Najdôležitejšie bitky januárového povstania na Zemi Opoczyńskej / časť 1 /


Najważniejsze bitwy i potyczki powstania styczniowego na Ziemi Opoczyńskiej /cz.1/

 

A jeśli komu droga otwarta do nieba,

Tym, co służą ojczyźnie.

Jan Kochanowski – Pieśn XII (Pieśn o cnocie)

 

Przed stupiędziesięciu laty wybuchło Polska była świadkiem kolejnego wielkiego zrywu narodowego – powstania styczniowego 1863 – 1864. Do dziś na Ziemii Opoczyńskiej odnaleźć można mnóstwo śladów tej tragicznej w skutkach walki o zrzucenie jarzma niewoli i odzyskanie niepodległości. Różne pomniki stojące w odległych zakątkach lasów i leśnych ostępach, samotne stare krzyże na rozstajach dróga i pośród pól oznaczają zapomniane mogiły bezimiennych bohaterów powstania. Obowiązkiem naszym jest pamiętać o tych, którzy za cenę własnego życia złożonego w ofierze na ołtarzu ojczyzny, walczyli o naszą niepodległość i byt narodowy.

Warto więc przypomnieć niektóre starcia i walki powstańców styczniowych na terenie byłego powiatu opoczyńskiego, który do 1866 roku znajdował się gubernii radomskiej, tworzonego przez trzy okręgi: konecki, opoczyński i szydłowiecki. W granicach którego znajdowały się m.in. takie miejscowości jak np. Klwów, Skrzynno, Szydłowiec na wschodzie oraz Odrowąż, Radoszyce, Przedbórz na południu.

Według dostępnych źródeł historycznych, zwłaszcza opracowania Stanisława Zielińskiego 1), bibliotekarza Muzeum Narodowego w Rappeswill, powstańci styczniowi stoczyli na Ziemi Opoczyńskiej wiele potyczek i bitw z Rosjanami. Wiele z nich trafiło na karty historii Polski tak jak zwycięska bitwa pod Ossą. Przede wszystkim należy wspomnieć następujące starcia:

 

4 lutego 1863 – Opoczno (miasto)

 

Po wyjściu z miasta 31 stycznia 1863 załogi rosyjskiej w sile 2 rot piechoty2), Opoczno zajął oddział powstańczy Józefa Łakińskiego (1831-1863).

Po krótkim postoju Łakiński udał się następnie w lasy opoczyńskie w okolicy Drzewicy i Przysuchy. Po wieści o porażce i odwrocie oddziałów Langiewicza spod Wąchocka, Łakiński rozpuścił swój oddział, za co oddany został pod sąd. Część powstańców nie zrezygnowała jednak zwalki i dołączyła do oddziału Jeziorańskiego.

Łakiński natomiast kontynuował walkę z zaborcą w powiecie gostynińskim (mazowieckie), gdzie później również poległ pod Kunkami (15 maja 1863).

Oddziały rosyjskie dowodzone przez majora Dońca-Chmielnickiego wkroczyły 9 lutego 1863 ponownie do Opoczna.

 

10 lutego 1863 – Studzianna, obwód /powiat/ opoczyński

 

Z mazowieckiego przybył w opoczyńskie Antoni Jeziorański ze swoim oddziałem. Oddział Jeziorańskiego, liczący 466 strzelców, 197 jazdy i 885 kosynierów rozłożył się obozem pod w Studziannej pod klasztorem ojców filipinów. Do obozu przybyli jeszcze inni powstańcy z rozproszonych wcześniej przez Rosjan oddziałów. Wśród nowych przybyszy był też Józef Leniecki oraz kilku żołnierzy z rozbitego oddział dowodzonego przez Strojnowskiego. Dowódca zajął się więc reorganizacją i ćwiczeniem oddziału. Jednocześnie przeprowadzał zwiad okolicy i starał się namawiać chłopów do wstępowania w szeregi powstańcze. Rozprawił się też z uzbrojoną bandą, która przeprowadzała napady i teroryzowała okolicę.

Ze względu na powiększającą się liczbę żołnierzy, Jeziorański zmuszony był do podziału jednostki na kilka mniejszych grup, pododdziałów. Obóz Jeziorańskiego wytropiony został przez kozaków z połączonych jednostek majora Dońca-Chmielnickiego i Zwierowa. Wkrótce na wzgórzach górujących nad miejscowością pojawiła się jazda kozacka, która zaraz po przybyciu rozpoczęła ostrzeliwanie obozu powstańczego na odległość. Jeziorański na ostrzał z dystansu, odpowiedział wysłaniem na kozaków jazdy. Jazda powstańcza niespotrzeżenie podeszła z dwóch kierunków pod pozycje nieprzyjacielskie i przeprowadziła niespodziewany atak na zaskoczonych Rosjan, który zakończył się sukcesem. Brawurowe uderzenie Polaków zmusiło Moskali do bezładnej i pospiesznej ucieczki w kierunku Tomaszowa Mazowieckiego. Rosjanie jednak wkrótce opamiętali się i wrócili pod Studziannę. Powstańcy ponownie ich pobili i zmusili do wycofania się. W potyczce zginęło na miejscu dwóch Rosjan. Jeziorański opuścił 12 lutego 1863 Studziannę i wyruszył na Przedbórz, który zajął 15 lutego 1863.

 

22 kwietnia 1863 – Gielniów, obwód /powiat/ opoczyński

 

Wiosną 1863 w operowali opoczyńskiem: Bończa, Czachowski, Wiśniewski. Pułkownik Kazimierz Błaszczyński „Bończa” zorganizował w dwa tygodnie oddział konny liczący ok. 200 jeźdźców. Oddział pełnił rolę żandarmerii powstańczej.

22 kwietnia 1863 jazda Bończy w sile 54 konnych puściła się w pogoń za pobitą przez Czachowskiego pod Stefanowem piechotą rosyjską dowodzoną przez majora Pleskaczewskiego. Jazda powstańcza dogoniła ściganego nieprzyjaciela w sile ok. 300 żołnierzy i nawiązała z nim kontakt bojowy pod Gielniowem. Rosjanie próbowali się bronić pod miejscowym cmentarzem. Utworzyli czworobok obronny. Polacy jednak szybko ich rozpędzili przeprowadzając trzykrotną szarżę na ich pozycje. W boju zabitych zostało 8 Rosjan a 1 dostał się do niewoli. Powstańcy mieli tylko trzech lekko rannych.

 

27 kwietnia 1863 – Przysucha, obwód /powiat/ opoczyński

 

Oddział Bończy ponownie starł się z Rosjanami i zwyciężył.

 

8 czerwca 1863 – Rusinów, obwód /powiat/ opoczyński

 

Oddział Czachowskiego w liczbie 400 ludzi bronił się przed atakami napierających na niego Rosjan. Powstańcy kilkakrotnie odparli szarże jazdy i ataki piechoty nieprzyjaciela. Następnie z niewielkimi stratami skierowali się dalej na południe.

Pod Rusinowem strała się też z Rosjanami kawaleria powstańcza Bończy, ale została zmuszony do szybkiego odwrotu na południe guberni radomskiej.

 

9 czerwca 1863 – Niekłań, obwód /powiat/ opoczyński

 

Dzień po walce pod Rusinowem, Czachowski ponownie musiał się bronić w marszu przed otaczającymi go zewsząd Rosjanami i odpierać ciągłe ataki kozaków pod Hutą Przysuską, Niekłaniem i Czarną.

 

13 czerwca 1863 – Przysucha, obwód /powiat/ opoczyński

 

Oddział Bończy zmierzający w kierunku krakowskiego starł się najpierw pod Rusinowem z oddziałem majora Pleskaczewskiego przed którym ustąpił na południe. Pod Przsuchą ponownie został zaatakowany przez inny oddział rosyjski. W tej sytuacji Bończa zmuszony był iść na Góry w krakowskiemprzez Chroberz i Pińczów.

 

 

Waldemar Ireneusz Oszczęda

________________________________________________

1) Bitwy i potyczki 1863-1864 – na podstawie materyałów drukowanych i rękopiśmiennych

    Muzeum Narodowego w Rapperswilu opracował Stanisław Zieliński, bibliotekarz muzeum,  

Muzeum Narodowe w Rapperswilu, Rapperswil 1903

2) Lidia Świątek: Z dziejów Powstania Styczniowego na Ziemi Opoczyńskiej,

http://opoczno.republika.pl/pstyczniowe.html

 

Pridajte Komentár

Vaša e-mailová adresa nebude zverejnená. Vyžadované polia sú označené *

sk_SKSlovak

Z organizačných a technických dôvodov rušíme oslavy- Deň poľskej vlajky a poľskej diaspóra 18.5.2024 v Rajeckých Tepliciach. O náhradnom termíne Vás budeme informovať.