Kúpele Vyšné Ružbachy

Waldemar Ireneusz Oszczęda

 

 

Uzdrowisko Vyšné Ružbachy

Słowacka miejscowość Vyšné Ružbachy (pol. Wyżne Drużbaki), położona jest na wysokości623 m n.p.m., u podnóża wschodnich stoków Pogórza Spiskiego (Magury Spiskiej), przy źródłach naturalnych wód leczniczych.

Pierwsza znana wzmianka o istnieniu wioski pochodzi z 1288 roku. Wtedy właśnie sołtys Henrich (Henryk) z Podolińca miał założyć wioski Niżne i Wyżne Drużbaki. W roku 1412 Drużbaki, leżące w dobrach zamku Lubowla, zastawione zostały, wraz z innymi dobrami szesnastu miast spiskich[1], przez Zygmunta Luksemburskiego, króla czeskiego i węgierskiego, u Władysława Jagiełły, króla polskiego, w zamian za wysoką pożyczkę w postaci 37 tysięcy kop srebrnych groszy praskich. Od tego czasu aż do 1769 roku administrowane były przez polskiego starostę spiskiego, urzędującego na zamku Stará Ľubovňa (pol. Stara Lubowla).

Początki rozwoju miejscowego uzdrowiska sięgają schyłku XVI wieku, gdy starostwo spiskie znajdowało się w rękach rodu Lubomirskich. W 1595 roku zbudowany został budynek uzdrowiskowy z basenem, kuchnią, jadalnią i świetlicą. Drużbaki stały się znanym uzdrowiskiem i miejscem wypoczynku polskiej oraz węgierskiej szlachty. Zajęcie starostwa spiskiego przez wojska austriackie (1769 r.) i pierwszy rozbiór Polski (1772 r.), wpłynęły na zahamowanie rozwoju uzdrowiska. Rozpoczął się proces jego powolnego upadku. W 1825 roku miejscowość była majątkiem barona von Jony, który zdecydował się na odnowę istniejącego kurortu. Rozpoczął przebudowę zaplecza uzdrowiskowego. Zbudował nowy dwór, dom uzdrowiskowy i urządził nowe łaźnie. Rodzina Jony była w posiadaniu uzdrowiska aż do 1865 roku. Później, przez krótki okres czasu, było ono majątkiem liceum w Kieżmarku, od którego w 1882 roku odkupił go hrabia Andrzej Zamoyski.

Polski hrabia starał się w pełni wykorzystać walory lecznicze miejscowości. W tym celu podjął szeroko zakrojoną działalność budowlaną. Wybudował i urządził kilka nowych obiektów uzdrowiskowych oraz przeprowadził rozbudowę istniejących obiektów. W 1927 roku zbudował funkcjonujący do dziś hotel uzdrowiskowy i urządził przy nim kąpielisko termalne, które było największym kąpieliskiem naturalnym w ówczesnej Czechosłowacji. Napływająca do niego ze źródła „Izabela” woda zawierała optymalne ilości wapnia i magnezu oraz pewną ilość litu, który działa antydepresyjnie. Oryginalność kąpieliska podkreślała urządzona pośrodku niego wysepka z naturalnym drzewem.

Po śmierci hr. Andrzeja miejscowość z uzdrowiskiem przejął jego syn Jan Kanty hrabia Zamoyski, który kontynuował dzieło rozpoczęte przez ojca. Jan Kanty był żonaty z Izabellą de Bourbon, siostrzenicą króla Hiszpanii[2]. Rozbudował i zmodernizował istniejące urządzenia uzdrowiskowe. Znane i urocze uzdrowisko odwiedził, jeszcze przed wojną, Alfons XIII, król Hiszpanii. Plany rozwoju Drużbaków zniweczył wybuch drugiej wojny światowej. Po jej zakończeniu komunistyczne władze czechosłowackie przeprowadziły nacjonalizację uzdrowiska i całego majątku Zamoyskich.

W 1952 roku uzdrowisko administrowała centrala związków zawodowych ROH (Rewolucyjnego Ruchu Związkowego). Pięć lat później znów było majątkiem państwowym (1957 r.). Stare budynki uzdrowiskowe wybudowane przeważnie w latach 1920–1940 uzupełnione zostały kilkoma nowymi obiektami zbudowanymi w latach 1975–1997.

Obecny kompleks uzdrowiskowy tworzy kilka budynków oferujących pobyty lecznicze. Oazą zdrowia u podnóża Tatr Wysokich jest zwłaszcza luksusowy, niedawno zmodernizowany, czterogwiazdkowy „Grand Hotel Strand”. Zbudowany został w ciekawym stylu hiszpańskim. Jego goście skorzystać mogą z czynnego cały rok basenu termalnego „Izabela”. Hotel połączony jest z pawilonem balneoterapii, posiada thermal wellness.

W parku uzdrowiskowym znajduje się dom uzdrowiskowy „Travertín I”. Zbudowany w połowie lat 70. XX wieku obiekt dysponuje 61 pokojami ze 122 łóżkami. Połączony jest korytarzem z domem uzdrowiskowym „Travertín II”, zbudowanym w końcu lat 90. XX wieku i posiadającym 164 miejsc noclegowych.

Oprócz wspominanych domów uzdrowiskowych pacjenci skorzystać mogą z pobytu w zbudowanych przez Zamoyskich tzw. chatkach szwajcarskich.

W Wyżnych Drużbakach znajduje się zabytkowy barokowy kościół zbudowany w II połowie XVII wieku. Na skraju miejscowości położony jest stary trawertynowy kamieniołom, w którym znajduje się unikalna galeria plenerowa urządzona z ponad stu kamiennych rzeźb. Rzeźby z trawertynu są owocem międzynarodowych plenerów rzeźbiarskich odbywających się tutaj od 1964 roku.

Do najbardziej znanych obiektów uzdrowiskowo-turystycznych Wyżnych Drużbaków zaliczyć można:

Stary dom uzdrowiskowy – parterowy budynek z przeszkloną werandą położony po lewej stronie drogi dojazdowej do uzdrowiska; przypuszczalnie jest to jedyny zachowany dom uzdrowiskowy z I połowy XVIII wieku; w jego wnętrzu urządzono 20 kabin, w których korzystano z kąpieli wannowych w wodzie z zawartością CO2; wodę do wanien dostarczano ze źródła Izabela (jeziorka „Krater”).

„Biały Dom” – najbardziej znany budynek uzdrowiskowy, zawdzięczający swoją nazwę białej fasadzie wykonanej z trawertynu; przez długie lata pełnił funkcję siedziby dyrekcji uzdrowiska. Zbudowany został na trawertynowej skale przez ówczesnego właściciela miejscowości, Jana Kantego hr. Zamoyskiego, i otwarty w 1931 roku; przypuszcza się, że budowla wzorowana była na jednym z pałaców w Monte Carlo. Pierwotnie jako „Casino” oferował wypoczynek i usługi  uzdrowiskowe, czyli noclegi, wyżywienie i zabawę dla gości uzdrowiskowych, pochodzących z wyższych sfer społecznych. Budynek zaprojektował architekt Kesselbauer z Lewoczy, a zbudował inż. Jozef Kováč.

Obecnie w jego wnętrzu mieści się jadalnia, kawiarnia, centrum uzdrowiskowe i salon uzdrowiskowy. Odbywają się tu liczne imprezy towarzyskie – bale, recepcje, bankiety, rauty, wesela, jubileusze, studniówki. „Biały Dom” jest również centrum gastronomicznym dla gości przebywających w pozostałych obiektach uzdrowiskowych (Dom Zdrojowy „Travertín I”, „Travertín II” i chatki szwajcarskie). „Biały Dom” posiada restaurację urządzoną przez hr. Jana Kantego Zamoyskiego, znaną ze smacznej kuchni.

Jeziorko trawertynowe „Krater” – jedyny z czterech miejscowych kraterów trawertynowych, którego wnętrze wypełnia woda lecznicza. Jest największym trawertynowym jeziorem na Słowacji.

Poziom wody w jeziorku jest wyższy niż poziom otaczającego go terenu. Jeziorka takie powstały w wyniku procesów geologicznych związanych z zapadnięciem się kop trawertynowych, otaczających mocno zmineralizowane źródła bogate w wapień.

„Krater” posiada stosunkowo stałe stosunki wodne. Zasilany jest przez źródło o wydajności niecałych 8 litrówna sekundę. W celu zapewnienia lepszego przepływu wody i osiągnięcia wymienionej wydajności, pogłębiono w 1958 roku istniejący w „Kraterze” odwiert do głębokości 9 metrów. Do jego wnętrza dostaje się dwutlenek węgla przenikający nieprzerwanie przez porowate dno. Zawartość CO2 w tutejszej wodzie wynosi 900–1360 mg/l.

Źródło wody znajduje się pośrodku trawertynowej kopy na głębokości ok.4 metrów. Woda w jeziorku „Krater”, podobnie jak i w ośmiu innych, obecnie aktywnych miejscowych źródłach mineralnych, pochodzi z niedalekiego masywu Tatr Bielskich. Tam gromadzi się i podlega mineralizacji w warstwach tworzących pogórze gór, przepływa przez warstwy łupków i fliszu Magury Spiskiej. Wydostaje się pod ciśnieniem na powierzchnię ziemi w pobliżu Wyżnych Drużbaków, gdzie występuje tzw. okno tektoniczne.

Dogodne warunki środowiskowe sprzyjały powolnemu wytworzeniu okrągłego jeziorka przypominającego krater o średnicy 20 metrów, głębokości 2 do 3 metrówi powierzchni ok. 284 m2. Naturalne obrzeże jeziorka tworzy trawertyn o wysokości ok.1 metra, który znajduje się na wierzchołku niewyraźnej kopy. Proces formowania się obrzeża przebiega nieprzerwanie; tworzą się nowe warstwy osadów mineralnych pochodzących z wody, zamieniające się na trawertyn. Jeziorko zasilane jest ze źródła „Izabela”. „Krater” jest od 1967 roku chronionym prawem pomnikiem przyrody.

Miejscowa woda lecznicza zaliczana jest do grupy wodorowęglanowo-siarczanowych, wapienno-magnezowych, węglanowych, hipotonicznych wód mineralnych. Dziewięć miejscowych źródeł wód mineralnych o temperaturze 19–22,3oC posiada wydajność ok.150 litrów wody mineralnej na sekundę.

Lecznicze działanie naturalnej węglanowej wody mineralnej związane jest z dostawaniem się pod naskórek podczas kąpieli dwutlenku węgla, który powoduje rozszerzenie kapilarów skóry i jej przekrwienie.

W uzdrowisku leczy się niektóre choroby i zaburzenia psychiczne, choroby układu ruchowego, choroby zawodowe, układu krążenia, układu oddechowego, onkologiczne i choroby kobiece. Leczniczo działa na pacjentów również miejscowy klimat. Uzdrowisko położone jest bowiem na skraju lasu iglastego rozciągającego się u podnóża gór i otoczone parkiem uzdrowiskowym urozmaiconym mnóstwem drewnianych rzeźb.

 

Źródła:

1. Potočná Eva: Kúpeľná obec – Výšné Ružbachy (Uzdrowisko – Wyzne Ruzbachy).

2. pl.wikipedia.org

3. Różne materiały promocyjne w języku słowackim i polskim.



[1] 13 miast spiskich plus dominium lubowelskie, w skład którego wchodziły trzy miejscowości: Stara Lubowla, Podoliniec i Gniazda (Hniezdne).

[2] Jan Kanty hr. Zamoyski ożenił się z Izabellą de Bourbon, księżniczką Obojga Sycylii, infantką Hiszpanii. Ślub pary odbył się 9 marca 1929 w Madrycie.

Pridajte Komentár

Vaša e-mailová adresa nebude zverejnená. Vyžadované polia sú označené *

sk_SKSlovak

Z organizačných a technických dôvodov rušíme oslavy- Deň poľskej vlajky a poľskej diaspóra 18.5.2024 v Rajeckých Tepliciach. O náhradnom termíne Vás budeme informovať.