{"id":914,"date":"2012-12-29T12:41:03","date_gmt":"2012-12-29T12:41:03","guid":{"rendered":"http:\/\/polonus.sk\/?p=914"},"modified":"2012-12-29T12:41:03","modified_gmt":"2012-12-29T12:41:03","slug":"posledne-dni-povstania-kosciuszky-na-zemi-opoczynskej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/posledne-dni-povstania-kosciuszky-na-zemi-opoczynskej\/","title":{"rendered":"Posledn\u00e9 dni povstania Kosciuszky na Zemi opoczy\u0144skej"},"content":{"rendered":"


\nOstatnie dni insurekcji ko\u015bciuszkowskiej na Ziemi Opoczy\u0144skiej<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Po bitwie pod Maciejowicami w kt\u00f3rej zosta\u0142 ci\u0119\u017cko ranny i wzi\u0119ty do niewoli rosyjskiej Tadeusz Ko\u015bciuszko,\u00a0 obowi\u0105zki Najwy\u017cszego Naczelnika Si\u0142y Zbrojnej Narodowej, przej\u0105\u0142 genera\u0142 Tomasz Wawrzecki (1759-1816).<\/p>\n

W zwi\u0105zku z kapitulacj\u0105 Warszawy gen. Wawrzecki zgromadzi\u0142 wieczorem 8 listopada 1794 roku resztki wojsk powsta\u0144czych pod \u0141azienkami. I st\u0105d wyprowadzi\u0142 kilkutysi\u0119czn\u0105 kolumn\u0119 wojska uzbrojon\u0105 w 113 armat do podwarszawskiego Tarczyna. Tutaj do\u0142\u0105czy\u0142y do niej resztki dywizji genera\u0142a Romualda Gedroycia (1750-1824).<\/p>\n

Po jednodniowym postoju w Tarczynie powsta\u0144cy przesun\u0119li si\u0119 do obozu genera\u0142a Jana Henryka D\u0105browskiego (1755-1818) w Gostymii,\u00a0 kt\u00f3rego dywizja przedstawia\u0142a najwy\u017csz\u0105 warto\u015b\u0107 bojow\u0105. Najgorsza sytuacja panowa\u0142a natomiast w\u015br\u00f3d oddzia\u0142\u00f3w gen. Gedroycia oraz w artylerii posiadaj\u0105cej przewa\u017cnie zaprz\u0119gi wo\u0142owe, cierpi\u0105cej niedostatkiem amunicji i obs\u0142ugi. 10 listopada 1794 pod rozkazami Naczelnego Wodza insurekcji s\u0142u\u017cy\u0142o jednak jeszcze prawie 10 tysi\u0119cy ludzi.<\/p>\n

W zwi\u0105zku z pojawieniem si\u0119\u00a0 w pobli\u017cu postoju oddzia\u0142\u00f3w kozackich, T. Wawrzecki podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o kontynuowaniu marszu wojska dalej na po\u0142udnie. Opracowana zosta\u0142a marszruta przewiduj\u0105ca wys\u0142anie zwiadu majora Bielamowskiego*<\/sup> do Drzewicy i pod Radoszyce w celu rozpoznania i obserwacji ruch\u00f3w nieprzyjaciela. W podobnym celu brygadier Fabian Gordon z brygad\u0105 Madali\u0144skiego, oddzia\u0142em w sile 200 strzelc\u00f3w, dwoma kompaniami 13 regimentu i czterema trzyfuntowymi armatami wys\u0142any zosta\u0142 do Opoczna i Bia\u0142aczewa (Bia\u0142aczowa).<\/p>\n

G\u0142\u00f3wna kolumna nazajutrz rano natomiast skierowa\u0107 si\u0119 mia\u0142a do Drzewicy. W celu zachowania nale\u017cytego bezpiecze\u0144stwa i porz\u0105dku marszu ustalono, \u017ce na czele pomaszeruje dywizja gen. D\u0105browskiego, za ni\u0105 artyleria, p\u00f3\u017aniej dywozja gen. Giedroycia i na ko\u0144cu tabory. Niestety podczas marszu dosz\u0142o do zamieszania i zam\u0119tu. Ba\u0142agan w szeregach powsta\u0144czych najbardziej widoczny by\u0142 przy przeprawie przez Pilic\u0119. Po przej\u015bciu rzeki pr\u00f3bowano co prawda ponownie zaprowadzi\u0107 porz\u0105dek, ale bez efektu. I tak tylko wielkopolska dywizja D\u0105browskiego dotar\u0142a pod koniec dnia na miejsce postoju w Drzewicy. Pozosta\u0142e oddzia\u0142y \u0142\u0105cznie z artyleri\u0105 i dywizj\u0105 Giedroycia pojawi\u0142y si\u0119 w Drzewicy dopiero dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n

12 listopada 1794 Naczelny W\u00f3dz insurekcji przebywa\u0142 w Odrzywole. Tam dotar\u0142 do niego wys\u0142annik od genera\u0142a Suworowa z listem zawieraj\u0105cym rosyjskie warunki kapitulacji armii powsta\u0144czej.<\/p>\n

Do 14 listopada 1794 znaczne ju\u017c przerzedzone masowymi dezercjami wojsko powsta\u0144cze stacjonowa\u0142o w Drzewicy. Wspominanego dnia o wczesnym \u015bwicie wyruszy\u0142o w dalsz\u0105 drog\u0119 bez cz\u0119\u015bci artylerii poniewa\u017c ostatnie konie z zaprz\u0119g\u00f3w ukradli opuszczaj\u0105cy wojsko dezerterzy. Zakopano wi\u0119c cz\u0119\u015b\u0107 dzia\u0142 i zniszczono wozy amunicyjne, aby zapobiec ich dostaniu si\u0119 w r\u0119ce nieprzyjaciela.<\/p>\n

Jeszcze tego samego dnia (14 listopada 1794) kolumna powsta\u0144cza przyby\u0142a oko\u0142o godziny 8,00 pod Opoczno. Tutaj zdecydowano si\u0119 na odpoczynek. W tym celu piechota rozbi\u0142a ob\u00f3z pod miastem a jazda zakwaterowa\u0142a po okolicznych w\u0142o\u015bciach. Oko\u0142o po\u0142udnia w kwaterze dow\u00f3dcy pojawi\u0142 si\u0119 kurier z Warszawy z wiadomo\u015bci\u0105 przes\u0142an\u0105 przez burmistrza Ignacego Wyssogot\u0119 Zakrzewskiego, napisan\u0105 10 listopada 1794. Po przyje\u017adzie kuriera w obozie pogr\u0105\u017conym w pesymistycznych nastrojach nast\u0105pi\u0142a otwarta i masowa dezercja \u017co\u0142nierza, kt\u00f3r\u0105 zapocz\u0105tkowa\u0142 major Mojaczewski z dywizji D\u0105browskiego. Wspominany dow\u00f3dca wezwa\u0142 \u017co\u0142nierzy z podleg\u0142ego sobie regimentu do pozostawienia broni i rozej\u015bcia si\u0119. W \u015blad za nimi poszli\u00a0 \u017co\u0142nierze innych pu\u0142k\u00f3w piechoty i artylerii porzucaj\u0105c na miejscu bro\u0144 i dzia\u0142a. Wobec takiego stanu rzeczy dow\u00f3dztwo armii zarz\u0105dzi\u0142o po po\u0142udniu szybki wymarsz z Opoczna do Ko\u0144skich w kt\u00f3rym wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 tylko oko\u0142o 4\u00a0000 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy jazdy. Podczas marszu do kolumny do\u0142\u0105czy\u0142a jeszcze kawaleria genera\u0142\u00f3w ziemia\u0144skich: J\u00f3zefa Lipskiego i J\u00f3zefa Stokowskiego, w sile 1000 ludzi jazdy z powiatu sieradzkiego i wielu\u0144skiego.<\/p>\n

Kolejn\u0105 noc (z 14 na 15 listopada 1794) resztki armii powsta\u0144czej sp\u0119dzi\u0142y w Ko\u0144skich i okolicy.<\/p>\n

Rano 15 listopada 1794 uformowana zosta\u0142a kolumna marszowa w kierunku Radoszyc. W marszu do Radoszyc wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 ju\u017c tylko oddzia\u0142y Madali\u0144skiego, D\u0105browskiego, gen. Paw\u0142a Sk\u00f3rzewskiego oraz Piotra Ja\u017awi\u0144skiego, kt\u00f3ry do\u0142\u0105czy\u0142 z cz\u0119\u015bci\u0105 swojej brygady. Natomiast \u017co\u0142nierze brygady Rzewuskiego i Paw\u0142a Biernackiego oddani pod komend\u0119 gen. Franciszka Rymkiewicza, na Radoszyce nie poszli.<\/p>\n

Wieczorem wyczerpane ci\u0105g\u0142ym marszem i cofaniem si\u0119 przed \u015bcigaj\u0105cym j\u0105 bezustannie nieprzyjacielem, resztki armii polskiej przyby\u0142y do Radoszyc. Naczelny W\u00f3dz postanowi\u0142 czeka\u0107 tam na odpowied\u017a kr\u00f3la na sw\u00f3j list napisany wcze\u015bniej i odes\u0142any z postoju w Drzewicy. Poniewa\u017c jednak grozi\u0142o niebezpiecze\u0144stwo zo strony znajduj\u0105cej si\u0119 pobli\u017cu rosyjskiej grupy po\u015bcigowej gen. Denisowa, wystawiona zosta\u0142a jazda w pogotowiu pod wsi\u0105 Grodzisk. Jednocze\u015bnie wys\u0142ano na \u0141opuszno jazd\u0119 w sile 600 ludzi pod dow\u00f3dztwem majora Stanis\u0142awa Bielamowskiego, aby odrzuci\u0107 Prusak\u00f3w spod Ma\u0142ogoszczy, do kt\u00f3rej planowano uda\u0107 si\u0119 nazajutrz z Radoszyc.<\/p>\n

16 listopada o \u015bwicie do przygotowanej do marszu kolumny dotar\u0142 genera\u0142 Gorze\u0144ski z oczekiwanym listem od kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego. Po zapoznaniu si\u0119 z jego tre\u015bci\u0105, naczelnik zdecydowa\u0142 si\u0119 odby\u0107 z dow\u00f3dcami armii powsta\u0144czej narad\u0119 maj\u0105c\u0105 na celu uzgodnienie dalszego dzia\u0142ania. Podczas jej przebiegu pojawi\u0142 si\u0119 pod pozycjami brygady Ja\u017awi\u0144skiego przy drodze do Ko\u0144skich oddzia\u0142 kozacki podpu\u0142kownika Krasnowa z armii Denisowa. Kozacy z marszu zaatakowali Polak\u00f3w. Niespodziewane pojawienie si\u0119 i atak Rosjan spowodowa\u0142o zam\u0119t w\u015br\u00f3d powsta\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy nie zd\u0105\u017cyli nawet otworzy\u0107 ognia z broni palnej i 20 armat, kt\u00f3re mieli do dyspozycji.<\/p>\n

W tej sytuacji gen. Wawrzecki wys\u0142a\u0142 do Denisowa parlamentariusza z propozycj\u0105 zawieszenia broni i rozpocz\u0119cia rozm\u00f3w o kapitulacji na warunkach okre\u015blonych przez Suworowa. Denisow przysta\u0142 na to i wstrzyma\u0142 dzia\u0142ania przeciwko powsta\u0144com.<\/p>\n

W Radoszycach rozpocz\u0119to przygotowania do poddania si\u0119. Naczelnik wyda\u0142 te\u017c paszporty oficerom, kt\u00f3rzy podj\u0119li decyzj\u0119 o z\u0142o\u017ceniu komendy i opuszczeniu armii.<\/p>\n

Wczesnym ranem 18 listopada 1794 resztki armii polskiej wyruszy\u0142y na sw\u00f3j ostatni marsz wiod\u0105cy do odleg\u0142ej oko\u0142o p\u00f3\u0142 mily od Radoszyc wioski Jakimowice. Niewielka, oko\u0142o dwutysi\u0119czna kolumna, dotar\u0142a do lasu pod wsi\u0105. Wycie\u0144czeni, obdarci i pogr\u0105\u017ceni kl\u0119sk\u0105 insurekcji powsta\u0144cy okr\u0105\u017ceni zostali przez armi\u0119 Denisowa. Nie pozostawa\u0142o im nic innego tylko kapitulowa\u0107 i z\u0142o\u017cy\u0107 bro\u0144. Z okr\u0105\u017cenia jednak uda\u0142o si\u0119 wymkn\u0105\u0107 oddzia\u0142u gen. Sk\u00f3rzewskiego, kt\u00f3ry podda\u0142 si\u0119 Prusakom. Do Galicji trafili \u017co\u0142nierze Rymkiewicza z wielkopolskiej dywizji D\u0105browskiego.<\/p>\n

W tym samym czasie, rano 16 listopada 1794 w radoszyckiej kwaterze genera\u0142a Warzeckiego pojawi\u0142 si\u0119 niespodziewanie sam genera\u0142 Denisow. Polskim genera\u0142om o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce gen. Suworow pragnie ich osobi\u015bcie pozna\u0107 i w tym celu \u201ezaprasza\u201d do Warszawy. Jeszcze tego samego dnia Naczelny W\u00f3dz oraz genera\u0142owie: Giedroy\u0107, Gie\u0142gud, D\u0105browski i Niesio\u0142owski konwojowani przez rosyjsk\u0105 eskort\u0119 wyruszyli z Radoszyc do Warszawy. W okupowanej przez Rosjan stolicy stan\u0119li rano 22 listopada przed Suworowem, kt\u00f3ry nakaza\u0142 im pod gro\u017ab\u0105 wys\u0142ania do Petersburga, podpisania o\u015bwiadczenia, \u017ce nigdy wi\u0119cej nie b\u0119d\u0105 walczy\u0107 przeciwko Imperium Rosyjskiemu i jego sprzymierze\u0144com. Pod przymusem i za namow\u0105 naczelnika, genera\u0142owie polscy podpisali przed\u0142o\u017cony im rewers.<\/p>\n

Genera\u0142 Wawrzecki za odmow\u0119 spe\u0142nienia rozkazu zaborcy, podobnie jak Tadeusz Ko\u015bciuszko wywieziony zosta\u0142 do Petersburga i uwi\u0119ziony na okres dw\u00f3ch lat.<\/p>\n

Tak zako\u0144czy\u0142 si\u0119 zryw narodowy Polak\u00f3w przed trzecim, ostatecznym rozbiorem ojczyzny, kt\u00f3rego ko\u0144cowy akt odegra\u0142 si\u0119 na Ziemi Opoczy\u0144skiej.<\/p>\n

Waldemar Ireneusz Oszcz\u0119da<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

______________________________________<\/p>\n

* <\/sup>Stanis\u0142aw Bielamowski, oficer wojsk Rzeczpospolitej, namiestnik i dow\u00f3dca szwadronu<\/p>\n

I brygady kawalerii narodowej (wielkopolskiej). W 1794 roku odm\u00f3wi\u0142 wykonania rozkazu i<\/p>\n

z dowodzonym przez siebie oddzia\u0142em nie wzi\u0105\u0142 udzia\u0142u w wyst\u0105pieniu brygady przeciwko<\/p>\n

insurekcji ko\u015bciuszkowskiej. Zamiast tego przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 ze szwadronem do powstania,<\/p>\n

zg\u0142osi\u0142 si\u0119 pod komend\u0119 gen. J.H. D\u0105browskiego i wszed\u0142 w sk\u0142ad pu\u0142ku mazur\u00f3w. Za<\/p>\n

zas\u0142ugi wojenne w wyprawie D\u0105browskiego do Wielkopolski awansowa\u0142 na porucznika a<\/p>\n

p\u00f3\u017aniej na majora. Po upadku insurekcji odszed\u0142 ze s\u0142u\u017cby wojskowej, ale pozosta\u0142 w kraju.<\/p>\n

W wojsku polskim pojawi\u0142 si\u0119 ponownie podczas kampanii 1809 roku jako dow\u00f3dca<\/p>\n

oddzia\u0142u kawalerii departamentu pozna\u0144skiego. Po wojnie w obronie Ksi\u0119stwa<\/p>\n

Warszawskiego zosta\u0142 dow\u00f3dc\u0105 szwadronu 9 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w utworzonego z oddzia\u0142\u00f3w<\/p>\n

kawalerii departamentu pozna\u0144skiego i bydgoskiego.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

– Bart\u0142omiej Szyndler: Tomasz Wawrzecki 1753-1816<\/em>, cykl \u201eBitwy, kampanie, dow\u00f3dcy\u201c nr<\/p>\n

5\/76, wyd. MON, Warszawa 1976, str. 152-165<\/p>\n

– Janusz Staniszewski: Genera\u0142 J\u00f3zef Biernacki \u2013 \u017byciorysy zas\u0142u\u017conych Polak\u00f3w XVIII i <\/em><\/p>\n

\u00a0 XIX w.<\/em> (Pami\u0119tnik J\u00f3zefa Biernackiego o wojnie 1809 r.), Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Historii<\/p>\n

w Poznaniu, Pozna\u0144 1936, str. 36<\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ostatnie dni insurekcji ko\u015bciuszkowskiej na Ziemi Opoczy\u0144skiej   Po bitwie pod Maciejowicami w kt\u00f3rej zosta\u0142 ci\u0119\u017cko ranny i wzi\u0119ty do niewoli rosyjskiej Tadeusz Ko\u015bciuszko,\u00a0 obowi\u0105zki Najwy\u017cszego Naczelnika Si\u0142y Zbrojnej Narodowej, przej\u0105\u0142 genera\u0142 Tomasz Wawrzecki (1759-1816). W zwi\u0105zku z kapitulacj\u0105 Warszawy gen. Wawrzecki zgromadzi\u0142 wieczorem 8 listopada 1794 roku resztki wojsk powsta\u0144czych pod \u0141azienkami. I st\u0105d […]<\/p>","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[15,14],"tags":[],"class_list":["post-914","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-z-dejin-polska-zaujimavosti-novinky-aktuality","category-waldemar-oszczeda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/914","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=914"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/914\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=914"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=914"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozpolonus.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=914"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}