<\/p>\n
owstanie styczniowe – by\u0142o to najwi\u0119ksze polskie powstanie narodowe wywo\u0142ane przeciwko Rosji. Wybuch\u0142o 22 stycznia 1863 w Kr\u00f3lestwie Polskim i 1 lutego 1863 w by\u0142ym Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskimi trwa\u0142o do jesieni 1864. Spowodowane zosta\u0142o narastaj\u0105cym terrorem jaki pa\u0144stwo rosyjskie sia\u0142o na ziemiach polskich. Obj\u0119\u0142o tereny Kr\u00f3lestwa Polskiego, Litwy, Bia\u0142orusi i w mniejszym stopniu Ukrainy, popar\u0142a je tak\u017ce ludno\u015b\u0107 polska z zabor\u00f3w pruskiego i austriackiego. Powstanie styczniowe zosta\u0142o zako\u0144czone militarn\u0105 kl\u0119sk\u0105 Polak\u00f3w.<\/p>\n
Przyczyny wybuchu powstania styczniowego<\/p>\n
Po przegranej przez Rosj\u0119 wojnie krymskiej (1853-1856), Polacy zobaczyli s\u0142abo\u015b\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 swego zaborcy. Zmarli r\u00f3wnie\u017c car Miko\u0142aj I i Iwan Paskiewicz, kt\u00f3ry d\u0105\u017cy\u0142 do pe\u0142nej rusyfikacji ziem polskich. Organizacj\u0119 powstania u\u0142atwi\u0142y r\u00f3wnie\u017c sprzyjaj\u0105ce Polakom reformy cara Aleksandra II Romanowa. Wzmocni\u0142o to ducha niepodleg\u0142o\u015bciowego, szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d m\u0142odej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Zacz\u0119to wi\u0119c przygotowywa\u0107 si\u0119 do powstania pierwsze organizacje spiskowe (Zwi\u0105zek Trojnicki w Kijowie, grupa student\u00f3w z Akademii Sztabu Generalnego w Petersburgu, konspiracyjne k\u00f3\u0142ka m\u0142odzie\u017cowe w Akademii Medyko-Chirurgicznej i Szkole Sztuk Pi\u0119knych w Warszawie).<\/p>\n
Spo\u0142ecze\u0144stwo polskie w okresie przedpowstaniowym dzieli\u0142o swoje sympatie mi\u0119dzy trzy ugrupowania polityczne. Arystokracja i bur\u017cuazja zmierza\u0142y do poszerzenia reform przy wsp\u00f3\u0142pracy z Rosj\u0105 i przywr\u00f3cenia sytuacji sprzed 1830 roku. Przyw\u00f3dc\u0105 tego obozu by\u0142 Aleksander Wielkopolski. Stronnictwo Bia\u0142ych (liberalna szlachta i mieszcza\u0144stwo) by\u0142o przeciwne szybkiemu wybuchowi powstania, d\u0105\u017cyli do przeprowadzenia reform w spos\u00f3b pokojowy. Natomiast Stronnictwo Czerwonych wysuwa\u0142o program odbudowy pa\u0144stwa polskiego w granicach przedrozbiorowych, kt\u00f3re mia\u0142oby nast\u0105pi\u0107 w wyniku powstania zbrojnego. Ob\u00f3z ten tworzyli oficerowie (Jaros\u0142aw D\u0105browski, Zygmunt Podlewski, Zygmunt Sierakowski), studenci i inteligenci.<\/p>\n
Powstanie styczniowe poprzedzi\u0142y liczne manifestacje. 11 czerwca 1860 pogrzeb wdowy po gen. J\u00f3zefie Sowi\u0144skim (obro\u0144cy Woli z 1831 roku) wywo\u0142a\u0142 demonstracj\u0119 patriotyczn\u0105 z udzia\u0142em kilkunastu tysi\u0119cy os\u00f3b. Kolejne przeprowadzono w pa\u017adzierniku 1860 roku podczas zjazdu trzech monarch\u00f3w w Warszawie. W rocznic\u0119 wybuchu powstania listopadowego, 29 listopada 1860 roku, zorganizowano nast\u0119pn\u0105 wielk\u0105 manifestacj\u0119. Demonstracyjnie noszono w\u00f3wczas tradycyjne stroje narodowe i \u015bpiewano pie\u015bni patriotyczne. 25 lutego 1861 t\u0142umy demonstrowa\u0142y z okazji trzydziestej rocznicy bitwy pod Olszynk\u0105 Grochowsk\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 manifestacji by\u0142a krwawo t\u0142umiona przez w\u0142adze rosyjskie.<\/p>\n
W celu uspokojenia nastroj\u00f3w car Aleksander II zmuszony by\u0142 do nowych ust\u0119pstw. W lutym 1861 przywr\u00f3ci\u0142 Rad\u0119 Stanu oraz Komisj\u0119 Wyzna\u0144 i O\u015bwiecenia Publicznego, kt\u00f3rej dyrektorem zosta\u0142 Aleksander Wielopolski. Jednak ju\u017c 8 kwietnia 1861 na Placu Zamkowym Rosjanie ostrzelali bezbronny t\u0142um, co spowodowa\u0142o ponowne nasilenie manifestacji w Warszawie i na prowincji. 14 pa\u017adziernika 1861 w\u0142adze carskie og\u0142osi\u0142y wprowadzenie stanu wojennego w Kr\u00f3lestwie. W latach 1861-1862 Polacy coraz bardziej domagali si\u0119 reform i uniezale\u017cnienia pa\u0144stwa polskiego od Rosji. Pod koniec 1862 Stronnictwo Czerwonych, obejmuj\u0105ce ju\u017c ponad 20 tys. cz\u0142onk\u00f3w, zaplanowa\u0142o przeprowadzenie powstania na wiosn\u0119 1863.<\/p>\n
Aleksander Wielopolski od czerwca 1862 piastowa\u0142 urz\u0105d naczelnika rz\u0105du cywilnego Kr\u00f3lestwa Polskiego. Zdawa\u0142 on sobie spraw\u0119 z istnienia w kraju ruch\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bciowych. By pokrzy\u017cowa\u0107 plany organizacjom spiskowym, zarz\u0105dzi\u0142 przeprowadzenie „branki“, czyli poboru do wojska rosyjskiego, obejmuj\u0105cego szczeg\u00f3lnie zaanga\u017cowan\u0105 politycznie m\u0142odzie\u017c. Termin wyznaczono na po\u0142ow\u0119 stycznia. W tej sytuacji m\u0142odzie\u017c z Warszawy zacz\u0119\u0142a uchodzi\u0107 do okolicznych las\u00f3w. Centralny Komitet Narodowy „czerwonych“ przeobrazi\u0142 si\u0119 w Tymczasowy Rz\u0105d Narodowy i 22 stycznia 1863 proklamowano powstanie. Wydano manifest powsta\u0144czy wzywaj\u0105cy do walki i dekrety o uw\u0142aszczeniu ch\u0142op\u00f3w.<\/p>\n
Przebieg powstania styczniowego<\/p>\n
Walka od samego pocz\u0105tku mia\u0142a nier\u00f3wny charakter. Istnia\u0142a ogromna dysproporcja si\u0142 mi\u0119dzy oddzia\u0142ami powsta\u0144c\u00f3w a wojskiem rosyjskim. Z chwil\u0105 wybuchu powstania styczniowego niewielkie oddzia\u0142y polskie by\u0142y skoncentrowane w 40 o\u015brodkach. Nie istnia\u0142a regularna armia, a jedynie oddzia\u0142y partyzanckie, z kt\u00f3rych zaledwie niewielki odsetek walcz\u0105cych by\u0142 wyszkolony i dobrze uzbrojony.<\/p>\n
Tymczasowy Rz\u0105d Narodowy pocz\u0105tkowo by\u0142 rozproszony. Dzia\u0142aniami powsta\u0144c\u00f3w faktycznie kierowa\u0142 m\u0142ody naczelnik Warszawy Stefan Bobrowski. Wezwany przez rz\u0105d dyktator Ludwik Mieros\u0142awski stoczy\u0142 dwie potyczki (zako\u0144czone kl\u0119skami) i uszed\u0142 z Kr\u00f3lestwa. Nast\u0119pnym dyktatorem by\u0142 gen. Marian Langiewicz. Ten r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142 pokonany i musia\u0142 opu\u015bci\u0107 Kongres\u00f3wk\u0119 (Austriacy osadzili go w wi\u0119zieniu). Od maja 1863 powstaniem kierowa\u0142 Rz\u0105d Narodowy zdominowany przez „bia\u0142ych“, kt\u00f3ry oczekiwa\u0142 pomocy z Zachodu. Tymczasem pomoc ta nie nadesz\u0142a, cho\u0107 powstanie styczniowe wywo\u0142a\u0142o ogromnie wra\u017cenie na Europie, a do Polski odnoszono si\u0119 z wielk\u0105 sympati\u0105.<\/p>\n
We wrze\u015bniu powstanie styczniowe zacz\u0119\u0142o prze\u017cywa\u0107 g\u0142\u0119boki kryzys. Opanowa\u0142 go dopiero Romuald Traugutt, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 stanowisko dyktatora 18 pa\u017adziernika 1863. Romuald Traugutt powo\u0142a\u0142 regularne oddzia\u0142y wojska, wprowadzi\u0142 dyscyplin\u0119. W\u0142adze powiatowe sformowa\u0142 po cz\u0119\u015bci z ch\u0142op\u00f3w. Niestety reorganizacja powstania przysz\u0142a za p\u00f3\u017ano. Powstanie s\u0142ab\u0142o. Ca\u0142o\u015bci dope\u0142ni\u0142y jeszcze dwa dekrety wydane 2 marca 1864 przez cara Aleksandra II, w kt\u00f3rych nadawa\u0142 on ch\u0142opom na w\u0142asno\u015b\u0107 ca\u0142\u0105 ziemi\u0119 jaka znajdowa\u0142a si\u0119 w ich u\u017cytkowaniu, w zmian za obowi\u0105zek p\u0142acenia wieczystego podatku gruntowego. W ten spos\u00f3b przeci\u0105gn\u0105\u0142 ch\u0142op\u00f3w do obozu antypowsta\u0144czego.<\/p>\n
11 kwietnia 1864 schwytany zosta\u0142 ostatni dyktator powstania Romuald Traugutt i jego wsp\u00f3\u0142pracownicy. Aresztowanie to wraz z rozproszeniem ostatnich powa\u017cniejszych oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich na wiosn\u0119 1864 roku oznacza\u0142o w\u0142a\u015bciwie koniec powstania styczniowego. Pojedyncze grupy partyzant\u00f3w dzia\u0142a\u0142y jeszcze do wrze\u015bnia 1864, jednak nie posiadaj\u0105c wsparcia stopniowo ulega\u0142y rosyjskiemu wojsku. Najd\u0142u\u017cej, bo a\u017c do maja 1865 roku, przetrwa\u0142 na Podlasiu odzia\u0142 ksi\u0119dza Stanis\u0142awa Brz\u00f3ski. Ksi\u0105dz zgin\u0105\u0142 na szubienicy w Soko\u0142owie Podlaskim.<\/p>\n
Skutki powstania styczniowego<\/p>\n
Szacuje si\u0119, \u017ce w powstaniu styczniowym zgin\u0119\u0142y dziesi\u0105tki tysi\u0119cy os\u00f3b. Oko\u0142o 400 os\u00f3b stracono z wyrok\u00f3w s\u0105d\u00f3w, 700 wcielono do armii carskiej, kilkana\u015bcie tysi\u0119cy zes\u0142ano na Syberi\u0119, a dziesi\u0105tki tysi\u0119cy drobnej szlachty z pogranicza polsko-ukrai\u0144skiego przesiedlono. Kl\u0119ska powstania styczniowego spowodowa\u0142a ogromne straty materialne, ludno\u015bciowe oraz konfiskat\u0119 maj\u0105tk\u00f3w uczestnik\u00f3w postania – 1660 maj\u0105tk\u00f3w w Kr\u00f3lestwie i 1800 na ziemiach zabranych.<\/p>\n
Nast\u0119pstwem powstania styczniowego by\u0142a te\u017c likwidacja odr\u0119bno\u015bci i autonomii Kr\u00f3lestwa Polskiego. Prowadzono w latach 1864-1876 bezwzgl\u0119dn\u0105 rusyfikacj\u0119. Zmieniono nazw\u0119 kraju na Przywi\u015bla\u0144ski Kraj i podzielono na 10 guberni. Zlikwidowany zosta\u0142 odr\u0119bny bud\u017cet Kr\u00f3lestwa (1866), zamkni\u0119to Szko\u0142\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105 w Warszawie (1869), w miejsce, kt\u00f3rego utworzono uniwersytet rosyjski. Zakazano dzia\u0142alno\u015bci o\u015bwiatowej i kulturalnej w j\u0119zyku polskim, do szk\u00f3\u0142 i urz\u0119d\u00f3w administracyjnych wprowadzono j\u0119zyk rosyjski jako j\u0119zyk oficjalny.<\/p>\n
Ostre represje dotkn\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki i unicki. Dokonano kasacji wszystkich klasztor\u00f3w w Kr\u00f3lestwie, a miastom, kt\u00f3re podczas powstania styczniowego czynnie pomaga\u0142y powsta\u0144com, odebrano prawa miejskie.<\/p>\n
Powstanie styczniowe przyspieszy\u0142o uw\u0142aszczenia ch\u0142op\u00f3w w Kr\u00f3lestwie, ogromnie rozszerzy\u0142o i umocni\u0142o polsk\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105. W walce z zaborc\u0105 zjednoczy\u0142o rodz\u0105cy si\u0119 nowoczesny nar\u00f3d. Polacy wyszli z powstania styczniowego wewn\u0119trznie wzmocnieni. Pomimo kl\u0119ski, nie za\u0142ama\u0142 si\u0119 w nich duch oporu i si\u0142a walki (co potem uwidoczni\u0142o si\u0119 w 1918 roku, gdy Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107). Ten zryw narodowowyzwole\u0144czy mia\u0142 wp\u0142yw na d\u0105\u017cenia niepodleg\u0142o\u015bciowe nast\u0119pnych pokole\u0144, spowodowa\u0142 te\u017c ponowne wysuni\u0119cie sprawy polskiej na aren\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105. Mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c swoje odbicie w tw\u00f3rczo\u015bci literackiej (E. Orzeszkowa, M. D\u0105browska, S. \u017beromski, B. Prus) i malarstwie (A. Grottger, J.Matejko, M. Gerymski) XIX i XX wieku.<\/p>\n
Bibliografia:<\/p>\n
Czubi\u0144ski Antoni, Topolski Jerzy, Historia Polski, Wroc\u0142aw 1988, ISBN 83-04-01919-1, Ziemie polskie w dobie Wiosny Lud\u00f3w i powstania styczniowego, s. 334-341<\/p>\n
\u0141epkowski Tadeusz, Nar\u00f3d bez pa\u0144stwa, W: Polska. Losy pa\u0144stwa i narodu do 1939 roku, Wyd.4, Warszawa 2003, ISBN 83-207-1704-3, s. 343-358<\/p>\n
http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Powstanie_styczniowe<\/p>\n
Wi\u0119cej… http:\/\/historia.gazeta.pl\/historia<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
owstanie styczniowe – by\u0142o to najwi\u0119ksze polskie powstanie narodowe wywo\u0142ane przeciwko Rosji. Wybuch\u0142o 22 stycznia 1863 w Kr\u00f3lestwie Polskim i 1 lutego 1863 w by\u0142ym Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskimi trwa\u0142o do jesieni 1864. Spowodowane zosta\u0142o narastaj\u0105cym terrorem jaki pa\u0144stwo rosyjskie sia\u0142o na ziemiach polskich. Obj\u0119\u0142o tereny Kr\u00f3lestwa Polskiego, Litwy, Bia\u0142orusi i w mniejszym stopniu Ukrainy, […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-54","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-z-dejin-polska-zaujimavosti-novinky-aktuality"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=54"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=54"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=54"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=54"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}