{"id":464,"date":"2012-09-02T10:40:31","date_gmt":"2012-09-02T10:40:31","guid":{"rendered":"http:\/\/polonus.sk\/?p=464"},"modified":"2012-09-02T10:40:31","modified_gmt":"2012-09-02T10:40:31","slug":"konne-jednotky-tchorznickiego-a-ich-ucast-v-madarskej-kampani-1848-1849","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/konne-jednotky-tchorznickiego-a-ich-ucast-v-madarskej-kampani-1848-1849\/","title":{"rendered":"Konn\u00e9 jednotky Tch\u00f3rznickiego a  ich \u00fa\u010das\u0165 v ma\u010farskej  kampani 1848-1849"},"content":{"rendered":"<p><!--:en--><br \/>\n<!--:--><!--:pl--><em>Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da<\/em><em><\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<a href=\"http:\/\/polonus.sk\/?attachment_id=465\" rel=\"attachment wp-att-465\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-465\" title=\"ulani\" src=\"http:\/\/polonus.sk\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/ulani.jpg\" alt=\"\" width=\"275\" height=\"183\" srcset=\"https:\/\/ozpolonus.sk\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/ulani.jpg 275w, https:\/\/ozpolonus.sk\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/ulani-219x146.jpg 219w, https:\/\/ozpolonus.sk\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/ulani-50x33.jpg 50w\" sizes=\"(max-width: 275px) 100vw, 275px\" \/><\/a><\/em><\/p>\n<p align=\"center\"><strong>U\u0142ani Tch\u00f3rznickiego i ich udzia\u0142 w kampanii w\u0119gierskiej 1848-1849<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Po st\u0142umieniu Wiosny Lud\u00f3w w Galicji, nap\u0142ywa\u0142y na tereny W\u0119gier liczne grupy ochotnik\u00f3w polskich garn\u0105cych si\u0119 do powstania w\u0119gierskiego (1848-1849). Tworzono z nich polskie oddzia\u0142y wojskowe z kt\u00f3rych genera\u0142 J\u00f3zef Wysocki uformowa\u0142 tzw. Legion Polski na W\u0119grzech. Jednym z najbardziej znanych polskich oficer\u00f3w i legionist\u00f3w bior\u0105cych udzia\u0142 w w\u0119gierskim zrywie narodowowyzwole\u0144czym by\u0142<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>W\u0142adys\u0142aw Tch\u00f3rznicki \u2013 dow\u00f3dca 2 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Legionu Polskiego na W\u0119grzech<\/strong><strong><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>W\u0142adys\u0142aw Mniszek <strong>Tch\u00f3rznicki<\/strong>, urodzi\u0142 si\u0119 oko\u0142o 1794 roku w Galicji, w rodzinie Walentego Tch\u00f3rznickiego i Rozalii z Rudnickich, mieszkaj\u0105cej przypuszczalnie w Samborze lub Sanoku. Dok\u0142adne miejsce jego urodzenia jest niestety nieznane. Jedno ze \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych <sup>1<\/sup> odnotowuje, \u017ce pochodzi\u0142 ze wzbogaconej rodziny mieszcza\u0144skiej z Sanoka.<\/p>\n<p>O karierze wojskowej Tch\u00f3rznickiego wiadomo z jego w\u0142asnego \u017cyciorysu napisanego po 1849 roku na emigracji w Pary\u017cu.<\/p>\n<p>Wynika z niego, \u017ce w 1809 roku wst\u0105pi\u0142 do szwadronu \u201eguid\u00f3w\u201d, Konnej Chor\u0105gwi Przewodnich czyli \u017co\u0142nierzy osobistej eskorty ksi\u0119cia J\u00f3zefa Poniatowskiego. Po rozwi\u0105zaniu \u201eguid\u00f3w\u201d otrzyma\u0142 przydzia\u0142 do 12 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Ksi\u0119stwa Warszawskiego sformowanego na Podolu w lecie 1809 roku. R\u00f3wnocze\u015bnie awansowa\u0142 na podporucznika. Przez pewien okres czasu pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 instruktora jazdy w 12 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w i w innych pu\u0142kach kawalerii Ksi\u0119stwa Warszawskiego. W szeregach wspominanego pu\u0142ku wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w kampanii napoleo\u0144skiej 1812 roku. Walczy\u0142 pod Romanowem, Smole\u0144skiem, Borodino, Czerykowem, Tarutinem i nad Berezyn\u0105. Rok p\u00f3\u017aniej (1813) dosta\u0142 si\u0119 do niewoli austriackiej pod morawskim Znojmem. Przypuszczalnie by\u0142 wtedy kapitanem kawalerii Ksi\u0119stwa Warszawskiego. Brak jest jednak potwierdzenia tego faktu w postaci w\u0142a\u015bciwego odnotowania w rozkazach dziennych.<\/p>\n<p>W 1815 roku nie stawi\u0142 si\u0119 do przeprowadzonej przez Rosjan weryfikacji za co zosta\u0142 skre\u015blony z listy oficer\u00f3w Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/p>\n<p>Do powstania listopadowego w Polsce (1830) przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano. Kr\u00f3tko przed jego st\u0142umieniem walczy\u0142 pod Chwa\u0142kowicami w szeregach 2 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w II Korpusu gen. Girolamo Ramorino (1792-1849), w\u0142oskiego i polskiego genera\u0142a dywizji.<\/p>\n<p>Od kwietnia do listopada 1848, tj. na pocz\u0105tku powstania w\u0119gierskiego, by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 Gwardii Narodowej w Samborze. W ko\u0144cu listopada 1848 roku, Tch\u00f3rznicki ju\u017c w randze podpu\u0142kownika, przyby\u0142 do w\u0119gierskiego Pesztu. Towarzyszy\u0142a mu grupa polskich ochotnik\u00f3w zwerbowanych przez jego adiutanta, hr. Jana Aleksandra Fredr\u0119 (1829-1891).<\/p>\n<p>Podczas pobytu w\u00a0 Peszcie, utrzymywa\u0142 kontakty z genera\u0142em J\u00f3zefem Wybickim (1809-1870), kt\u00f3ry tworzy\u0142 Legion Polski na W\u0119grzech oraz z kwater\u0105 genera\u0142a J\u00f3zefa Bema (1794-1850).<\/p>\n<p>By\u0142 organizatorem i dow\u00f3dc\u0105 2 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Legionu Polskiego na W\u0119grzech. Wraz z podleg\u0142ym sobie oddzia\u0142em wzi\u0105\u0142 bezpo\u015bredni lub po\u015bredni udzia\u0142 w kilkunastu bitwach i potyczkach kampanii w\u0119gierskiej. Walczy\u0142 a\u017c do upadku powstania. P\u00f3\u017aniej emigrowa\u0142 do Pary\u017ca.<\/p>\n<p>Za walki napoleo\u0144skie odznaczony zosta\u0142 Legi\u0105 Honorow\u0105 nadan\u0105 w pa\u017adzierniku 1812 roku. Podczas walk na W\u0119grzech otrzyma\u0142 w\u0119gierski krzy\u017c wojenny.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>_____________________________________\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad______________________________________<\/p>\n<p>1 Lucjan <em>Russjan:<\/em><em> <em>Polacy i sprawa<\/em><\/em> <em>polska na W\u0119grzech w r. 1848-1849<\/em>, Warszawa, 1934,<\/p>\n<p>s.111<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Tch\u00f3rznicki zabiega\u0142 u dow\u00f3dztwa w\u0119gierskiego o sformowanie ju\u017c poza istniej\u0105c\u0105 umow\u0105 o Legionie Polskim, oddzia\u0142u u\u0142an\u00f3w polskich. W\u0119grzy ostatecznie przyst\u0105pili na jego propozycj\u0119 i zezwolili mu na sformowanie pu\u0142ku jazdy w liczbie 8 szwadron\u00f3w. Nowemu dow\u00f3dcy nie uda\u0142o si\u0119 jednak sformowa\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jeden szwadron kawalerii w sile niespe\u0142na 100 ochotnik\u00f3w. \u017bo\u0142nierze szwadronu nie posiadali nale\u017cytego umundurowania. W dodatku byli bardzo s\u0142abo uzbrojeni a to jak wspomina gen. J. Wysocki: \u201e&#8230; <em>w pierwsz\u0105 lepsz\u0105 bro\u0144<\/em>.\u201d <sup>2<\/sup><\/p>\n<p>\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adSzwadron Tch\u00f3rznickiego otrzyma\u0142 rozkaz stawienia si\u0119 w punkcie organizacyjno-szkoleniowym w Preszowie. Chocia\u017c nie posiada\u0142 koni i \u201e&#8230;<em>jako piechota wyszed\u0142 na lini\u0119 bojow\u0105<\/em>\u201d <sup>3<\/sup>. Zgodnie z rozkazem, m\u0142odzie\u017c polska opu\u015bci\u0142a 3 grudnia 1848 roku Peszt i przez Miszkolc (w\u0119g. <em>Miskolc<\/em>) uda\u0142a si\u0119 do miejsca koncentracji. Do Preszowa jednak nie zdo\u0142a\u0142a dotrze\u0107 z powodu austriackiej ofensywy korpusu feldmarsza\u0142ka Franza vo Schlicka (1794-1862). W obliczu powsta\u0142ej sytuacji, Tch\u00f3rznicki odda\u0142 si\u0119 ze szwadronem pod rozkazy pu\u0142kownika S\u00e1ndora Pulszky z pro\u015bb\u0105\u00a0 o wys\u0142anie do walki.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Bitwa pod Koszycami <\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>W\u0119grzy postanowili przyj\u0105\u0107 pod Koszycami waln\u0105 bitw\u0119 z Austriakami z zamiarem powstrzymania ofensywy F. Schlicka. W tym celu korpus p\u0142k. S\u00e1ndora Pulszkyego w liczbie 10-12 tysi\u0119cy ludzi, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzi\u0142y przypuszczalnie trzy bataliony honwed\u00f3w i artyleria w sile 15 dzia\u0142, przyby\u0142 na predpole miasta. Oddzia\u0142y powsta\u0144cze 11 grudnia 1848 zaj\u0119\u0142y pozycje pod G\u00f3r\u0105 Koszyck\u0105 stanowi\u0105c\u0105 g\u0142\u00f3wny element w\u0119gierskiej obrony, na po\u0142udnie od miejscowo\u015bci Budim\u00edr (w\u0119g. <em>Budam\u00e9r<\/em>). Artyleria wysuni\u0119ta zosta\u0142a przed pozycje obronne, aby jej bezpo\u015bredni ostrza\u0142 za\u0142ama\u0142 natarcie Austriak\u00f3w i umo\u017cliwi\u0142 decyduj\u0105cy atak piechoty. P\u0142k. Pulszky jednak, jako cz\u0142owiek niedo\u015bwiadczony w sztuce wojennej, nie zabezpieczy\u0142 wcale boczn\u0105 drog\u0119 wiod\u0105c\u0105 z wioski \u0164ahanovce (w\u0119g. <em>Tihany<\/em>) nad Horn\u00e1dem chocia\u017c st\u0105d grozi\u0142o W\u0119grom najwi\u0119ksze niebezpiecze\u0144stwo. Poza tym nie zapewni\u0142 ochrony artylerii. Rezerwy umie\u015bci\u0142 w g\u0119stym lesie, daleko w tyle powsta\u0144c\u00f3w. W korpusie w\u0119gierskim by\u0142 te\u017c niewielki, licz\u0105cy tylko 84 os\u00f3b (inne \u017ar\u00f3d\u0142a, w tym austriackie, podaj\u0105 120 ludzi), spieszony oddzia\u0142 u\u0142an\u00f3w dowodzonych przez W. Tch\u00f3rznickiego. M\u0142odzi polscy ochotnicy nie byli jeszcze dobrze zorganizowani, wyszkoleni. Uzbrojeni byli jedynie w bro\u0144 my\u015bliwsk\u0105.<\/p>\n<p>Widz\u0105c dogodn\u0105 pozycj\u0119 W\u0119gr\u00f3w, do\u015bwiadczony wojskowy feldmarsza\u0142ek F. Schlick, zrezygnowa\u0142 z natarcia czo\u0142owego. Postanowi\u0142 wykona\u0107 zamiast niego manewr okr\u0105\u017caj\u0105cy z zamiarem odrzucenia przeciwnika. Brygady gen. Deyma i gen. Pergena mia\u0142y przeprowadzi\u0107 wi\u0119c tylko pozorowane natarcie wzd\u0142u\u017c g\u0142\u00f3wnej drogi. Jego celem by\u0142o zwi\u0105zanie powsta\u0144c\u00f3w. W tym samym czasie natomiast najsilniejsza austriacka brygada gen. Fiedlera marszuj\u0105c wzd\u0142u\u017c prawego brzegu\u00a0 Horn\u00e1du, uderzy\u0107 mia\u0142a W\u0119gr\u00f3w od strony wsi \u0164ahanovce. Wkr\u00f3tce po wydaniu w\u0142a\u015bciwych rozkaz\u00f3w Schlick podj\u0105\u0142 bitw\u0119. Oko\u0142o godz. 11 zgodnie z wcze\u015bniej ustalonym planem, Austriacy rozpocz\u0119li kr\u00f3tkie przygotowanie artyleryjskie. Ogie\u0144 artyleryjski mia\u0142 na celu eliminowanie artylerii przeciwnika. Potem nast\u0105pi\u0142 atak batalionu piechoty \u201eParma\u201d, kt\u00f3ry niespodziewanie zako\u0144czy\u0142 si\u0119 b\u0142yskawicznym sukcesem Austriak\u00f3w. Zaraz po pierwszym ostrzale i natarciu nieprzyjaciela, piechota w\u0119gierska wyparta zosta\u0142a z pozycji obronnych. Jej \u017co\u0142nierze opu\u015bcili pole walki i rzucili si\u0119 do panicznej ucieczki.<\/p>\n<p>_____________________________________\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad______________________________________<\/p>\n<p>2 J\u00f3zef Wysocki: <em>Pami\u0119tnik jenera\u0142a Wysockiego dow\u00f3dcy Legionu Polskiego na W\u0119grzech z czasu <\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0 kampanii w\u0119gierskiej w roku 1848 i 1849<\/em>, Pozna\u0144 1850, s. 9<\/p>\n<p>3 J\u00f3zef Wysocki: <em>Pami\u0119tnik jenera\u0142a Wysockiego dow\u00f3dcy Legionu Polskiego na W\u0119grzech z czasu <\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0 kampanii w\u0119gierskiej w roku 1848 i 1849<\/em>, Pozna\u0144 1850, s. 9<em><\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p>Opuszczona i bezbronna artyleria w\u0119gierska znalaz\u0142a si\u0119 w du\u017cym niebezpiecze\u0144stwie i gdyby nie odwa\u017cne natarcie spieszonego oddzia\u0142u polskich u\u0142an\u00f3w Tch\u00f3rznickiego wspartego 42 batalionem honwed\u00f3w mjr. Gedeona, na pewno wpad\u0142aby w r\u0119ce nieprzyjaciela. Austriacy tak odnie\u015bli niespodziewane zwyci\u0119stwo pod Koszycami. Dowodz\u0105cy oddzia\u0142ami w\u0119gierskimi p\u0142k S\u00e1ndor Pulszky, okaza\u0142 si\u0119 na polu bitwy cz\u0142owiekiem tch\u00f3rzliwym i nie posiadaj\u0105cym najmniejszej znajomo\u015bci sztuki wojennej. Wydawa\u0142 w dodatku niedorzeczne i b\u0142\u0119dne rozkazy, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do chaosu i kl\u0119ski powsta\u0144c\u00f3w.<em><\/em><\/p>\n<p>Na polu bitwy pozosta\u0142a tylko osamotniona, dowodzona przez Tch\u00f3rznickiego, garstka Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy nie stracili g\u0142owy i nie ulegli panice. Pod naporem przewa\u017caj\u0105cych si\u0142 nieprzyjaciela, wycofywali si\u0119 wolno i dyscyplinowanie. Odwa\u017cnie i organizowanie os\u0142aniali odwr\u00f3t W\u0119gr\u00f3w.<\/p>\n<p>Pobici W\u0119grzy w pop\u0142ochu i nie\u0142adzie szybko ust\u0119powali do Miszkolca. W panicznej ucieczce ze swoim dow\u00f3dc\u0105 tylko za jeden dzie\u0144 przebyli znaczn\u0105 przestrze\u0144 dziel\u0105c\u0105 Koszyce od Miszkolca. Zdemoralizowani kl\u0119sk\u0105 gwardzi\u015bci nie my\u015bleli nawet o zabezpieczeniu odwrotu. Spieszyli si\u0119, aby jak najszybciej unikn\u0105\u0107 przed autriackim po\u015bcigiem i dosta\u0107 si\u0119 na bezpieczne miejsce. Dyscyplinowani u\u0142ani Tch\u00f3rznickiego pozostali w ariergardzie gdzie powstrzymywali \u015bcigaj\u0105cych powsta\u0144c\u00f3w Austriak\u00f3w.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"center\">\n<p align=\"center\"><em>Felicjan Szybalski, porucznik 2 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Legionu Polskiego na W\u0119grzech,<\/em><\/p>\n<p align=\"center\"><em>\u00a0malowa\u0142 Seweryn Bieszczad (\u017ar\u00f3d\u0142o: pl.wikipedia.org)<\/em><\/p>\n<p align=\"center\">\n<p>Na drodze mi\u0119dzy wioskami \u0164ahanovce (w\u0119g. <em>Tihany<\/em>) i Barca (w\u0119g. <em>B\u00e1rcza<\/em>) szwole\u017cerowie austriaccy mjr. Concorreggio i kpt. Scudiera dogonili i zaatakowali wycofuj\u0105cych si\u0119 Polak\u00f3w. Ci jednak odpowiednio przygotowali si\u0119 na ich przyj\u0119cie. Przypu\u015bcili Austriak\u00f3w na kilkadziedziesi\u0105t krok\u00f3w i dopiero wtedy powitali ich celnym ogniem karabinowym z bliska. Kilkunastu szwole\u017cer\u00f3w pad\u0142o na placu boja w tym dowodz\u0105cy nimi mjr. Concorreggio. Kilku innych wraz z kpt. Scudiera zosta\u0142o wzi\u0119tych do niewoli. By\u0142o wielu rannych. Zgin\u0119\u0142o te\u017c kilku Polak\u00f3w. Ich cia\u0142a pochowano w pobli\u017cu renesansowego s\u0142upa urz\u0105dzonego na rozstaju dr\u00f3g pod miejscowo\u015bci\u0105 \u0164ahanovce. <em><\/em><\/p>\n<p>Starcie pod Barcz\u0105 i \u0164ahanowcami pokaza\u0142o bohaterstwo garstki 84 Polak\u00f3w dowodzonych przez pp\u0142k. Tch\u00f3rznickiego, ich ofiarno\u015b\u0107 i po\u015bwi\u0119cenie sprawie w\u0119gierskiej.<\/p>\n<p>Po nieudanej potyczce z Polakami, Schlick zdecydowa\u0142 o\u00a0 wstrzymaniu po\u015bcigu. Zrezygnowa\u0142 te\u017c z marszu na Miszkolc\u00a0 z dwoma tylko brygadami (gen. Deyma i gen. Pergena) poniewa\u017c trzecia z nich (gen. Fiedler), wykonuj\u0105ca manewr okr\u0105\u017caj\u0105cy w ci\u0119\u017ckim terenie, pozostawa\u0142a daleko w tyle korpusu. W tej sytuacji czeka\u0142 na posi\u0142ki i zlepszenie zaprowiantowania oddzia\u0142\u00f3w.<\/p>\n<p>Bitwa koszycka nie przynios\u0142a W\u0119grom wi\u0119kszych strat ludzkich poniewa\u017c zabitych i rannych zosta\u0142o w niej oko\u0142o 200 \u017co\u0142nierzy a 250 wzi\u0119to do niewoli. Kl\u0119ska spowodowa\u0142a jednak demoralizacj\u0119 i prawie zupe\u0142ny rozk\u0142ad korpusu Pulszkyego, kt\u00f3rego \u017co\u0142nierze dezertowali w rodzinne strony. Win\u0105 za pora\u017ck\u0119 obarczano niezdolnego dow\u00f3dc\u0119 i komisarza dywizji. Do Miszkolca spod Koszyc przyby\u0142o tylko 2-3 tysi\u0105ce powsta\u0144c\u00f3w przyprowadzonych przez Ede K\u00e1rolyi (1821-1879), oficera\u00a0 i dow\u00f3dc\u0119 w\u0119gierskiego, kt\u00f3ry jedyny poza\u00a0 Tch\u00f3rznickim, nie straci\u0142 g\u0142owy i zachowa\u0142 twarz. S\u00e1ndor Pulszky pozbawiony zosta\u0142 dow\u00f3dztwa, kt\u00f3re przej\u0105\u0142 gen. L\u00e1z\u00e1r M\u00e9sz\u00e1ros (1796-1858), \u00f3wczesny w\u0119gierski minister obrony narodowej. Zmiana jednak jak si\u0119 okaza\u0142o przy najbli\u017cszym starciu z jednostkami Schlicka, niewiele pomog\u0142a i nie przynios\u0142a \u017c\u0105dany efekt.<\/p>\n<p>Polskie i w\u0119gierskie \u017ar\u00f3d\u0142a historycznych zgodne s\u0105 co do tego, \u017ce m\u0119stwo i odwaga Polak\u00f3w w starciu od Koszycami, uratowa\u0142a artyleri\u0119 i zatrzyma\u0142a po\u015bcig austriacki. Jednocze\u015bnie u\u0142ani zadali straty oddzia\u0142owi kawalerii nieprzyjaciela, zabili jego dow\u00f3dc\u0119 i zmusili do odwrotu. Dow\u00f3dztwo powstania doceni\u0142o to odznaczaj\u0105c Tch\u00f3rznickiego i sztandar jednostki w\u0119gierskim krzy\u017cem wojennym.<\/p>\n<p>Waleczno\u015b\u0107 Polak\u00f3w przynios\u0142a im zas\u0142u\u017cony rozg\u0142os i uznanie w\u015br\u00f3d W\u0119gr\u00f3w. U\u0142ani Tch\u00f3rznickiego wraz z 42 batalionem honwed\u00f3w stanowili g\u0142\u00f3wny rdze\u0144 si\u0142 w\u0119gierskich pod Koszycami.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"center\">*\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0 *<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Po haniebnym odwrocie spod Koszyc, resztki korpusu Pulszkyego przeprowadzi\u0142y koncentracj\u0119 w Miszkolcu. Wchodz\u0105ca w jego sk\u0142ad 3 kompania \u017b\u00f3\u0142towskiego po\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 ze spieszonymi u\u0142anami Tch\u00f3rznickiego i strzelcami Rembowskiego. Dosz\u0142o jednak do por\u00f3\u017cnie\u0144 mi\u0119dzy wspominanymi dow\u00f3dcami polskimi. Z tego powodu Tch\u00f3rznickiego wraz ze 120 u\u0142anami pieszymi i jednym z oddzia\u0142\u00f3w w\u0119gierskich, wys\u0142ano pod Nowe Miasto (s\u0142ow. <em>Slovensk\u00e9 Nov\u00e9 Mesto<\/em>, w\u0119g. <em>\u00dajhely<\/em>).<\/p>\n<p>Nast\u0119pnie u\u0142ani ponownie po\u0142\u0105czyli si\u0119 pod Tali\u0105 (w\u0119g. <em>T\u00e1llya<\/em>) z 3 kompani\u0105 \u017b\u00f3\u0142towskiego i 4 kompani\u0105 majora Idzikowskiego w ramach korpusu w\u0119gierskiego dowodzonego przez p\u0142k. G. Klapk\u0119 (1820-1892). Polacy walczyli w szeregach dywizji w\u0119gierskiej dowodzonej przez podpu\u0142kownika Jerzego Bu\u0142haryna (1798-1855). Wzi\u0119li udzia\u0142 w potyczce pod Santo (w\u0119g. <em>Sz\u00e1nt\u00f3<\/em>). P\u00f3\u017aniej dywizja Bu\u0142haryna stan\u0119\u0142a pod le\u017c\u0105c\u0105 u podn\u00f3\u017ca G\u00f3ry Tokajskiej (515 m n.p.m.) wiosk\u0105 Tarczal (w\u0119g.<em>Tarcal<\/em>). 22 stycznia 1849 roku stoczy\u0142a tutaj bitw\u0119 w kt\u00f3rej szczeg\u00f3lnie odznaczy\u0142a si\u0119 m\u0119stwem i rozstrzygn\u0119\u0142a o zwyci\u0119stwie powsta\u0144c\u00f3w.<\/p>\n<p>Po bitwie tarczalskiej, w wyniku pewnego nieporozumienia na polu bitwy, pp\u0142k. Tch\u00f3rznicki odkomendowany zosta\u0142 do sztabu Klapki. Uda\u0142 si\u0119 do Debreczyna w celu uzyskania zgody rz\u0105du w\u0119gierskiego na sformowanie polskiej kawalerii. Mia\u0142 to co prawda ju\u017c dawno obiecane, lecz W\u0119grzy ci\u0105gle zwlekali z realizacj\u0105 zamiaru. Tch\u00f3rznicki przeciwny by\u0142 po\u0142\u0105czeniu swojego oddzia\u0142u z Legionem Polskim gen. Wysockiego. Nadal chcia\u0142 pozosta\u0107 u W\u0119gr\u00f3w pod dow\u00f3dztwem Klapki.<\/p>\n<p>16 lutego 1849 korpus w\u0119gierski przyby\u0142 do Miszkolca. Tutaj ci\u0105gle jeszcze spieszoni \u00a0polscy u\u0142ani (ok. 150 ludzi) od\u0142\u0105czyli si\u0119 od niego i udali do Nired-hasa (w\u0119g. <em>Ny\u00edregyhaza<\/em>), gdzie Tch\u00f3rznicki m\u00f3g\u0142 wreszcie sformowa\u0107 jazd\u0119. W Nired-hasa zorganizowa\u0142 jeden dywizjon 2 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w. Wspominany oddzia\u0142 przyby\u0142 w po\u0142owie maja 1849 roku do Miszkolca i do\u0142\u0105czy\u0142 do jednostek Legionu Polskiego na W\u0119grzech.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"center\">*\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0 * \u00a0\u00a0*<\/p>\n<p align=\"center\">\n<p>U\u0142ani\u00a0 Tch\u00f3rznickiego zwani byli \u201eu\u0142anami bia\u0142ymi\u201d poniewa\u017c nosili bia\u0142e wy\u0142ogi, wypustki i ko\u0142nierze na granatowych kurtkach mundurowych. Na g\u0142owie mieli czapki barwy bia\u0142ej podobne do u\u017cywanych w armii Kr\u00f3lestwa Polskiego. Posiadali proporczyki \u2013 najpierw w barwach w\u0119gierskich (tr\u00f3jkolorowe) a p\u00f3\u017aniej tradycyjne polskie (dwukolorowe), zgodne z kolorami pu\u0142ku.<\/p>\n<p>Umundurowanie cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u wzorowane by\u0142o na mundurach 2 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Kr\u00f3lestwa Polskiego (Kongresowego) co wyp\u0142ywa\u0142o zapewne z przywi\u0105zania Tch\u00f3rznickiego do kr\u00f3tkiej s\u0142u\u017cby we wspominanym oddziale kawalerii, pod rozkazami gen. Ramorino.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"center\">\n<p align=\"center\"><em>U\u0142an 2 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w<\/em> <em>Kr\u00f3lestwa Polskiego (\u017ar\u00f3d\u0142o: pl.wikipedia.org)<\/em><\/p>\n<p align=\"center\"><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p align=\"center\">\n<p align=\"center\">\n<p align=\"center\">*\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0 *<\/p>\n<p align=\"center\">\n<p>Miejsce zwyci\u0119skiej potyczki u\u0142an\u00f3w Tch\u00f3rznickiego z Austriakami i wiecznego spoczynku poleg\u0142ych w niej Polak\u00f3w upami\u0119tnia dzi\u015b tablica pami\u0105tkowa. Tablica umieszczona zosta\u0142a przy odnowionym w 2007 roku przez mgr. Gabriela Kl\u00e1deka s\u0142upie renesansowym zbudowanym na dawnym rozstaju dr\u00f3g na terenie wsp\u00f3\u0142czesnego koszyckiego osiedla \u0164ahanovce.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"text-decoration: underline;\">Wyja\u015bnienia:<\/span><\/p>\n<p><span style=\"text-decoration: underline;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>\u0164ahanovce (w\u0119g. <em>Tihany<\/em>) \u2013 dawna miejscowo\u015b\u0107, obecnie dzielnica Koszyc (Ko\u0161ice I)<\/p>\n<p>Barca (w\u0119g. <em>B\u00e1rca<\/em>, <em>B\u00e1rcza<\/em>) \u2013 dawna miejscowo\u015b\u0107, obecnie dzielnica Koszyc (Ko\u0161ice IV)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"text-decoration: underline;\">Bibliografia:<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Gabriel Kl\u00e1dek, Tom\u00e1\u0161 \u010ci\u017em\u00e1rik: <em>Rensan\u010dn\u00fd st\u013ep \u2013 Mestsk\u00e1 \u010das\u0165 Ko\u0161ice \u2013 S\u00eddlisko \u0164ahanovce<\/em>, Ko\u0161ice 2007<\/p>\n<p>Eligiusz Koz\u0142owski: <em>Legion Polski na W\u0119grzech 1848-1849<\/em>, wydawnictwo MON, Warszawa 1983<\/p>\n<p>Lucjan <em>Russjan:<\/em><em> <em>Polacy i sprawa<\/em> polska na W\u0119grzech w r. 1848-1849<\/em>, Warszawa, 1934<\/p>\n<p>J\u00f3zef Wysocki: <em>Pami\u0119tnik jenera\u0142a Wysockiego dow\u00f3dcy Legionu Polskiego na W\u0119grzech z czasu kampanii w\u0119gierskiej w roku 1848 i 1849<\/em>, Pozna\u0144 1850, Drukiem W. Stefa\u0144skiego<\/p>\n<p>&nbsp;<!--:--><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da \u00a0 U\u0142ani Tch\u00f3rznickiego i ich udzia\u0142 w kampanii w\u0119gierskiej 1848-1849 \u00a0 Po st\u0142umieniu Wiosny Lud\u00f3w w Galicji, nap\u0142ywa\u0142y na tereny W\u0119gier liczne grupy ochotnik\u00f3w polskich garn\u0105cych si\u0119 do powstania w\u0119gierskiego (1848-1849). Tworzono z nich polskie oddzia\u0142y wojskowe z kt\u00f3rych genera\u0142 J\u00f3zef Wysocki uformowa\u0142 tzw. Legion Polski na W\u0119grzech. Jednym z najbardziej znanych [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[15,14],"tags":[],"class_list":["post-464","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-z-dejin-polska-zaujimavosti-novinky-aktuality","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/464","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=464"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/464\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=464"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=464"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=464"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}