<\/p>\n
<\/p>\n
Pierwsz\u0105 polsk\u0105 podr\u00f3\u017cniczk\u0119, kt\u00f3ra zostawi\u0142a naukowy opis dalekich krain i lud\u00f3w, trzeba by\u0142o czeka\u0107 do 1839 roku. Ewa Feli\u0144ska sp\u0119dzi\u0142a dwa lata za Uralem w\u015br\u00f3d Chant\u00f3w, nazywanych w\u00f3wczas Ostiakami, i Nie\u0144c\u00f3w, czyli Samojed\u00f3w.
\nTylko co to by\u0142a za podr\u00f3\u017c? Pochodz\u0105ca z powiatu s\u0142uckiego matka sze\u015bciorga dzieci skierowana zosta\u0142a na p\u00f3\u0142noc Syberii na przymusowe osiedlenie w Bieriozowie (dzi\u015b gubernia tiume\u0144ska). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 drogi przeby\u0142a kibitk\u0105, potem sp\u0142yn\u0119\u0142a statkiem w d\u00f3\u0142 Irtyszu, do miejsca, w kt\u00f3rym ta wielka syberyjska rzeka o d\u0142ugo\u015bci ponad 4200 km \u0142\u0105czy si\u0119 z jeszcze pot\u0119\u017cniejszym Obem i wraz z nim uchodzi do Morza Karskiego. Bieriozowo nad rzek\u0105 So\u015bw\u0105, dop\u0142ywem Obu, by\u0142o miejscem ci\u0119\u017ckich zes\u0142a\u0144 politycznych. Nasza rodaczka trafi\u0142a tutaj za udzia\u0142 w tajnej organizacji patriotycznej, podtrzymuj\u0105cej zwi\u0105zki z Szymonem Konarskim.
\nFeli\u0144ska, obdarzona spostrzegawczo\u015bci\u0105 i dociekliwym umys\u0142em, przygl\u0105da\u0142a si\u0119 \u017cyciu i zwyczajom lud\u00f3w P\u00f3\u0142nocy. Odwiedza\u0142a czumy (kryte sk\u00f3rami przeno\u015bne namioty w kszta\u0142cie sto\u017cka, wsparte na \u017cerdziach wbitych w ziemi\u0119) Chant\u00f3w i Nie\u0144c\u00f3w, rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w surowej ziemi w pobli\u017cu p\u00f3\u0142nocnego kr\u0119gu polarnego. Zapisywa\u0142a ich legendy, obserwowa\u0142a niezwyk\u0142\u0105 faun\u0119 i flor\u0119. W 1841 roku przeniesiono j\u0105 do Saratowa nad Wo\u0142g\u0105. Do kraju pozwolono wr\u00f3ci\u0107 w 1844 roku. Jej \u201eWspomnienia z podr\u00f3\u017cy po Syberii“ ukaza\u0142y si\u0119 w 1850 roku. Przet\u0142umaczono je na angielski i wydano w Londynie pod tytu\u0142em \u201eRevelations of Sibiria by a Banished Lady“. Mia\u0142y te\u017c przek\u0142ady na j\u0119zyki du\u0144ski, francuski i niemiecki.
\nAntoni Kuczy\u0144ski, autor wielu opracowa\u0144 z zakresu etnografii lud\u00f3w Syberii i historii poznawania tego obszaru przez Polak\u00f3w, w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eLudy dalekie a bliskie“ (Ossolineum 1989) cytuje fragment pami\u0119tnika Ewy Feli\u0144skiej, zatytu\u0142owany \u201eOstiacy zwykle kupuj\u0105 \u017cony“. Oto, co uderzy\u0142o Polk\u0119 w wygl\u0105dzie przedstawicieli tego ludu, kt\u00f3rego liczebno\u015b\u0107 w dzisiejszych czasach przekracza tylko nieznacznie 20 tysi\u0119cy dusz: Ostiak ca\u0142\u0105 sw\u0105 powierzchowno\u015bci\u0105 tak si\u0119 r\u00f3\u017cni od ludzi, na kt\u00f3rych zwykli\u015bmy patrze\u0107, \u017ce trzeba koniecznie go widzie\u0107, aby sobie zrobi\u0107 dok\u0142adne wyobra\u017cenie, jakie sprawia widok tej szczeg\u00f3lniejszej postaci. M\u0119\u017cczy\u017ani tego narodu zwykli wyrywa\u0107 sobie z brody w\u0142osy p\u00f3ty, a\u017c te strac\u0105 w\u0142adz\u0119 odrastania, co czyni ich twarz nieporos\u0142\u0105 jak u kobiet, nie wydelikacaj\u0105c wszak\u017ce rys\u00f3w i robi\u0105c ich grubo\u015b\u0107 wydatniejsz\u0105. W\u0142os\u00f3w na g\u0142owie nie postrzygaj\u0105, tylko rozdzieliwszy \u015brodkiem g\u0142owy na dwie r\u00f3wne po\u0142owy splataj\u0105 je przy uszach we dwa warkocze; inni mniej schludni spuszczaj\u0105 je na plecy w nie\u0142adzie. Niekt\u00f3rzy w splatane warkocze wplataj\u0105 tak\u017ce sznurki paciorek. Na szyj\u0119 zawieszaj\u0105 tak\u017ce sznurek szklanych du\u017cych paciorek, na kt\u00f3rych pospolicie zawieszaj\u0105 mosi\u0119\u017cny krzy\u017cyk, jako \u015bwiadectwo, \u017ce nale\u017c\u0105 do obrz\u0105dku chrze\u015bcija\u0144skiego.
\nEwa Feli\u0144ska opisuje szczeg\u00f3\u0142owo m\u0119ski ubi\u00f3r Ostiak\u00f3w, dostosowany do surowego klimatu. Zauwa\u017ca, \u017ce w takim odzieniu mo\u017cna \u015bmia\u0142o wytrzyma\u0107 mrozy pi\u0119\u0107dziesi\u0119cio gradusowe. Stwierdza, \u017ce mieszka\u0144cy Berezowa nie pami\u0119taj\u0105 ani jednego wypadku, aby w tamtych stronach cz\u0142owiek zgin\u0105\u0142 od mrozu, wtenczas kiedy u nas w klimacie nier\u00f3wnie \u0142agodniejszym, takowe wypadki nie s\u0105 rzadkie. Potem przedstawia str\u00f3j powszedni kobiet ostiackich, podobny do m\u0119skiego, r\u00f3\u017cni\u0105cy si\u0119 tylko zas\u0142on\u0105 narzucon\u0105 na g\u0142ow\u0119: Bez tej zas\u0142ony Ostiaczka nie mo\u017ce si\u0119 obej\u015b\u0107 nawet w jurcie w\u0142asnej. S\u0105 bowiem osoby z familii, przed kt\u00f3rymi nigdy nie powinna odkrywa\u0107 twarzy, a tymi s\u0105 ojciec m\u0119\u017ca i starszy brat jego. W przytomno\u015bci obcych Ostiaczki podnosz\u0105 swe zas\u0142ony. Zas\u0142ona ta przy codziennym ubraniu bywa z chustki perkalowej kolorowej z ruskich wyrob\u00f3w.
\nOpis stroju \u015bwi\u0105tecznego Ostiaczek jest d\u0142ugi. Poprzedza bowiem opowie\u015b\u0107 o \u015blubie m\u0142odej pary, kt\u00f3ra po szcz\u0119\u015bliwym rocznym ma\u0142\u017ce\u0144skim po\u017cyciu postanowi\u0142a si\u0119 pobra\u0107. Wcze\u015bniej nie by\u0142o to mo\u017cliwe, gdy\u017c pa\u0144stwo m\u0142odzi zapomnieli swoich imion chrzestnych i nie mogli z\u0142o\u017cy\u0107 przed zwierzchno\u015bci\u0105 duchown\u0105 stosownej formu\u0142y legalizuj\u0105cej ich zwi\u0105zek. Tu trzeba wyja\u015bni\u0107, \u017ce na co dzie\u0144 Ostiacy pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 przydomkami odnosz\u0105cymi si\u0119 do ich zdolno\u015bci lub przymiot\u00f3w, imion chrzestnych u\u017cywaj\u0105 za\u015b tylko przy aktach urz\u0119dowych.
\nDociekliwa Polka zauwa\u017ca, \u017ce wiele zwyczaj\u00f3w \u0142\u0105czy Ostiak\u00f3w i Ostiaczki z niekt\u00f3rymi plemionami Ameryki, co dowodzi komunikacji niegdy\u015b istniej\u0105cej mi\u0119dzy tymi dwoma rozerwanymi \u0142adami. Dopatruje si\u0119 tego, mi\u0119dzy innymi, w zami\u0142owaniu ludu syberyjskiego do tatua\u017cy. Dodajmy od siebie, \u017ce czumy ostiackie w\u0142a\u015bciwie niczym si\u0119 nie r\u00f3\u017cni\u0105 od india\u0144skich wigwam\u00f3w.
\nTeza o pokrewie\u0144stwie lud\u00f3w Syberii i ameryka\u0144skich Indian znalaz\u0142a p\u00f3\u017aniej potwierdzenie w badaniach wielu uczonych. Leg\u0142a u podstaw teorii zasiedlenia Ameryki przez plemiona paleoazjatyckie, kt\u00f3re przesz\u0142y do niej po l\u0105dowym pomo\u015bcie istniej\u0105cym niegdy\u015b w dzisiejszej Cie\u015bninie Beringa, a p\u00f3\u017aniej mog\u0142y te\u017c odbywa\u0107 zimowe w\u0119dr\u00f3wki z jednego kontynentu na drugi po lodzie.
\nPara Ostiak\u00f3w, kt\u00f3ra przypomnia\u0142a sobie nadane na chrzcie imiona i mog\u0142a wreszcie wzi\u0105\u0107 \u015blub, zatrzyma\u0142a si\u0119 u gospodarza Ewy Feli\u0144skiej. Dzi\u0119ki temu nasza rodaczka by\u0142a przytomna gotowalni panny m\u0142odej, ubranej w zielony kaftan z paciorkami i brz\u0119kad\u0142ami. \u015alub odbywa\u0142 si\u0119 w cerkwi, ale sam obrz\u0105dek ma\u0142\u017ce\u0144stwa u Ostiak\u00f3w \u0142\u0105czy\u0142 obyczaje dawne z chrze\u015bcija\u0144skimi, maj\u0105cymi do\u015b\u0107 powierzchowny charakter. Pierwsza Polka, kt\u00f3ra do nich trafi\u0142a, pisze: Ostiak, zap\u0142aciwszy rodzicom narzeczonej ka\u0142ym, czyli um\u00f3wion\u0105 cen\u0119 za \u017con\u0119, ju\u017c si\u0119 uwa\u017ca za jej m\u0119\u017ca przed Bogiem i \u0142ud\u017ami, bierze do swego domu, a ceremoni\u0119 \u015blubu wed\u0142ug obrz\u0105dku chrze\u015bcija\u0144skiego odk\u0142ada na czas dogodny. Czasem lata up\u0142ywaj\u0105, nim si\u0119 pa\u0144stwo m\u0142odzi zbior\u0105 do \u015blubnego obrz\u0119du, ponaglani w\u0142adz\u0105 duchown\u0105…
\nChcia\u0142oby si\u0119 rzec: nic nowego pod s\u0142o\u0144cem. Mo\u017cemy to stwierdzi\u0107 dzi\u0119ki Ewie Feli\u0144skiej, kt\u00f3rej etnograficzne relacje budz\u0105 podziw wsp\u00f3\u0142czesnych uczonych, znajduj\u0105cych w nich co\u015b wi\u0119cej ni\u017c obiektywny obraz \u017cycia na zes\u0142aniu. Feli\u0144ska w przes\u0142aniu do swej ksi\u0105\u017cki napisa\u0142a, i\u017c chce zrobi\u0107 jej czytelnika powiernikiem wra\u017ce\u0144, jakie sama odbiera\u0142a, prowadz\u0105c go po jurtach ostiackich.<\/p>\n
Przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 pojawi\u0142a si\u0119 Polka-uczona, kt\u00f3r\u0105 podobnie jak Ew\u0119 Feli\u0144sk\u0105 interesowa\u0142y ludy Syberii. Maria Antonina Czaplicka zas\u0142yn\u0119\u0142a w \u015bwiecie nauki jako geograf, etnograf i etnolog. Kasa im. Mianowskiego popieraj\u0105ca m\u0142ode talenty w zaborze rosyjskim skierowa\u0142a j\u0105 jako recenzentk\u0119 ksi\u0105\u017cek geograficznych na studia do Anglii. Po ich uko\u0144czeniu wyk\u0142ada\u0142a etnologi\u0119 na uniwersytetach w Oksfordzie, Londynie i Bristolu. W 1913 roku na mi\u0119dzynarodowym zje\u017adzie naukowym w Birmingham wyg\u0142osi\u0142a referat \u201eO wp\u0142ywie czynnik\u00f3w geograficznych na rozw\u00f3j wierze\u0144 religijnych u lud\u00f3w Azji P\u00f3\u0142nocnej“. Zg\u0142osi\u0142a gotowo\u015b\u0107 kontynuowania pracy podj\u0119tej ponad 70 lat wcze\u015bniej przez Feli\u0144sk\u0105. Po tym referacie uniwersytet w Oksfordzie powierzy\u0142 28-letniej Polce zorganizowanie ekspedycji naukowej na Syberi\u0119.<\/p>\n
Po drodze Czaplicka wyg\u0142osi\u0142a kilka odczyt\u00f3w w Moskwie, dzi\u0119ki kt\u00f3rym zyska\u0142a \u017cyczliwo\u015b\u0107 i poparcie rosyjskich k\u00f3\u0142 naukowych. W maju 1914 roku jej Ekspedycja Jenisejska wyruszy\u0142a do Krasnojarska, a stamt\u0105d na p\u00f3\u0142noc, na tereny zasiedlone przez Tunguz\u00f3w i Nie\u0144c\u00f3w. Chocia\u017c rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w tym czasie I wojna \u015bwiatowa, Czaplicka sp\u0119dzi\u0142a przesz\u0142o rok w Kraju Turucha\u0144skim, w pobli\u017cu ko\u0142a podbiegunowego p\u00f3\u0142nocnego, prowadz\u0105c studia terenowe w\u015br\u00f3d ludno\u015bci. P\u00f3\u017aniej uda\u0142a si\u0119 w okolice Minusi\u0144ska, do podn\u00f3\u017ca Sajanu Zachodniego, by zbada\u0107 syberyjsk\u0105 grup\u0119 tzw. lud\u00f3w tura\u0144skich, pos\u0142uguj\u0105c\u0105 si\u0119 j\u0119zykami grupy tureckiej.<\/p>\n
G\u0142\u00f3wne prace Marii Czaplickiej sumuj\u0105ce wyniki syberyjskich bada\u0144, og\u0142oszone w j\u0119zyku angielskim, przynios\u0142y jej presti\u017cow\u0105 Nagrod\u0119 Murchinsona, przyznan\u0105 przez Kr\u00f3lewskie Towarzystwo Geograficzne, i zapewni\u0142y trwa\u0142e miejsce w nauce \u015bwiatowej. Polce powierzono napisanie artyku\u0142\u00f3w o Ostiakach, Samojedach, E\u0144cach, Selkupach, Nganasanach, Tunguzach (dzi\u015b nazywanych Ewenkami), Jakutach oraz innych ludach Syberii dla brytyjskiej \u201eHasting’s Encyclopaedia of Religion and Ethnics“. W 1920 roku pojecha\u0142a z referatami naukowymi do Stan\u00f3w Zjednoczonych. W tym samym roku odwiedzi\u0142a Polsk\u0119. Wspomina o niej Zofia Na\u0142kowska w swoich \u201eDziennikach. 1909-1917″ (jej ojciec by\u0142 znanym geografem). Prace naukowe Czaplickiej, podkre\u015blaj\u0105ce zwi\u0105zki cz\u0142owieka z przyrod\u0105, zachowa\u0142y znaczenie naukowe do naszych dni.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pierwsz\u0105 polsk\u0105 podr\u00f3\u017cniczk\u0119, kt\u00f3ra zostawi\u0142a naukowy opis dalekich krain i lud\u00f3w, trzeba by\u0142o czeka\u0107 do 1839 roku. Ewa Feli\u0144ska sp\u0119dzi\u0142a dwa lata za Uralem w\u015br\u00f3d Chant\u00f3w, nazywanych w\u00f3wczas Ostiakami, i Nie\u0144c\u00f3w, czyli Samojed\u00f3w. Tylko co to by\u0142a za podr\u00f3\u017c? Pochodz\u0105ca z powiatu s\u0142uckiego matka sze\u015bciorga dzieci skierowana zosta\u0142a na p\u00f3\u0142noc Syberii na przymusowe osiedlenie w […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-73","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poliaci-vo-svete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/73","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=73"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/73\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=73"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=73"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=73"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}