<\/p>\n
<\/p>\n
asmo g\u00f3rskie Cordilliera de Domeyko, szczyt Cerro Domeyko, miejscowo\u015b\u0107 Pueblo Domeyko czy port Lugareja Domeyko to zaledwie niekt\u00f3re spo\u015br\u00f3d ponad 140 nazw zwi\u0105zanych z uczonym. Domeykitem nazwany zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c wyst\u0119puj\u0105cy w Chile arsenek miedzi. Odkryta w kwietniu 1975 roku planetoida nosi imi\u0119 \u2013 jakby inaczej – 2784 Domeyko, za\u015b Domeykosaurus chilensis to dinozaur z grupy zauropod\u00f3w.<\/p>\n
Pasmo g\u00f3rskie Cordilliera de Domeyko, szczyt Cerro Domeyko, miejscowo\u015b\u0107 Pueblo Domeyko czy port Lugareja Domeyko to zaledwie niekt\u00f3re spo\u015br\u00f3d ponad 140 nazw zwi\u0105zanych z uczonym. Domeykitem nazwany zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c wyst\u0119puj\u0105cy w Chile arsenek miedzi. Odkryta w kwietniu 1975 roku planetoida nosi imi\u0119 \u2013 jakby inaczej – 2784 Domeyko, za\u015b Domeykosaurus chilensis to dinozaur z grupy zauropod\u00f3w.
\nPopiersie Domeyki na Uniwersytecie Chilijskim
\nWikimedia Commons
\nZnany tam, zapomniany tu.
\nDzi\u015b nazwisko Ignacego Domeyki wymieniane jest w Chile z niemal nabo\u017cnym szacunkiem. Zna je ka\u017cdy ucze\u0144, ulic\u0119 Domeyki mo\u017cna znale\u017a\u0107 niemal w ka\u017cdym wi\u0119kszym mie\u015bcie. Podobnie jak nosz\u0105ce jego imi\u0119 szko\u0142y i uczelnie. W Ameryce Po\u0142udniowej nikt nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce \u017caden inny cz\u0142owiek nie przyczyni\u0142 si\u0119 tak do rozkwitu gospodarczego Chile jak s\u0142ynny Polak.
\nTo w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki jego pracy w ubogim dot\u0105d kraju rozwin\u0119\u0142o si\u0119 g\u00f3rnictwo, kt\u00f3re z czasem sta\u0142o si\u0119 podstaw\u0105 chilijskiej gospodarki. \u2013 m\u00f3wi El\u017cbieta Szumska, w\u0142a\u015bcicielka trasy turystycznej Kopalnia Z\u0142ota w Z\u0142otym Stoku, kt\u00f3rej patronem jest Domeyko. \u2013 Dzi\u0119ki naszemu naukowcowi Chile osi\u0105gn\u0119\u0142o pozycj\u0119 jednego z najbogatszych i najbardziej rozwini\u0119tych gospodarczo kraj\u00f3w Ameryki Po\u0142udniowej. Paradoksalnie, imi\u0119 uczonego ci\u0105gle cieszy si\u0119 znacznie wi\u0119kszym uznaniem za granic\u0105 ni\u017c w Polsce.<\/p>\n
Ignacy Domeyko urodzi\u0142 si\u0119 1802 roku, w zamo\u017cnej i wykszta\u0142conej rodzinie szlacheckiej. Kiedy mia\u0142 siedem lat, zmar\u0142 mu ojciec i ch\u0142opiec wraz z matk\u0105 znalaz\u0142 si\u0119 pod opiek\u0105 braci ojca. Jeden ze stryj\u00f3w, J\u00f3zef, studiowa\u0142 mineralogi\u0119 i g\u00f3rnictwo na Akademii G\u00f3rniczej we Freibergu. On w\u0142a\u015bnie rozpali\u0142 w Ignacym pasj\u0119 poznawania.<\/p>\n
Trafi\u0142 zreszt\u0105 na podatny grunt. Domeyko by\u0142 od dziecka niespokojnym duchem i chciwie ch\u0142on\u0105\u0142 wiedz\u0119 z r\u00f3\u017cnych, cz\u0119sto bardzo odleg\u0142ych dziedzin. Na wydziale fizyczno-matematycznym Uniwersytetu Wile\u0144skiego by\u0142 najm\u0142odszym, zaledwie 14-letnim s\u0142uchaczem. Podczas studi\u00f3w zdoby\u0142 wszechstronne podstawy wiedzy in\u017cynierskiej, a tak\u017ce, co zawa\u017cy\u0142o na ca\u0142ym jego p\u00f3\u017aniejszym \u017cyciu, pozna\u0142 Adama Mickiewicza. Maryla Wereszczak\u00f3wna, cioteczna siostra Domeyki by\u0142a zreszt\u0105 wielk\u0105 i nieszcz\u0119\u015bliw\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 wielkiego wieszcza.<\/p>\n
W\u0142a\u015bciwy cz\u0142owiek na w\u0142a\u015bciwym stanowisku
\nO chilijskiej przygodzie Ignacego Domeyki zadecydowa\u0142 przypadek. W latach 30. XIX stulecia Chile cieszy\u0142o si\u0119 uzyskan\u0105 przed kilkunastu laty niepodleg\u0142o\u015bci\u0105. Sukces m\u0142odej republiki nie by\u0142 jednak mo\u017cliwy bez rozwoju przemys\u0142u i co za tym idzie, bez kadry specjalist\u00f3w.<\/p>\n
G\u00f3rnictwo i wydobycie kruszc\u00f3w mia\u0142o by\u0107 d\u017awigni\u0105 rozwoju gospodarki. Rz\u0105d podj\u0105\u0142 wi\u0119c decyzj\u0119 o \u015bci\u0105gni\u0119ciu naukowc\u00f3w ze starego kontynentu, wabi\u0105c ich atrakcyjnymi kontraktami. W pa\u017adzierniku 1837 roku Adam Mickiewicz poinformowa\u0142 Domeyk\u0119 o propozycji rektora Szko\u0142y G\u00f3rniczej w Pary\u017cu, kt\u00f3ra dotyczy\u0142a posady profesora chemii w Chile. I tak si\u0119 wszystko zacz\u0119\u0142o.
\n3 czerwca 1838 roku, po czteromiesi\u0119cznej, pe\u0142nej przyg\u00f3d i niemal\u017ce awanturniczej podr\u00f3\u017cy, Ignacy Domeyko dotar\u0142 do celu.<\/p>\n
Opr\u00f3cz osobistych baga\u017cy wi\u00f3z\u0142 ze sob\u0105 ponad 500 kilogram\u00f3w, zakupionego we Francji sprz\u0119tu laboratoryjnego. Oczekiwano go jako tego, przed kt\u00f3rym ziemia chilijska odkryje swe bogactwo i kt\u00f3ry wykszta\u0142ci specjalist\u00f3w potrafi\u0105cych wydoby\u0107 jej zasoby.
\ngnacy Domeyko mia\u0142 ju\u017c 35 lat. By\u0142 in\u017cynierem g\u00f3rnictwa i chemikiem, absolwentem Uniwersytetu Wile\u0144skiego i paryskiej Szko\u0142y G\u00f3rniczej. W La Serenie zosta\u0142 wyk\u0142adowc\u0105 chemii i mineralogii w Kolegium G\u00f3rniczym. W grudniu tego samego roku podpisa\u0142 sze\u015bcioletni kontrakt. Podj\u0105\u0142, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, najbardziej brzemienn\u0105 w skutki decyzj\u0119 w swoim \u017cyciu. Nie przypuszcza\u0142 wtedy, \u017ce sp\u0119dzi w Chile ponad p\u00f3\u0142 wieku.<\/p>\n
Pierwsze miesi\u0105ce nie by\u0142y \u0142atwe. Jak pisze Ignacy W\u00f3jcik, w ksi\u0105\u017cce „Ignacy Domeyko. Litwa, Francja, Chile“: „Jego hiszpa\u0144szczyzna pocz\u0105tkowo wzbudza\u0142a weso\u0142o\u015b\u0107. Prowadzi\u0142 wi\u0119c lekcje metod\u0105 obja\u015bniania eksperyment\u00f3w. Uczniowie wykazali sw\u0105 wyrozumia\u0142o\u015b\u0107, zw\u0142aszcza, \u017ce mogli sami pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 aparatur\u0105“.<\/p>\n
Domeyko uczy\u0142 si\u0119 szybciej ni\u017c jego studenci. Szed\u0142 jak burza. Powo\u0142a\u0142 i wybudowa\u0142 laboratorium mineralogiczne, pracownie do zaj\u0119\u0107 z chemii i fizyki, zorganizowa\u0142 bibliotek\u0119 i opracowa\u0142 program nauczania. Opublikowa\u0142 te\u017c pierwszy podr\u0119cznik do nauki chemii, fizyki i mineralogii.<\/p>\n
W drugiej ojczy\u017anie
\nIgnacy Domeyko ca\u0142ym sob\u0105 po\u015bwi\u0119ca\u0142 si\u0119 pracy. Wkr\u00f3tce opracowa\u0142 i przed\u0142o\u017cy\u0142 w\u0142adzom w Santiago projekt reformy systemu o\u015bwiaty, otrzyma\u0142 Katedr\u0119 Chemii i Mineralogii na Uniwersytecie Chilijskim w Santiago, najwa\u017cniejszej instytucji naukowej i o\u015bwiatowej w Chile. List\u0119 jego zas\u0142ug mo\u017cnaby cytowa\u0107 godzinami. Dzi\u0119ki jego staraniom na uczelni powsta\u0142 w 1847 roku kierunek g\u00f3rniczy, kluczowy wobec odkrytych w Chile, gigantycznych z\u0142\u00f3\u017c miedzi, srebra i w\u0119gla.<\/p>\n
U szczytu kariery nieoczekiwanie si\u0119 jednak zakocha\u0142, jak twierdz\u0105 jego biografowie, pierwsz\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105. Cz\u0142owiek nawyk\u0142y do przyg\u00f3d i wyzwa\u0144, tym razem mia\u0142 wiele rozterek. Tym bardziej, \u017ce wybranka by\u0142a bardzo m\u0142oda. Do przyjaci\u00f3\u0142 w Pary\u017cu pisa\u0142: „Dziewczyna, z kt\u00f3r\u0105 si\u0119 \u017ceni\u0119, jest m\u0142oda, pi\u0119kna jak anio\u0142, niewinna, pobo\u017cna; nie wiedzie\u0107 czemu pokocha\u0142a mi\u0119 od pierwszego widzenia […]. Domek m\u00f3j cichy i spokojny nape\u0142ni si\u0119 gwarem“.
\nDomeyko mia\u0142 50 lat, kiedy o\u017ceni\u0142 si\u0119 z 15-letni\u0105 Enriquett\u0105 Sotomayor. Mia\u0142 z ni\u0105 czw\u00f3rk\u0119 dzieci, z kt\u00f3rych jedno wcze\u015bnie zmar\u0142o. Wkr\u00f3tce donosi\u0142 ponownie: „W tej samej izbie, gdzie tyle samotnych wieczor\u00f3w przet\u0119skni\u0142em (…), siedzi \u017cona pi\u0119kna jak anio\u0142, pi\u0119tnastoletnia kobieta o wielkich czarnych oczach… (…)Wiecie, \u017ce si\u0119 zajmuj\u0119 chemi\u0105, mineralogi\u0105 geologi\u0105, i ogromne folia\u0142y popisa\u0142em w tych materiach, po francusku i hiszpa\u0144sku, \u017ce by\u0142em przez ca\u0142y ten czas zakochany w zimnej, w najzimniejszej naturze, ska\u0142ach, kruszcach i przedpotopowych stworzeniach. Wielka tedy rewolucja zasz\u0142a we mnie; i nie \u017ca\u0142uj\u0119 tego, co si\u0119 sta\u0142o. Bogu niech b\u0119dzie chwa\u0142a za to wszystko“.
\nNa ratunek Indianom
\nMa\u0142\u017ce\u0144stwo nie by\u0142o ostatnim wyzwaniem naukowca. Ignacy Domeyko, niespokojny duch, omal nie przyp\u0142aci\u0142 \u017cyciem swej naukowej pasji. Podczas naukowej wyprawy w g\u00f3ry Dezcabezado w 1848 roku, obserwuj\u0105c szczelin\u0119 wulkaniczn\u0105 by\u0142 \u015bwiadkiem wybuchu wulkanu i powstania nowego krateru wulkanicznego.<\/p>\n
Interesowa\u0142o go dos\u0142ownie wszystko. I czego si\u0119 nie dotkn\u0105\u0142 zamienia\u0142o si\u0119 w naukow\u0105 \u017cy\u0142\u0119 z\u0142ota. W naukowych notatkach Domeyki znale\u017a\u0107 mo\u017cna opisy minera\u0142\u00f3w i skamielin, obserwacje klimatyczne, meteorologiczne i tektoniczne. Jego zas\u0142ug\u0105 jest za\u0142o\u017cenie w Chile sieci stacji meteorologicznych, dzi\u0119ki kt\u00f3rym zbierano dane s\u0142u\u017c\u0105ce do prognozowania pogody.<\/p>\n
Z r\u00f3wnym entuzjazmem poszukiwa\u0142 z\u0142\u00f3\u017c minera\u0142\u00f3w jak i bada\u0142 \u017cycie chilijskich Indian, kt\u00f3rych dzi\u0119ki swoim staraniom uratowa\u0142 od zag\u0142ady. Z inicjatywy Domeyki powsta\u0142o muzeum etnograficzne po\u015bwi\u0119cone historii india\u0144skich plemion w Chile.<\/p>\n
W 1852 roku w\u0142adze o\u015bwiatowe powierzy\u0142y Domeyce reorganizacj\u0119 uniwersytetu i reform\u0119 szkolnictwa wy\u017cszego w ca\u0142ym Chile. Kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 rektorem uczelni i sprawowa\u0142 t\u0119 zaszczytn\u0105 funkcj\u0119 przez trzy kolejne kadencje. Pod jego nadzorem rozpocz\u0119to budow\u0119 nowego gmachu uniwersytetu a zreorganizowany Uniwersytet Chilijski w Santiago sta\u0142 si\u0119 czo\u0142ow\u0105 wy\u017csz\u0105 uczelni\u0105 w ca\u0142ej Ameryce \u0141aci\u0144skiej.
\nStudenci go uwielbiali. Je\u017adzi\u0142 z nimi na dalekie wyprawy w dziewicze zak\u0105tki g\u00f3r, z kt\u00f3rych wracali \u2013 jak pisze Zbigniew W\u00f3jcik \u2013 z bogatymi „\u0142upami“ skamienia\u0142o\u015bci, rud mineralnych, ska\u0142 i wra\u017ce\u0144. Domeyko wywalczy\u0142 te\u017c, aby studenci dostawali wynagrodzenie za badania laboratoryjne, kt\u00f3re wykonywali dla w\u0142a\u015bcicieli z\u0142\u00f3\u017c i kopalni.
\nCa\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 Domeyki przyczyni\u0142a si\u0119 do nowelizacji chilijskiego prawa g\u00f3rniczego, kt\u00f3re w niemal niezmienionej formie przetrwa\u0142o do dzisiaj. W miejscu ubogiego rolniczego kraju powsta\u0142a jedna z najwi\u0119kszych pot\u0119g surowcowych \u015bwiata i jeden z najbardziej stabilnych gospodarczo pa\u0144stw Ameryki Po\u0142udniowej.<\/p>\n
\u015awi\u0119ty Domeyko?
\nIgnacy Domeyko, wci\u0105\u017c jakby nie do ko\u0144ca poznany w Polsce, zostawi\u0142 po sobie ogromny dorobek. Spod jego pi\u00f3ra wysz\u0142o ponad pi\u0119\u0107set prac naukowych. Ju\u017c za \u017cycia nawany by\u0142 w Chile aposto\u0142em nauki i o\u015bwiaty. Rzadko kt\u00f3ry kraj zawdzi\u0119cza tak wiele jednemu cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry w dodatku pochodzi\u0142 z odleg\u0142ego kontynentu.<\/p>\n
Po \u015bmierci Ignacego Domeyki w Santiago de Chile og\u0142oszono \u017ca\u0142ob\u0119 narodow\u0105. Uroczysto\u015b\u0107 pogrzebowa sta\u0142a si\u0119 manifestacj\u0105 na cze\u015b\u0107 uczonego, w trakcie kt\u00f3rej dawni studenci profesora wyprz\u0119gli konie i sami poci\u0105gn\u0119li do katedry prezydenck\u0105 karoc\u0119 z trumn\u0105 Domeyki.<\/p>\n
– Wiem od profesora Zdzis\u0142awa Ryna, autora licznych ksi\u0105\u017cek o Ignacym Domeyce, \u017ce w Chile trwaj\u0105 starania w sprawie beatyfikacji Domeyki \u2013 m\u00f3wi El\u017cbieta Szumska z Kopalni Z\u0142ota w Z\u0142otym Stoku. \u2013 Profesor m\u00f3wi, \u017ce nasz Domeyko by\u0142 nie tylko naukowcem, ale i m\u0119drcem, chrze\u015bcijaninem i artyst\u0105. Nie wiem, czy Domeyko zostanie \u015bwi\u0119tym, ale wiem na pewno, \u017ce gdyby nie on, inaczej wygl\u0105da\u0142oby dzisiaj Chile.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
asmo g\u00f3rskie Cordilliera de Domeyko, szczyt Cerro Domeyko, miejscowo\u015b\u0107 Pueblo Domeyko czy port Lugareja Domeyko to zaledwie niekt\u00f3re spo\u015br\u00f3d ponad 140 nazw zwi\u0105zanych z uczonym. Domeykitem nazwany zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c wyst\u0119puj\u0105cy w Chile arsenek miedzi. Odkryta w kwietniu 1975 roku planetoida nosi imi\u0119 \u2013 jakby inaczej – 2784 Domeyko, za\u015b Domeykosaurus chilensis to dinozaur […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-70","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poliaci-vo-svete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=70"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=70"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=70"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=70"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}