Słowacy w Powstaniu Warszawskim

Słowacy w Powstaniu Warszawskim Pomnik powstańców z 535 Plutonu Armii Krajowej „Słowaków“, Skwer Iringha sąsiadujący z Parkiem Kultury i Wypoczynku im. Edwarda Rydza-Śmigłego, u zbiegu ulicy Czerniakowskiej z aleją Wilanowską. Na małym, pionowym kawałku surowej, szpiczastej skały jest wyrzeźbiona opaska słowackiego plutonu. Odsłonięty 4 września 2004 r. Na pomniku widnieje napis: W hołdzie Słowakom, bohaterskim Ŝołnierzom 535. plutonu Armii Krajowej walczącym w Powstaniu Warszawskim na ulicach Czerniakowa od 1 sierpnia do 23 września pod dowództwem Mirosława Iringha „Stanko“ w 1. kompanii batalionu „Tur“ Zgrupowania „Kryska“. Pluton w czasie powstania warszawskiego wchodził w skład Zgrupowania „Kryska“ walczącego na Czerniakowie. Dowodzony przez ppor. Mirosława Iringha ps. „Stanko“ oddział poniósł dotkliwe straty. śołnierze z plutonu 535 nie byli jedynymi Słowakami walczącymi przeciwko hitlerowcom w powstaniu warszawskim. Kilku innych przybyło w szeregi powstańcze z wojska węgierskiego i znalazło się w batalionie „Golski”. Wszyscy wzięli udział w walkach o Politechnikę, w których ponieśli śmierć. 53 Utworzenie oddziału Słowaków 23 stycznia 1942 r. rządy na uchodźstwie Polski i Czechosłowacji zawarły układ, który miał się stać podstawą utworzenia powojennej konfederacji obu państw. Efektem tego układu było utworzenie w Warszawie Słowackiego Komitetu Narodowego, który powstał na przełomie 1942 i 1943 r. Członkowie Słowackiego Komitetu Narodowego zainicjowali utworzenie oddziału zbrojnego, który działałby w strukturach Armii Krajowej. Tak powstał 535 Pluton złoŜony w znacznej mierze z Ŝołnierzy narodowości słowackiej. Oprócz nich słuŜyli w nim Polacy, Węgrzy, Gruzini, Ukrainiec i Czech. Niektórzy Ŝołnierze Ci, przy których znajduje się symbol krzyŜa, polegli w walkach powstania warszawskiego. Nie wszystkie pseudonimy i stopnie są znane. Dowództwo • Dowódca plutonu – ppor. Mirosław Iringh „Stanko“; • zastępca dowódcy ppor. Edmund Poszwa „Ciotka“ (do lipca 1944), plut. pchor. Mieczysław Wojciechowski „Milan“; • 1 druŜyna – dowódca sierŜ . pchor. Adam Chałupiec „Janko“; • 2 druŜyna – dowódca sierŜ. pchor. Zbigniew Jakubowski „Janosik“ • 3 druŜyna – dowódca plut. Czesław Matuszewski † „Reflektor“; śołnierze • strz. Jurij Alhazaszwili †; • strz. Iwan Babilaszwili; • strz. Georgij Bubalaszwili „Grysza“ †; • strz. W. Bajak „New“ †; • strz. J. Bargar „Sloboda“ †; • strz. Czesław Borkowski „Sokół“; • strz. G. Ćako „Star“ † ; • sierŜ. Zenon Dąbrowski † „śaba“; • kpr. Edward Długosz † „Kaktus“; • kpr. Rajmund Fiksiński „Szach“; • Sasza Galustian • kpr. Michał Gasparian • plut. Jan Kołdoński „Vis“; • plut. NN † „Valdek“; • strz. Władysław Krzykowski † „Arab“; • ppor. Tadeusz Leider † „Lech“; • sierŜ. Czesław Łabęda † „Jurek“; • ppor. Wacław Ławryniuk † „Wacek“; • strz. Stefan Naghy † „Madziar“; • strz. Edward Nalewajski † „Sokół“; • strz. Nazarow Michał • strz. A. Omyčka † 54 • strz. Andrzej Orszagh † „Miecz“; • strz. Edward Sindakiewicz † „Kolejarz“; • strz. Stano Surik † „Ruka“; • strz. Jerzy Suszjanszwili †; • plut. Hieronim Swaradzki „Kogut“; • oficer armii radzieckiej Józef Tamaradze; • strz. Mieczysław Zakrzewski † „Bomba“; • łącz. Barbara Zamełłka „Pagoda“; • strz. Zelimir Zawadzki † „Hermes“; Pluton sanitarny (od połowy sierpnia 1944) • sanit. Irena Chudzińska „Wrzos“; • sanit. Maria Sobczyńska „Tessa“; • sanit. Halina Wojtyś „Ryta“; • sanit. Danuta Kozłowska „Ata“; • sanit. Danuta Pietraszek „Aga“. • sanit. Józefa Kotowska „Kama“; Udział w Powstaniu Warszawskim 1 sierpnia, miejscem koncentracji plutonu była Willa Wittiga przy ulicy Parkowej 33. Na miejsce postoju dotarła tylko część Ŝołnierzy z pchor. Zbigniewem Jakubowskim „Janosikiem“. Grupa ta liczyła 24 Ŝołnierzy, w tym 6 Węgrów, 9 Słowaków i 9 Polaków. W ataku na Belweder oddział został rozbity. DruŜyna sierŜ. pchor. Chałupca, została odcięta na Pradze. Oddział próbował przedostać się na lewą stronę Wisły, jednak przy próbie przejścia przez most musiał się wycofać do punktu zbiorczego przy ul. Zamienieckiej 44 (obecnie 92). Udział w transporcie broni zatrzymał cześć Ŝołnierzy wraz z dowódcą plutonu ppor. Iringhiem na ulicy Czerniakowskiej 189. Oddział ten liczył 26 Ŝołnierzy (w tym 10 Słowaków, 1 Czech, 3 Gruzinów, 1 Ukrainiec i 10 Polaków). Oddział wykonał natarcie na koszary szwoleŜerów, aby wesprzeć atak od strony Dolnego Mokotowa. Atak się nie udał, zdziesiątkowany oddział, wraz z druŜyną plutonu 1140 z III Zgrupowania „Konrad“, wziął udział w obronie barykad przy ulicy Solec róg Mącznej oraz Fabrycznej róg Czerniakowskiej. 3 sierpnia do oddziału dotarli pojedynczy Ŝołnierze ze Śródmieścia, m.in. plut. Matuszewski „Reflektor“. Od 7 sierpnia pluton wszedł w skład Zgrupowania „Kryska“, na trenie pododcinka „Jelito“. Od 10 sierpnia pluton obsadził bloki pomiędzy ulicami Fabryczną a Przemysłową, odpierając ataki niemieckie ze strony gmachu Gimnazjum im. Stefana Batorego. Po reorganizacji, oddział utworzył III pluton w 1 kompanii I batalionu „Tur“. Od 20 sierpnia pluton walczył o ulicę Solec na wysokości ulicy Mącznej, gdzie odpowiadał za cypel czerniakowski. W nocy 14 września pluton został odcięty od oddziałów i zmuszony był wycofać się na ulicę Zagórną. Utrzymał te 55 pozycje do 16 września, walcząc na przyczółku czerniakowskim wraz z Ŝołnierzami 3 Pomorskiej Dywizji Piechoty. 23 września 1944 ostatnich dziewięciu Ŝołnierzy przeprawiło się na Saską Kępę wraz Ŝołnierzami 9 Pułku Piechoty. Według innej wersji przeprawiło się trzynastu rannych Słowaków i pięciu obywateli ZSRR. Jedna z druŜyn w plutonie była druŜyna Gruzinów. Uciekli oni do Powstańców z kolaboracyjnego batalionu Bergmann, do którego trafili z okrutnej niewoli niemieckiej, mając do wyboru wstąpienie do niego lub głodową śmierć? Artemi Aroniszydze, Micheil Rusziaszwili, Juri Alchazaszwili, Wano Babulaszwili, Giorgi Babulaszwili, Juri Babukaszwili, Elizabar DŜangdŜawa, Giorgi Kuczawa, Nikolom Madeszwili, Juri Suszanaszwili, Ioseb Tamradze. Ormianie: Gasparian i Galustian oraz Nazarow. Juri Alchazaszwili uratował Ŝycie dowódcy plutonu Słowakowi Miroslavovi Iringhowi przenosząc go niemal na rękach na drugi brzeg Wisły. Wcześniej z trójką z nich poszedł na niebezpieczną akcję: mieli zlikwidować niemiecki karabin maszynowy. Trzech kolejnych uparło się, Ŝe teŜ pójdą, choć za jedyną broń mieli jedną butelkę zapalającą i… kindŜał. Starszy lejtnant Józef Tamaradze zginął 15 września, ogniem rkm osłaniając odwrót plutonu przed nacierającymi Niemcami. Sanitariuszka ?Aga“ opowiadała, Ŝe gdy ostatni raz zaniosła mu jedzenie, krzyczał, Ŝe chce pić, ale nie wodę, tylko niemiecką krew. Jego nazwisko jest umieszczone na Murze Pamięci w Muzeum Powstania Warszawskiego: kolumna 191 pozycja 63 Mirosław Iringh Mirosław Iringh ps. Stanko (ur. 28 lutego 1914 w Warszawie, zm. 28 maja 1985 tamŜe) – podporucznik, Słowak z pochodzenia, dowódca oddziału Słowaków – plutonu nr 535 podległego Armii Krajowej, wchodzącego w skład 1. kompanii batalionu „Tur” Zgrupowania „Kryska” walczącego na Czerniakowie w czasie powstania warszawskiego. W okresie II RP pracował jako dziennikarz, był współpracownikiem Robotnika (1938–1939). W latach 1942–1943 stał na czele Słowackiego Komitetu Narodowego. W 1944 był takŜe fotografem walk powstańczych i Ŝycia codziennego w tym czasie. Wiele jego zdjęć zasiliło zbiory Biblioteki Narodowej. Po wojnie pracował w Towarzystwie Czechów i Słowaków oraz Centralnej Agencji Fotograficznej. Współpracował z gazetami: Život, Gazeta Lubelska, Gazeta Krakowska, śycie Warszawy, Przyjaźń, Rzeczpospolita. Był represjonowany przez władzę powojenną za działalność w AK. Zmarł na raka płuc w 1985. Pochowany na Starych Powązkach. Odznaczenia • Order Virtuti Militari (V klasy) • KrzyŜ Oficerski Orderu Odrodzenia Polski • KrzyŜ Walecznych – czterokrotnie 56 • KrzyŜ Partyzancki • KrzyŜ Zasługi – dwukrotnie • KrzyŜ Armii Krajowej • Warszawski KrzyŜ Powstańczy • Order Ľudovíta Štúra II Klasy – 2007, Słowacja, pośmiertnie Losy po Powstaniu Ci, którzy przeprawili się przez Wisłę, równieŜ nie trafili najlepiej. Napotkani na Pradze Rosjanie przetransportowali ich do duŜej willi w okolicach Lublina. ChociaŜ byli lepiej Ŝywieni, a i łóŜka były pewnie wygodniejsze od podłogi budynku na Zagórnej, to byli pilnowani. Budynek otaczało ogrodzenie. Zaraz potem Ŝołnierze „sekcji sowieckiej“ zniknęli. Spodziewając się, Ŝe i inni mogą wkrótce podzielić ich los, „Stanko“ pomógł „Adze“ i „Acie“ przejść przez płot. Opierały się, nie chciały opuścić swojego dowódcy, ale wydał im rozkaz. Sam nie uciekł. Prawdopodobnie nie miał juŜ siły. Kaszel, jaki go gnębił od dłuŜszego czasu, okazał się być objawem gruźlicy. Podporucznik trafił do szpitala. Wkrótce jednak stamtąd umknął przebrany za lekarza, gdyŜ zainteresowało się nim NKWD. Za duŜo mówił o powstaniu. Pojechał do Warszawy, na ulicę Zagórną, gdzie spotkał swoją Ŝonę Walerię. W maju 1945 roku urodziła się ich córka Mirosława (obecnie Iringh-Fit). Po wojnie zaczął pisać do róŜnych gazet. W wyniku prześladowań akowców stracił pracę. Dopiero po „odwilŜy“ roku 1956 jego sytuacja się nieco polepszyła, choć wciąŜ był to stan daleki od normalności. Władza nadal go prześladowała. Nawet po zakończeniu walki nie przestał interesować się losami swoich ludzi. W miarę poszukiwań dawali o sobie znać kolejni Ŝołnierze 535. plutonu. Halina Gąsior („Ryta“) po odpłynięciu pontonów resztkami sił przeczołgała się do jednego z nadbrzeŜnych budynków, skąd niebawem wygarnęli ją Niemcy. Przez Wolę trafiła do obozu w Pruszkowie. W lutym 1945 roku wróciła do kraju. Mirosław Iringh pomógł jej uzyskać status inwalidy i stosowną rentę. śyje do dziś. Przyjechały teŜ „Aga“ i „Ata“ (w plutonie nazywane „Agata“, bo zawsze widywano je razem). Po tym jak „Stanko“ pomógł im uciec, zajechały do rodziny Danuty Sobczyńskiej. Aby się utrzymać, handlowały mlekiem. Obie podobnie jak „Ryta“, Ŝyją do dziś. Część Ŝołnierzy, którzy dostali się do niewoli, zdołała zbiec z transportu i wziąć udział w powstaniu na Słowacji. Tylko ci z „sekcji sowieckiej“ mimo usilnych poszukiwań nie dali znaku Ŝycia. Prawdopodobnie do dziś leŜą gdzieś w ziemi, zamordowani przez NKWD. Jako byli jeńcy w niewoli niemieckiej byli traktowani przez sowiecki aparat represji na równi z dezerterami.

źródło: wikipedia, https://armiakrajowa.org.pl/ztm/pdf/slowacy.pdf

Pridajte Komentár

Vaša e-mailová adresa nebude zverejnená. Vyžadované polia sú označené *

sk_SKSlovak

Z organizačných a technických dôvodov rušíme oslavy- Deň poľskej vlajky a poľskej diaspóra 18.5.2024 v Rajeckých Tepliciach. O náhradnom termíne Vás budeme informovať.