, promowa\u0142 poezj\u0119 s\u0142owia\u0144sk\u0105, w tym r\u00f3wnie\u017c polsk\u0105, zw\u0142aszcza wiersze A. Mickiewicza (Powr\u00f3t taty<\/em>, \u015awitezianka<\/em>) i I. Krasickiego (Bajki<\/em>).<\/p>\n

 <\/p>\n

\n

Polski wp\u0142yw zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna w tw\u00f3rczo\u015bci Samuela (Sama) Toma\u0161ika<\/strong>, pseudonim: Kozodolsk\u00fd, Tom\u00e1\u0161ek (1813-1887), s\u0142owackiego prozaika i poety okresu romantyzmu, ksi\u0119dza ewangelickiego i historyka. Samo Tom\u00e1\u0161ik pochodzi\u0142 z regionu Gemer. Tam zdoby\u0142 podstawy wykszta\u0142cenia. \u00a0P\u00f3\u017aniej kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w liceum w Ke\u017emarku, Krakowie i Wieliczce.<\/p>\n

Jego najbardziej znana pie\u015b\u0144 hymniczna Hej, Slov\u00e1ci (pierwotnie Na Slovany) powsta\u0142a w 1834 roku w czasie pobytu w Pradze. Wyra\u017ca\u0142a jego oburzenie, \u017ce w ulicach tego miasta cz\u0119\u015bciej rozbrzmiewa\u00a0 j\u0119zyk niemiecki ni\u017c czeski. Po Zja\u017adzie Wszechs\u0142owia\u0144skim w Pradze (1848), ju\u017c jako pie\u015b\u0144 Hej, Slovan\u00e9 (Hej, Slovania \u2013 Hej S\u0142owianie) sta\u0142a si\u0119 hymnem wszystkich S\u0142owian a p\u00f3\u017aniej nawet hymnem niekt\u00f3rych pa\u0144stw s\u0142owia\u0144skich (Republika S\u0142owacka 1939-1945, Jugos\u0142awia, Serbia, Czarnog\u00f3ra).<\/p>\n

 <\/p>\n

\n

Muzyka pie\u015bni S. Tom\u00e1\u0161ika oparta jest na melodii Mazurka D\u0105browskiego, pie\u015bni polskich legion\u00f3w we W\u0142oszech (1797) i hymnu Rzezpospolitej Polskiej. Od polskiego hymnu r\u00f3\u017cni si\u0119 tylko wolniejszym tempem.<\/p>\n

Wielkim sympatyzantem Polski i\u00a0przyjacielem Polak\u00f3w by\u0142 \u013dudov\u00edt \u0160t\u00far<\/strong> (1815-1856), najwybitniejszy przedstawiciel s\u0142owackiego \u017cycia narodowego i\u00a0wybitna posta\u0107 s\u0142owackiego ruchu narodowego. \u0160t\u00far, znaj\u0105cy kilka j\u0119zyk\u00f3w obcych, w tym r\u00f3wnie\u017c j\u0119zyk polski, oczywi\u015bcie zna\u0142 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 A. Mickiewicza. Utrzymywa\u0142 kontakty osobiste i korespondencyjne z mn\u00f3stwem Polak\u00f3w. Byli w\u015br\u00f3d nich literaci, redaktorzy r\u00f3\u017cnych czasopism, podr\u00f3\u017cnicy, przedstawiciele inteligencji i przede wszystkim polscy studenci w Wiedniu i Bratys\u0142awie. Polacy podziwiali go i obdarzali szacunkiem ze wzgl\u0119du na prowadzon\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 patriotyczn\u0105. Niestety wydarzenia, kt\u00f3re odegra\u0142y si\u0119 u schy\u0142ku jego \u017cycia i\u00a0 niekorzystna sytuacja w kt\u00f3rej znalaz\u0142 si\u0119 w po\u0142owie XIX w., znalaz\u0142y odzwierciedlenie w jego pogl\u0105dach. Zw\u0142aszcza niekt\u00f3re pogl\u0105dy \u0160t\u00fara zaprezentowane w dziele\u00a0 Das Slawenthum und die Welt der Zukunft<\/em> (Slovanstvo a svet bud\u00facnosti<\/em> – S\u0142owia\u0144szczyzna i \u015bwiat przysz\u0142o\u015bci<\/em>), napisanym po niemiecku i\u00a0wydanym w 1852 roku, mo\u017cna z\u00a0pewnego punktu widzenia ocenia\u0107 jako kontrowersyjne. Proponowane przez \u0160t\u00fara zjednoczenie polityczne pod ber\u0142em cara z Rosj\u0105, zatracenie demokracji parlamentarnej i zachwalanie samodzier\u017cawia, konwersacja wszystkich S\u0142owian na prawos\u0142awie i inne, wraz z zarzutami i \u017calem w stosunku do Polski, \u017ce niechce si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107 Rosji carskiej itp., przyczyni\u0142y si\u0119 oczywi\u015bcie do spadku sympatii Polak\u00f3w. \u0160t\u00far, pogl\u0105dami zaprezentowanymi w niniejszym dziele, straci\u0142 te\u017c sympatie innego narodu s\u0142owia\u0144skiego, Chorwat\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce S\u0142owacy bardzo lubili literatur\u0119 polsk\u0105. Znali tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Adama Mickiewicza, Bronis\u0142awa Trentowskiego, Micha\u0142a Czajkowskiego, Kazimierza Brodzi\u0144skiego, Ignacego Krasickiego, Seweryna Goszczy\u0144skiego i\u00a0innych.<\/p>\n

T\u0142umaczeniem polskich autor\u00f3w zajmowa\u0142o si\u0119 mn\u00f3stwo znanych lietart\u00f3w s\u0142owackich, np. Pavol Dob\u0161insk\u00fd (1828-1885) \u2013 przek\u0142ad ballady A.Mickiewicza, J\u00e1n Botto\u00a0 (1829-1881) \u2013 prek\u0142ady tw\u00f3rczo\u015bci A. Mickiewicza, Pavol Orsz\u00e1gh Hviezdoslav (1849-1921) \u2013 prek\u0142ady dzie\u0142 A. Mickiewicza, J. S\u0142owackiego.<\/p>\n

Polski w\u0105tek wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c w tw\u00f3rczo\u015bci\u00a0 \u013dudov\u00edta Kub\u00e1niho \u2013 ps. Hladovansk\u00fd (1830-1869), poety, prozaika, dramatopisarza, krytyka literackiego i\u00a0polonofila, kt\u00f3ry mi\u0119dzy innymi napisa\u0142 wierszowan\u0105 powie\u015b\u0107 Radziwillovna (Radziwi\u0142\u00f3wna), kr\u00e1\u013eovn\u00e1 po\u013esk\u00e1<\/em>, opart\u0105 na XVI \u2013 wiecznej historii Polski.<\/p>\n

Bohaterem komedii \u201eDrot\u00e1r\u201d (1860) napisanej przez J\u00e1na Pal\u00e1rika \/pseudonym Beskydov, J\u00e1n Beskydov\/ (1822-1870), dramatopisarza i\u00a0publicysty, jest polski szlachcic Zalewski, ukrywaj\u0105cy si\u0119 pod fa\u0142szywym nazwiskiem na W\u0119grzech.<\/p>\n

S\u0142owacko-polski w\u0105tek zawiera te\u017c artyku\u0142 Krakowiak S\u0142owak\u00f3w podtatrza\u0144skich<\/em> napisany przez Jana \u010caj\u00e1ka, pseudonim Lohinsk\u00fd (1830-1867), poety generacji szturowskiej i\u00a0opublikowany w czasopi\u015bmie Przyjaciel Domowy<\/em> we Lwowie w 1863 roku.<\/p>\n

Rzeczywistym \u201eknem na \u015bwiat\u201c czytelnika s\u0142owackiego z\u00a0okresu XIX w.\u00a0 by\u0142o czasopismo Hronka \u2013 podtatransk\u00e1 z\u00e1bavnice<\/em>, liter\u00e1rna revue (rewia literatury), kt\u00f3re wydawa\u0142 w Ba\u0144skiej Bystrzycy w latach\u00a0 1836 \u2013 1838, Karol Kuzm\u00e1ny.<\/p>\n

W ukazuj\u0105cym si\u0119 trzy razy w roku wspominanym czasopi\u015bmie, Kuzm\u00e1ny publikowa\u0142 mi\u0119dzy innymi t\u0142umaczenia z tw\u00f3rczo\u015bci wybitnych przedstawicieli literatury \u015bwiatowej. Nie brak w\u015br\u00f3d nich by\u0142o fragment\u00f3w poezji Mickiewicza i\u00a0tre\u015bci o\u00a0polskich tematach., jak np. wiersz Poliak<\/em> od Karela Sabinu \u2013 Sabinsk\u00e9ho (1813-1877), czeskiego literata, polityka i\u00a0dziennikarza, kt\u00f3ry przypuszcza\u0142, \u017ce jest synem polskiego szlachcica i\u00a0z\u00a0tego powodu zwi\u0105zany by\u0142 uczuciowo z\u00a0Polakami.<\/p>\n

Jest oczywiste, \u017ce Polacy znali ju\u017c w tym czasie tw\u00f3rczo\u015b\u0107 niekt\u00f3rych literat\u00f3w s\u0142owackich. Zw\u0142aszcza niekt\u00f3re dzie\u0142a J\u00e1na Koll\u00e1ra (Sl\u00e1vy dc\u00e9ra<\/em>, Prekliata<\/em> \u2013 C\u00f3ra S\u0142awy<\/em>, Przekl\u0119ta<\/em>), Pavla Jozefa \u0160af\u00e1rika (Slovansk\u00e9 staro\u017eitnosti<\/em> \u2013 Staro\u017cytno\u015bci s\u0142owia\u0144skie<\/em>) Pavla Orsz\u00e1gha Hviezdoslava (H\u00e1jnikova \u017eena<\/em> \u2013 <\/em>\u017bona gajowego<\/em>), <\/em>Svetoz\u00e1ra Hurbana Vajansk\u00e9ho (B\u00farka v\u00a0z\u00e1ti\u0161\u00ed<\/em>, Spod jarma<\/em> \u2013 Burza w zaciszu<\/em>, Spod jarzma<\/em>), tw\u00f3rczo\u015b\u0107 poetyck\u0105 Samo Chalupku (Mor ho!,<\/em> Likavsk\u00fd v\u00e4ze\u0148<\/em>, Star\u00fd v\u00e4ze\u0148<\/em>, Bolo a\u00a0bude<\/em>, Jun\u00e1k<\/em>, Bombura<\/em> \u2013 Morduj<\/em>, Likawski wi\u0119zie\u0144<\/em>, Stary wi\u0119zie\u0144<\/em>, By\u0142o i\u00a0b\u0119dzie<\/em>, Junak<\/em>, Bombur<\/em>), Jana Matu\u0161ku, Sama Tom\u00e1\u0161ika oraz innych literat\u00f3w s\u0142owackich.<\/p>\n

 <\/p>\n

Warto jeszcze zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wspominane bardzo aktywne, intensywne, przyjacielskie i\u00a0gor\u0105ce kontakty mi\u0119dzy S\u0142owakami i\u00a0Polakami przebiega\u0142y w okresie, gdy obydwa narody i\u00a0ich ojczyzny znajdowa\u0142y si\u0119 pod jarzmem obcej niewoli.<\/p>\n

 <\/p>\n

Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da<\/em>

\"\"<\/a>
Samo Chalipka \/internet\/<\/figcaption><\/figure><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u010dl\u00e1nok\u00a0dostupn\u00fd\u00a0len v po\u013eskom jazyku.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Znane postaci literatury s\u0142owackiej XIX w. – polonofile Martin Med\u0148ansk\u00fd (1840-1899), by\u0142 patriot\u0105 s\u0142owackim, ksi\u0119dzem katolickim, publicyst\u0105, poet\u0105, prozaikiem, t\u0142umaczem, u\u017cywaj\u0105cym r\u00f3wnie\u017c pseudonimu Du\u0161an Sava Pepkin lub Martin Divinko-Svedernick\u00fd. By\u0142 r\u00f3wnie\u017c autorem nowel, ksi\u0105\u017cek podr\u00f3\u017cniczych i dwutomowego zbioru poezji Po\u00e9zia Du\u0161ana Savu Pepkina (1876). Swoj\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107, jak wielu innych patriot\u00f3w s\u0142owackich tego okresu, publikowa\u0142 w […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[15,14],"tags":[],"class_list":["post-426","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-z-dejin-polska-zaujimavosti-novinky-aktuality","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/426","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=426"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/426\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=426"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=426"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}