<\/p>\n
<\/p>\n
W 1909 roku wyruszy\u0142a do Indii aktorka i publicystka Ewa Dzieduszycka. Zainteresowa\u0142a j\u0105 szczeg\u00f3lnie p\u00f3\u0142noc tego kraju. Jako pierwsza Polka stan\u0119\u0142a u podn\u00f3\u017ca Himalaj\u00f3w. Dotar\u0142a w okolice Mount Everestu i szczytu Kangchendzonga.
\nOwocem tego woja\u017cu by\u0142a ksi\u0105\u017cka „Indye i Himalaje. Wra\u017cenia z podr\u00f3\u017cy“ (1912). Zadedykowa\u0142a j\u0105… tym, kt\u00f3rzy lubi\u0105 wyj\u015b\u0107 poza zakres szarzyzny \u017cycia i umys\u0142 sw\u00f3j k\u0105pi\u0105 w blaskach t\u0119czy i fantasmagoryach egzotycznych krain. W takim egzaltowanym nieco stylu przekaza\u0142a swoje wra\u017cenia z drogi przez Port Said i Suez do Bombaju, miasta Pars\u00f3w, w kt\u00f3rym ka\u017cdego zadziwi\u0107 musi mieszanina cywilizacyi i czas\u00f3w przedhistorycznych z epok\u0105 legendarn\u0105. Jej Bombaj to domy o architekturze europejskiej, ton\u0105ce w powodzi palm i muz, figowych drzew i papayera, i wsz\u0119dzie zwieszaj\u0105ce si\u0119 z drzew pon\u0119tne owoce: kokosy olbrzymie jak g\u0142owy, papayery podobne do naszych melon\u00f3w i str\u0105czki z\u0142otawo-\u017c\u00f3\u0142tych banan\u00f3w. Po ulicach p\u0119dz\u0105 automobile, prowadzone przez czarnych chauffer\u00f3w, jaskrawo ubranych, obok nich z\u0142ociste kolasy, zaprz\u0119\u017cone w sze\u015b\u0107 koni.
\nPolka opisuje przyj\u0119cie w pa\u0142acu bogatego Parsa, kt\u00f3rego pozna\u0142a na okr\u0119cie. Interesuj\u0105 j\u0105 zw\u0142aszcza niewiasty potomk\u00f3w wyznawc\u00f3w dawnej religii Zaratustry. Spotkanie z nimi przedstawia w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy: Kobiety Parsiski sil\u0105 si\u0119 na dob\u00f3r kosztownych materyi i barw harmonijnych, a efektownych. Nasz gospodarz opowiada nam, \u017ce \u017cona jego nosi suknie warto\u015bci pi\u0119ciu do dziesi\u0119ciu tysi\u0119cy rupii, tyle pi\u0119knych haft\u00f3w, tyle z\u0142ota upi\u0119ksza jej stroje. W przeciwie\u0144stwie do Hindusek, bogate Parsiski wsz\u0119dzie pokazuj\u0105 si\u0119 z odkrytemi twarzami. Parsis ma tylko jedn\u0105 \u017con\u0119, Hindusi za\u015b mog\u0105 mie\u0107 wiele \u017con, w miar\u0119 zamo\u017cno\u015bci i ch\u0119ci. Wygl\u0105da na to, \u017ce podr\u00f3\u017cniczka myli Hindus\u00f3w z wyznawcami islamu. Nie wydaje si\u0119 bowiem, aby przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Hinduski zas\u0142ania\u0142y twarze i dzieli\u0142y swych m\u0119\u017c\u00f3w z innymi \u017conami. Ale kojarzy prawid\u0142owo kap\u0142an\u00f3w hinduskich z kast\u0105 bramin\u00f3w. Daje te\u017c ciekawy opis obrz\u0119d\u00f3w religijnych Pars\u00f3w, ich \u015blub\u00f3w i pogrzeb\u00f3w, zw\u0142aszcza wie\u017c milczenia, na kt\u00f3rych zmarli sk\u0142adani s\u0105 na \u017cer s\u0119p\u00f3w.
\nPrzez Ahmedabad i D\u017cajpur nasza podr\u00f3\u017cniczka dotar\u0142a do Agry, jednego z miast najs\u0142awniejszych pod wzgl\u0119dem pomnik\u00f3w dawnego przepychu i s\u0142awy. Snuje w niej dalsze rozwa\u017cania w wyra\u017anie nurtuj\u0105cej j\u0105 kwestii kobiecej. Wed\u0142ug niej, na posadzce jednego z pa\u0142ac\u00f3w kr\u00f3lowie, wyrafinowani w rozpu\u015bcie jak rzymscy cezarowie, grywali w szachy \u017cywymi pionkami, wybranymi pomi\u0119dzy najpi\u0119kniejszymi kobietami kr\u00f3lewskiej zenany. Chodzi jej zapewne o kr\u00f3lewski dw\u00f3r. S\u0142owo to wypad\u0142o z obiegu w j\u0119zyku polskim, o ile w og\u00f3le by\u0142o w nim u\u017cywane. Ewa Dzieduszycka wplata w swoje teksty wiele dzi\u015b niezrozumia\u0142ych orientalizm\u00f3w. Dodaj\u0105 im one wyrafinowanego smaku i zagadkowo\u015bci. Polska hrabina uwa\u017ca, \u017ce na dworach indyjskich w\u0142adc\u00f3w odbywa\u0142y si\u0119 orgie na wz\u00f3r zabaw cesarzy rzymskich: Rozpusta by\u0142a os\u0142oni\u0119ta p\u0142aszczem obrz\u0119d\u00f3w religijnych, a niekt\u00f3re \u015bwi\u0105tynie bywa\u0142y domem zgorszenia i grzechu. W \u015bwi\u0105tyni po\u015bwi\u0119conej bogini Kali utrzymywa\u0142y wieczny ogie\u0144 dziewcz\u0119ta pozbawione sztucznie niewinno\u015bci jeszcze w wieku dzieci\u0119cym, aby tem swobodniej m\u00f3dz s\u0142u\u017cy\u0107 wyuzdanym \u017c\u0105daniom kap\u0142an\u00f3w i wiernych. Tam to prawo \u201eius primae noctis“ do niedawna by\u0142o prawem kamiennych b\u00f3stw, umy\u015blnie na ten cel zbudowanych, lub kr\u00f3li i kap\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rzy ba\u0142amuceniem i og\u0142upianiem szerokich mas utrzymywali sw\u00f3j wp\u0142yw
\nPo zwiedzeniu Delhi i opisie rytualnych k\u0105pieli pielgrzym\u00f3w w nurtach Gangesu u st\u00f3p \u015bwi\u0105ty\u0144 w Benares Polka ze zgroz\u0105 opisuje wrzucone do rzeki, oddane przedtem ogniu zw\u0142oki ubogich zmar\u0142ych. Jej pi\u00f3ro kre\u015bli widoki przera\u017caj\u0105ce. W \u015bwi\u0119tych nurtach p\u0142ywaj\u0105 niedopalone r\u0119ce, g\u0142owy o przera\u017aliwych, wyszczerzonych (chodzi zapewne o wytrzeszczone) oczach, z w\u0142osami popalonymi. Przedstawia s\u0119pa i psa wydzieraj\u0105cych sobie na brzegu wy\u0142owione wn\u0119trzno\u015bci ludzkie. Czytelnikom polskim cierpn\u0105\u0107 musia\u0142a w tym miejscu sk\u00f3ra. A usta otwierali ze zdumienia, zapoznaj\u0105c si\u0119 z cudami fakir\u00f3w: S\u0105 fakty nadzwyczajne, przytaczane przez naocznych \u015bwiadk\u00f3w, kt\u00f3re wskazuj\u0105, i\u017c fakirzy rzeczywi\u015bcie dochodz\u0105 do wielkiej w\u0142adzy nad matery\u0105, i \u017ce posiadaj\u0105 w\u0142asno\u015bci nam nieznane i dot\u0105d niezbadane. Widziano nieraz fakir\u00f3w, b\u0119d\u0105cych w stanie ekstazy, jak podnosili si\u0119 w powietrzu i chwil\u0119 zawisali nad ziemi\u0105, nieraz nawet w siedz\u0105cej pozycyi, z podwini\u0119tymi nogami. Inny zn\u00f3w za pomoc\u0105 zakl\u0119\u0107 sprowadza ob\u0142ok \u015bwietlany, kt\u00f3ry si\u0119 zg\u0119szcza wkr\u00f3tce, nabiera kszta\u0142t\u00f3w coraz wyra\u017aniejszych i po jakim\u015b czasie przeobra\u017ca si\u0119 w posta\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c w tajemniczy spos\u00f3b znika.
\nDo podn\u00f3\u017ca Himalaj\u00f3w pierwsza w tych stronach Polka dotar\u0142a poci\u0105giem, na kt\u00f3ry przesiad\u0142a si\u0119 z parowca p\u0142yn\u0105cego w g\u00f3r\u0119 Gangesu. Rzeka w tym miejscu by\u0142a szeroka jak jezioro, tak i\u017c nie wida\u0107 przeciwleg\u0142ego brzegu. Na brzegach gorza\u0142y wielkie ogniska, odstraszaj\u0105ce tygrysy i pantery. Zn\u00f3w czytelnicy, a zw\u0142aszcza czytelniczki, musia\u0142y mie\u0107 w tym miejscu wypieki na twarzy: Woko\u0142o wszystko dyszy nie przyt\u0142umionym \u017cyciem: nie \u015bpi\u0105 lamparty krwio\u017cercze i czyhaj\u0105 na zdobycz, \u015bwiec\u0105c oczami w cich\u0105, ciep\u0142\u0105 noc. Szakale zawyj\u0105, w\u0119sz\u0105c \u015bwie\u017cego trupa…<\/p>\n
Z poci\u0105gu by\u0142a przesiadka na kolejk\u0119, przedzieraj\u0105c\u0105 si\u0119 przez las tropikalny, pe\u0142en paproci drzewiastych, magnolii i laur\u00f3w, omotanych lianami: Lasy te, niezbadane dot\u0105d, mia\u0142y by\u0107, zdaniem niekt\u00f3rych uczonych, miejscem pierwotnego raju. A potem ju\u017c pojawi\u0142y si\u0119 sosny, limby i smutne kar\u0142owate krzewy lodowych stref, \u017cyj\u0105ce w\u015br\u00f3d \u015bnieg\u00f3w i lodowc\u00f3w Himalai.
\nW drodze na p\u00f3\u0142noc nasza podr\u00f3\u017cniczka podziwia\u0142a plantacje herbaty rosn\u0105cej w okolicach Darjeelingu w stanie Bengal Zachodni, na wysoko\u015bci ponad 1800 metr\u00f3w nad poziomem morza. Tu ju\u017c w\u00f3wczas by\u0142 punkt wyj\u015bciowy wypraw himalaistycznych. Ostatni przystanek poci\u0105gu opisa\u0142a nast\u0119puj\u0105co: To Darjeeling \u2014 ostatnia cywilizowana osada na granicach dzikiego, niego\u015bcinnego l\u0105du. Poza nim rozci\u0105ga si\u0119 kraj nieznany, tajemniczy, wabi\u0105cy urokiem swych niezbadanych g\u00f3r, czarem niezg\u0142\u0119bionych przestrzeni i narod\u00f3w, ubrany fantazy\u0105 w ponury koloryt krainy pot\u0119pienia i \u015bmierci. Dziwne to miasto, le\u017c\u0105ce w chmurach, tak blisko nieba, i\u017c g\u0142ow\u0105 dotykamy ob\u0142ok\u00f3w, kt\u00f3re owijaj\u0105 nas srebrnymi puchy, unosz\u0105c si\u0119 w przestworzu, i niby lekkie, bia\u0142e zawoje, targane wiatrem, czepiaj\u0105 si\u0119 szczyt\u00f3w, koron drzew palmowych i paproci, lekkie, powiewne a nieprzeniknione. Kraj to ch\u0142odu i powiew\u00f3w zimnych, id\u0105cych od lodowych szczyt\u00f3w, a jednak rosn\u0105 tam swobodnie wspania\u0142e palmy, rododendrony, laury, paprocie drzewiaste, tamarysy i sykomory; herbata dojrzewa, rozlewaj\u0105c z bia\u0142ych kwiat\u00f3w upajaj\u0105c\u0105 wo\u0144 pomara\u0144czy, a podni\u00f3s\u0142szy oczy, ma si\u0119 ponad sob\u0105 bezmierne \u0142any o\u015blepiaj\u0105cych \u015bnieg\u00f3w, zamarzni\u0119te morza lodowc\u00f3w, kt\u00f3re zachodz\u0105ce s\u0142o\u0144ce maluje purpur\u0105 i z\u0142otem.
\nTak pewnie nie opisa\u0142by swego pierwszego zetkni\u0119cia z Himalajami \u017caden m\u0119\u017cczyzna. A zatem czapki z g\u0142\u00f3w przed hrabin\u0105 Dzieduszyck\u0105, kt\u00f3ra dalej przedstawi\u0142a jeszcze indyjski przedsionek Tybetu i opisa\u0142a zwyczaje lam\u00f3w, przyby\u0142ych stamt\u0105d do p\u00f3\u0142nocnych Indii. Ich taniec religijny podziwia\u0142a w jednym z klasztor\u00f3w. A na zako\u0144czenie pobytu u wr\u00f3t Tybetu wybra\u0142a si\u0119 konno na szczyt Tiger-Hillu, wznosz\u0105cy si\u0119 2600 metr\u00f3w nad poziom morza. Widzia\u0142a z niego Kangchendzong\u0119, syci\u0142a oczy widokiem Everestu.
\nW 1913 roku Ewa Dzieduszycka odby\u0142a drug\u0105 podr\u00f3\u017c do Egiptu, z kt\u00f3rego tym razem pod\u0105\u017cy\u0142a ju\u017c tylko do Palestyny. Na Bliskim Wschodzie interesowa\u0142a si\u0119 zabytkami archeologicznymi i sztuk\u0105, kt\u00f3rej zbiory przywioz\u0142a do kraju. Opis tej peregrynacji zawar\u0142a w kolejnej ksi\u0105\u017cce, zatytu\u0142owanej \u201eZ w\u0119dr\u00f3wek po Ziemi \u015awi\u0119tej“ (1914). Jej r\u0119kopi\u015bmienny pami\u0119tnik przechowuje podobno rodzina we Wroc\u0142awiu.
\nW okresie I wojny \u015bwiatowej do grona podr\u00f3\u017cuj\u0105cych polskich kobiet-uczonych do\u0142\u0105czy\u0142a te\u017c Hanna Czeczottowa, paleobotanik i biogeograf. By\u0142a \u017con\u0105 Henryka Czeczotta, in\u017cyniera g\u00f3rniczego, kt\u00f3ry wiele podr\u00f3\u017cowa\u0142 po \u015bwiecie. Towarzyszy\u0142a mu w 1914 roku w wyprawie do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, w czasie kt\u00f3rej odwiedzi\u0142 kopalnie w stanach Pensylwania, Montana, Kalifornia. Dotar\u0142a wraz z nim na Alask\u0119 oraz do s\u0142ynnego w okresie gor\u0105czki z\u0142ota starego osiedla g\u00f3rniczego Klondike nad Jukonem w Kanadzie.<\/p>\n
<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W 1909 roku wyruszy\u0142a do Indii aktorka i publicystka Ewa Dzieduszycka. Zainteresowa\u0142a j\u0105 szczeg\u00f3lnie p\u00f3\u0142noc tego kraju. Jako pierwsza Polka stan\u0119\u0142a u podn\u00f3\u017ca Himalaj\u00f3w. Dotar\u0142a w okolice Mount Everestu i szczytu Kangchendzonga. Owocem tego woja\u017cu by\u0142a ksi\u0105\u017cka „Indye i Himalaje. Wra\u017cenia z podr\u00f3\u017cy“ (1912). Zadedykowa\u0142a j\u0105… tym, kt\u00f3rzy lubi\u0105 wyj\u015b\u0107 poza zakres szarzyzny \u017cycia i […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-77","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poliaci-vo-svete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/77","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=77"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/77\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=77"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=77"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=77"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}